'Đòn bẩy' nâng giá trị cây trồng

Ngô vụ đông được trồng tập trung, thu hoạch đồng loạt tại vùng sản xuất liên kết ở xã Yên Trường.

Theo thống kê của Sở Nông nghiệp và Môi trường, vụ đông năm 2025-2026, do ảnh hưởng bất lợi của thời tiết, toàn tỉnh chỉ gieo trồng được gần 33.700ha cây trồng, đạt khoảng 73,9% kế hoạch đề ra. Đến nay, các địa phương đã thu hoạch hơn 15.900ha cây vụ đông, chủ yếu là ngô, lạc, khoai lang, rau đậu và một số cây trồng khác. Trong bức tranh chung còn nhiều khó khăn đó, những vùng sản xuất có liên kết tiêu thụ ổn định tiếp tục cho thấy hiệu quả rõ nét từ năng suất, chất lượng đến giá bán.

Tại xã Yên Trường, mô hình liên kết trồng ngô ngọt vụ đông theo hợp đồng bao tiêu với Công ty TNHH Thực phẩm xuất khẩu Đồng Giao (Ninh Bình) đang mang lại hướng đi mới cho nông dân địa phương. Vụ đông năm nay, xã Yên Trường duy trì hơn 60ha ngô ngọt liên kết. Ngay từ đầu vụ, doanh nghiệp đã ký hợp đồng trực tiếp với tổ hợp tác, thống nhất giống, quy trình kỹ thuật, thời gian thu hoạch và giá thu mua tối thiểu. Gia đình anh Nguyễn Văn Hòa, thôn Lựu Khê, là một trong những hộ tham gia liên kết từ năm 2023. Anh Hòa cho biết: “Trước đây trồng ngô vụ đông chủ yếu bán tự do, được mùa thì rớt giá, có năm thương lái không thu mua. Từ khi liên kết với doanh nghiệp, chúng tôi được hỗ trợ giống, kỹ thuật, đến kỳ thu hoạch có xe về tận ruộng thu mua. Giá tuy không đột biến nhưng ổn định, tính ra mỗi sào lãi cao hơn trồng ngô thường khoảng 1,5 - 2 triệu đồng”.

Không chỉ ngô ngọt, tại xã Tân Tiến, một số hộ dân đã chủ động tham gia liên kết trồng rau cải bó xôi và cải ngọt vụ đông phục vụ thị trường chế biến và tiêu thụ nội địa. Vụ đông 2025-2026, gia đình chị Lê Thị Hạnh, thôn 4, triển khai khoảng 5 sào rau màu theo hợp đồng liên kết với Công ty CP Sản xuất và Thương mại An Việt (Hà Nội). Tham gia chuỗi liên kết, hộ sản xuất được doanh nghiệp hướng dẫn quy trình canh tác an toàn, kiểm soát chặt chẽ dư lượng thuốc bảo vệ thực vật và thu mua toàn bộ sản phẩm đạt tiêu chuẩn với mức giá cao hơn thị trường 10 - 15%. “Trước đây trồng rau vụ đông chủ yếu bán cho thương lái, giá cả bấp bênh, có thời điểm thu hoạch rộ nhưng khó tiêu thụ. Từ khi ký hợp đồng liên kết, chúng tôi sản xuất theo đúng quy trình doanh nghiệp yêu cầu, sản phẩm làm ra được thu mua ổn định, thu nhập mỗi vụ tăng lên rõ rệt và yên tâm đầu tư cho những vụ sau”, chị Hạnh cho biết.

Theo ông Mai Văn Tài, Chủ tịch UBND xã Tân Tiến, điểm mấu chốt của liên kết là thay đổi tập quán sản xuất manh mún sang sản xuất có kế hoạch. “Khi có doanh nghiệp đồng hành, người dân không còn tâm lý trồng theo phong trào. Xã cũng dễ tổ chức vùng sản xuất tập trung, áp dụng đồng bộ kỹ thuật, từ đó nâng cao giá trị trên một đơn vị diện tích. Riêng vụ đông năm nay, thu nhập từ rau liên kết cao gấp 2 - 2,5 lần so với các cây trồng truyền thống”, ông Tài nhấn mạnh.

Thực tế cho thấy, liên kết sản xuất vụ đông không chỉ giúp giải bài toán đầu ra mà còn góp phần thay đổi tư duy của nông dân về sản xuất hàng hóa. Ở những vùng có liên kết bền vững, doanh nghiệp đóng vai trò “nhạc trưởng”, còn nông dân là người thực hiện theo quy trình thống nhất. Sự gắn kết này giúp giảm rủi ro thị trường, hạn chế tình trạng “được mùa mất giá” vốn tồn tại nhiều năm trong sản xuất vụ đông.

Tuy nhiên, việc mở rộng liên kết vẫn đang đối mặt với không ít khó khăn. Quy mô sản xuất ở nhiều nơi còn nhỏ lẻ, hạ tầng phục vụ sản xuất vụ đông chưa đồng bộ, trong khi không phải doanh nghiệp nào cũng đủ tiềm lực để ký hợp đồng bao tiêu dài hạn. Bên cạnh đó, một bộ phận nông dân vẫn còn tâm lý e ngại ràng buộc hợp đồng, chưa thực sự tuân thủ nghiêm quy trình kỹ thuật, ảnh hưởng đến chất lượng sản phẩm chung.

Trước thực tế đó, ngành nông nghiệp Thanh Hóa xác định, thời gian tới cần tiếp tục coi liên kết sản xuất là trụ cột trong phát triển vụ đông. Theo định hướng của Sở Nông nghiệp và Môi trường, các địa phương sẽ tập trung lựa chọn những cây trồng có lợi thế, phù hợp điều kiện từng vùng, đồng thời chủ động kết nối với doanh nghiệp chế biến, tiêu thụ để xây dựng các mô hình liên kết từ đầu vụ. Cùng với đó là tăng cường vai trò của HTX, tổ hợp tác làm “cầu nối” giữa nông dân và doanh nghiệp, bảo đảm tính bền vững của chuỗi liên kết.

Vụ đông không còn là “vụ làm thêm” mà đang dần trở thành vụ sản xuất mang lại giá trị kinh tế rõ rệt. Khi liên kết được tổ chức bài bản, minh bạch và hài hòa lợi ích giữa các bên, cây trồng vụ đông hoàn toàn có thể trở thành “đòn bẩy” nâng cao thu nhập cho nông dân, góp phần tái cơ cấu ngành trồng trọt theo hướng hiệu quả và bền vững. Thực tiễn từ nhiều địa phương trong tỉnh đang cho thấy, liên kết không chỉ là xu hướng, mà là con đường tất yếu để vụ đông Thanh Hóa phát triển đúng tiềm năng.

Bài và ảnh: Chi Phạm