Đối thoại ký ức Sài Gòn - Gia Định bằng ngôn ngữ thiết kế

Dự án khai thác lịch sử và các lớp văn hóa Sài Gòn - Gia Định qua ngôn ngữ minh họa đương đại. Ảnh: NVCC

Đi tìm ký ức Sài Gòn

Hành trình của dự án bắt đầu từ câu hỏi rất giản dị: “Liệu mình đã thực sự thấu hiểu vùng đất nơi sinh ra và lớn lên?”. Càng đi sâu nghiên cứu, Tuyết Mai càng nhận ra lịch sử Sài Gòn - Gia Định không chỉ được cấu thành từ những mốc thời gian khô cứng, mà còn bởi các lớp văn hóa chồng xếp qua nhiều thế hệ, âm thầm bồi đắp nên diện mạo đô thị hôm nay.

Từ mạch suy nghĩ ấy, dự án “Sài Gòn - Gia Định: Ký ức lịch sử và văn hóa” được Mai phát triển, lấy cảm hứng từ tác phẩm cùng tên của nhà nghiên cứu văn hóa Huỳnh Ngọc Trảng. Dự án dần hình thành như cuộc lần giở ký ức, khai thác lịch sử hình thành, đời sống và các lớp văn hóa của vùng đất Sài Gòn - Gia Định bằng ngôn ngữ minh họa đương đại.

Thực hiện 100 tác phẩm minh họa trong 2 tháng là thử thách không nhỏ, đòi hỏi người nghệ sĩ phải giữ kỷ luật lao động nghiêm ngặt nhưng vẫn nuôi dưỡng cảm xúc sáng tạo. Để tránh bị cuốn theo tiến độ mà đánh mất chiều sâu, Tuyết Mai chia quá trình làm việc thành nhiều lớp: nghiên cứu tư liệu lịch sử, hệ thống câu chuyện theo từng chương, rồi mới bước vào giai đoạn thử nghiệm phong cách minh họa.

Tuyết Mai cho biết, thử thách lớn nhất của dự án là tư liệu. Nhiều giai đoạn lịch sử chỉ còn lại những bức ảnh trắng đen mờ nhạt, thậm chí chỉ là vài dòng mô tả trong sách. Với Tuyết Mai, đó vừa là khó khăn, vừa là cơ hội để đào sâu nghiên cứu. Cô buộc mình phải tìm hiểu kỹ phối cảnh, cảm xúc nhân vật và bối cảnh thời đại để tạo nên những minh họa có hồn, giàu cảm xúc nhưng bảo đảm tính chính xác của lịch sử.

Ở những hình ảnh còn tư liệu ảnh gốc, độ chính xác được đặt lên hàng đầu. Với những câu chuyện chỉ tồn tại qua lời kể hoặc trích dẫn, sự tự do sáng tạo đi kèm với nghiên cứu cẩn trọng từng chi tiết nhỏ; từ thời gian, không gian cho đến mối quan hệ giữa các nhân vật, để mỗi bức tranh không chỉ đẹp về hình thức mà còn vững về thông tin.

Kết nối và tiếp nối

Kỳ vọng của Tuyết Mai không dừng ở cung cấp kiến thức. Cô mong dự án mang đến trải nghiệm đọc thú vị, trở thành hành trình khám phá đa giác quan: vừa xem, vừa đọc, vừa tương tác.

Tuyết Mai lấy cảm hứng từ mực in báo Sài Gòn xưa, kết hợp bảng màu đa sắc để gợi mở tinh thần giao thoa văn hóa. Ảnh: NVCC

Quan sát các ấn phẩm lịch sử hiện có, cô nhận thấy phần minh họa thường chỉ tái hiện, thiếu đột phá về phong cách và chất liệu. Từ đó, gen Z chọn cho mình lối đi khác, lấy cảm hứng từ mực in báo Sài Gòn xưa, kết hợp bảng màu đa sắc để gợi mở tinh thần giao thoa văn hóa. Lối minh họa line-art đa màu cùng việc sử dụng chất liệu lọc màu trong suốt tạo trải nghiệm tương tác, giúp người đọc có cảm giác “đi xuyên” các lớp lịch sử.

Trong số 100 tác phẩm đã thực hiện, hình minh họa về Sài Gòn - Gia Định những ngày đầu khai lập là tác phẩm khiến Tuyết Mai nhớ nhất. “Việc tái hiện bức tranh phong cảnh lịch sử với nguồn tư liệu hạn chế đòi hỏi cường độ làm việc cao và nhiều thử nghiệm. Nhưng cũng chính ở đó, tôi cảm nhận rõ nhất sự kết nối giữa người làm nghề hôm nay với mảnh đất của quá khứ”, Tuyết Mai xúc động.

Trước đồ án này, Tuyết Mai từng thực hiện dự án thiết kế bao bì chén dĩa lấy cảm hứng từ hoa văn thời Trần kết hợp chất liệu gốm sứ truyền thống. Trong thời gian tới, cô cho biết sẽ tiếp tục mở rộng sáng tác trên nhiều chất liệu và kỹ năng khác nhau, với mong muốn góp phần làm giàu thêm đời sống văn hóa Việt bằng thiết kế.

Những dự án sáng tạo cho thấy người trẻ đang chủ động tiếp cận và kể lại văn hóa truyền thống bằng ngôn ngữ thiết kế đương đại. Nhờ đó, ký ức đô thị có thêm cơ hội được lắng nghe và tiếp nối trong đời sống hôm nay.

QUẾ CHI