Đổi mới tư duy quy hoạch để trở thành cực tăng trưởng mới

Đô thị Đà Nẵng ngày càng văn minh, hiện đại, hạ tầng đồng bộ. Ảnh: XUÂN SƠN

Nghị quyết Đại hội Đảng bộ thành phố lần thứ I (nhiệm kỳ 2025 - 2030) tập trung vào mục tiêu xây dựng Đà Nẵng trở thành thành phố văn minh, hiện đại, có chất lượng cuộc sống cao, một cực tăng trưởng của Việt Nam.

Đô thị trở thành cực tăng trưởng là đô thị tạo ra giá trị gia tăng cao dựa trên lợi thế về quy mô và tích tụ kinh tế, đô thị đóng vai trò dẫn dắt chuyển dịch cơ cấu kinh tế trong vùng dựa trên nền kinh tế tri thức và có hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy sự phát triển kinh tế của toàn bộ khu vực.

Để đưa đô thị nhanh chóng phát triển trở thành một cực tăng trưởng cần dựa trên các trụ cột gồm quy hoạch, hạ tầng, an sinh và quản trị; trong đó quy hoạch đóng vai trò dẫn dắt. Quy hoạch cần được đổi mới căn bản để không chỉ kiểm soát phát triển không gian mà còn trực tiếp kiến tạo động lực tăng trưởng kinh tế - xã hội.

Xác lập cấu trúc kinh tế đô thị

Đổi mới đầu tiên trong tư duy quy hoạch là cần chuyển từ việc tập trung vào chỉ tiêu đất đai và dân số như cách làm truyền thống sang xác lập rõ cấu trúc kinh tế đô thị.

Trong giai đoạn 2025 - 2030, thành phố Đà Nẵng xác định tập trung thúc đẩy 6 lĩnh vực mũi nhọn gắn với hình thành 6 động lực tăng trưởng, bao gồm dịch vụ du lịch, logistic, công nghiệp công nghệ cao, công nghiệp công nghệ thông tin, nông nghiệp công nghệ cao và kinh tế biển.

Quy hoạch của thành phố phải làm rõ yêu cầu đóng góp cho nền kinh tế của từng lĩnh vực, quy mô và tốc độ tăng trưởng, các yêu cầu về đảm bảo điều kiện hạ tầng, nhân lực, đất đai, từ đó tổ chức không gian phù hợp cho các hoạt động sản xuất, dịch vụ, đổi mới sáng tạo và logistics. Xây dựng các kế hoạch đầu tư, gọi vốn đầu tư, hình thành cơ cấu kinh tế phù hợp có khả năng dẫn dắt thúc đẩy toàn nền kinh tế.

Quy hoạch cần chuyển trọng tâm từ tư duy phát triển đô thị theo chiều rộng sang phát triển đô thị theo chiều đứng; chuyển tư duy mở rộng đô thị liên tục sang tái cấu trúc và nâng cấp đô thị hiện hữu nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng đất và hạ tầng.

Diện mạo trung tâm đô thị Đà Nẵng. Ảnh: XUÂN SƠN

Các giải pháp quy hoạch mở rộng đô thị theo chiều đứng bao gồm cả không gian dưới mặt đất sẽ giúp tăng trưởng kinh tế nhờ nguyên tắc tích tụ. Giải phóng các khu dân cư thấp tầng, xây dựng mô hình phát triển đô thị nén theo phương thức tăng mật độ nhưng không tăng quy mô dân số, xây dựng công trình cao tầng kết hợp phát triển giao thông công cộng, nâng tỷ lệ đất dành cho cây xanh.

Mật độ cao và đa dạng công năng tạo nên đô thị sầm uất, sống động, giảm giá thành các loại hình dịch vụ, tạo hiệu ứng cộng hưởng cho sản xuất và tiêu dùng. Hệ số sử dụng hạ tầng cao làm giảm thiểu lãng phí tài nguyên về đất đai, khắc phục hậu quả của quá trình đô thị hóa quá nhanh.

Việc cải tạo, tái thiết các khu vực trung tâm đô thị cũ như phường Hải Châu, Thanh khê, nâng cấp đô thị không còn giữ vai trò tỉnh lỵ như phường Tam Kỳ, tái thiết các khu công nghiệp lạc hậu, khu vực ven sông cần được coi là động lực tăng trưởng mới, giúp gia tăng giá trị kinh tế trên một đơn vị đất đô thị mà không gây áp lực mở rộng không gian tràn lan.

