Đổi mới sáng tạo không thể dừng ở phong trào

- Dưới góc nhìn thể chế và quản trị phát triển, ông đánh giá thế nào về việc Công ty cổ phần Trung tâm Đổi mới sáng tạo Hà Nội ra đời?

- Trước hết, cần đặt Trung tâm Đổi mới sáng tạo thành phố Hà Nội trong bối cảnh rộng hơn của chiến lược phát triển Thủ đô giai đoạn mới. Hà Nội đang triển khai mạnh các định hướng về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, kinh tế xanh và kinh tế số. Đây không còn là xu hướng lựa chọn, mà là yêu cầu bắt buộc để duy trì lợi thế cạnh tranh.

TS Mạc Quốc Anh – Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội.

Hà Nội có lợi thế đặc biệt là tập trung hệ thống trường đại học, viện nghiên cứu, đội ngũ chuyên gia, nhà khoa học đông đảo; số lượng doanh nghiệp khoa học – công nghệ và doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo chiếm tỷ lệ cao trong cả nước. Tuy nhiên, nhiều năm qua khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu, chuyển giao công nghệ và hình thành doanh nghiệp công nghệ quy mô lớn còn hạn chế.

Chính khoảng cách giữa “nghiên cứu” và “thị trường” là điểm nghẽn lớn. Nếu được thiết kế đúng vai trò và cơ chế vận hành, Trung tâm có thể trở thành thiết chế kết nối, rút ngắn khoảng cách này, tạo ra luồng chuyển dịch thực chất từ ý tưởng đến sản phẩm thương mại.

- Hiện nay Hà Nội đã có nhiều mô hình hỗ trợ khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Theo ông, Trung tâm cần được định vị thế nào để tránh chồng chéo?

- Đây là vấn đề rất quan trọng. Trung tâm không nên chỉ dừng lại ở mô hình không gian làm việc chung hay vườn ươm khởi nghiệp truyền thống. Những mô hình đó Hà Nội đã có, nhưng hiệu quả còn phân tán và thiếu cơ chế điều phối tập trung. Theo tôi, Trung tâm cần được định vị ở tầm cao hơn, với ít nhất bốn vai trò cốt lõi:

Thứ nhất, là trung tâm kết nối cung cầu công nghệ. Nghĩa là không chỉ hỗ trợ startup, mà còn kết nối doanh nghiệp hiện hữu với các viện nghiên cứu, trường đại học, chuyên gia công nghệ để giải quyết bài toán thực tế của sản xuất kinh doanh.

Thứ hai, là nền tảng hỗ trợ chuyển đổi số và chuyển đổi xanh cho doanh nghiệp nhỏ và vừa. Phần lớn doanh nghiệp ở Hà Nội có quy mô nhỏ, nguồn lực hạn chế, khó tự đầu tư hệ thống số hóa, quản trị thông minh hay giải pháp giảm phát thải. Trung tâm có thể đóng vai trò tư vấn, chuẩn hóa quy trình và kết nối giải pháp phù hợp.

Thứ ba, là đầu mối thu hút và điều phối nguồn vốn đổi mới sáng tạo. Một hệ sinh thái chỉ bền vững khi có dòng vốn đi kèm. Trung tâm cần trở thành điểm tiếp cận minh bạch giữa doanh nghiệp và nhà đầu tư.

Thứ tư, là điểm tư vấn thể chế, pháp lý cho doanh nghiệp công nghệ. Trong lĩnh vực công nghệ cao, nhiều doanh nghiệp gặp vướng mắc về sở hữu trí tuệ, tiêu chuẩn kỹ thuật, điều kiện thử nghiệm sản phẩm. Nếu không có đầu mối tư vấn chuyên sâu, rất khó bứt phá. Nói cách khác, Trung tâm phải giải quyết đồng thời bốn trụ cột: Công nghệ, vốn, thị trường, thể chế.

- Với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa Hà Nội, Trung tâm có thể tạo ra giá trị cụ thể như thế nào?

- Doanh nghiệp nhỏ và vừa không thiếu ý tưởng. Điều họ thiếu là năng lực quản trị đổi mới, thiếu vốn dài hạn và thiếu khả năng tiếp cận chuỗi giá trị công nghệ cao.

Nhiều doanh nghiệp muốn chuyển đổi số nhưng không biết bắt đầu từ đâu. Nhiều doanh nghiệp có sản phẩm tốt nhưng không tiếp cận được nhà đầu tư. Một số doanh nghiệp có công nghệ nhưng thiếu thị trường.

Nếu Trung tâm xây dựng được cơ chế hợp tác chiến lược với các tập đoàn công nghệ lớn, cả trong nước và FDI, thì có thể trở thành cầu nối giúp doanh nghiệp vệ tinh tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Việt Nam đang thúc đẩy các ngành như trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, FinTech và kinh tế số.

Quan trọng hơn, Trung tâm phải giúp doanh nghiệp nâng cấp tư duy quản trị từ quản trị theo kinh nghiệm sang quản trị dựa trên dữ liệu và đổi mới sáng tạo.

- Theo ông, những điều kiện nào quyết định thành công của Trung tâm?

- Tôi cho rằng có ba điều kiện mang tính nền tảng. Thứ nhất, cơ chế quản trị phải minh bạch và chuyên nghiệp. Quan trọng nhất là phải có hệ thống chỉ số đánh giá cụ thể, ví dụ số doanh nghiệp được hỗ trợ thực chất, số sản phẩm thương mại hóa thành công, tổng vốn huy động được, tỷ lệ doanh nghiệp tăng trưởng sau 3–5 năm.

Thứ hai, cơ chế tài chính phải đủ mạnh và linh hoạt. Nếu chỉ dừng lại ở hỗ trợ hành chính hoặc chương trình ngắn hạn, sẽ khó tạo đột phá. Cần có cơ chế huy động nguồn lực xã hội, đồng thời có cơ chế chia sẻ rủi ro ở giai đoạn đầu để khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực công nghệ.

Thứ ba, Trung tâm không chỉ là một địa điểm vật lý mà phải là một nền tảng liên thông. Phải có hệ thống dữ liệu kết nối với trường đại học, viện nghiên