Quy hoạch phát triển hệ thống đô thị vệ tinh ven biển với hạt nhân là thành phố Đà Nẵng (cũ) và các đô thị như Hội An, Núi Thành đảm bảo nguyên tắc tiếp cận dịch vụ tốt nhất nhưng bán kính di chuyển ít nhất, bằng hệ thống giao thông kết nối đa phương thức.

Đô thị Đà Nẵng ngày càng rộng mở với hạ tầng hiện đại. Ảnh: XUÂN SƠN

Linh hoạt và thích ứng

Tư duy quy hoạch cũng cần đổi mới theo hướng linh hoạt và thích ứng, chuyển từ việc sử dụng các số liệu tĩnh, thụ động sang khai thác dữ liệu động.

Trong giai đoạn 2025 - 2030, khi các yếu tố công nghệ, kinh tế và khí hậu biến động mạnh, thẩm quyền của chính quyền địa phương được mở rộng nhiều hơn, quy hoạch của thành phố cần được xây dựng theo các kịch bản phát triển phù hợp với các cấp độ quy hoạch khác nhau, cho phép điều chỉnh kịp thời, có kiểm soát về cơ cấu sử dụng đất, mật độ và chức năng đô thị.

Toàn bộ quá trình quy hoạch cần dựa trên hệ thống dữ liệu đô thị được số hóa, được cập nhật theo thời gian thực.

Việc giám sát, đánh giá và điều chỉnh quy hoạch định kỳ trên cơ sở dữ liệu giúp bảo đảm quy hoạch không bị hình thức, mà trở thành công cụ sống, dẫn dắt quá trình phát triển đô thị theo hướng bền vững và hiệu quả.

Quy hoạch linh hoạt giúp thành phố tận dụng được các cơ hội phát triển mới, đồng thời giảm thiểu rủi ro do những thay đổi khó lường của môi trường phát triển.

Để trở thành một cực tăng trưởng, quy hoạch thành phố cần vượt ra khỏi ranh giới hành chính để tiếp cận theo không gian vùng và mạng lưới đô thị cả nước.

Trong đó, cần tổ chức hệ thống hạ tầng giao thông, logistics và hạ tầng số theo hướng tăng cường kết nối vùng, tạo điều kiện cho dòng chảy lao động, hàng hóa và tri thức, qua đó khuếch đại hiệu ứng lan tỏa tăng trưởng.

Phát triển hệ thống đường cao tốc vành đai kết nối các đô thị ven biển phía đông, các đô thị miền núi phía tây và một số tuyến đường cao tốc hướng vào đô thị hạt nhân. Kết hợp với hệ thống đường bộ quốc gia, hệ thống cao tốc chính tạo ra các hành lang kinh tế của đô thị Đà Nẵng.

Xây dựng hệ thống đường sắt nội đô kết nối hai sân bay Đà Nẵng và Chu Lai, kết nối hai khu vực kinh tế của Đà Nẵng, kết nối với hệ thống đường sắt quốc gia.

Cuối cùng, đổi mới tư duy quy hoạch còn được thể hiện khi tích hợp chặt chẽ các yếu tố an sinh và thị trường lao động vào cấu trúc phát triển đô thị.

Nhà ở, nhất là nhà ở xã hội và nhà ở cho người lao động, hệ thống an sinh như trường học, bệnh viện, chợ không thể tách rời khỏi không gian việc làm và hạ tầng đô thị nếu muốn duy trì sức hấp dẫn và năng lực cạnh tranh của đô thị.

Quy hoạch cần coi trọng thiết kế hệ thống hạ tầng xã hội tương đương với thiết kế hệ thống hạ tầng kỹ thuật, đảm bảo trên hết và trước hết các yêu cầu về đất đai, hạ tầng phục vụ cho lực lượng lao động trong đô thị, đưa Đà Nẵng không chỉ trở thành một cực tăng trưởng mà còn là nơi đáng sống, đáng đến của người dân và du khách.

Với tiềm năng và lợi thế về hạ tầng, nhân lực và quy mô kinh tế được tích lũy trong quá trình đô thị hóa mạnh mẽ, cùng với những chính sách đặc thù và hoạt động hiệu quả của mô hình chính quyền 2 cấp, việc đổi mới tư duy quy hoạch đô thị sẽ tạo ra động lực kinh tế căn bản giúp Đà Nẵng thực sự trở thành cực tăng trưởng, đóng góp mạnh mẽ và bền vững cho sự phát triển của đất nước trong giai đoạn tới.

TS. ĐẶNG VIỆT DŨNG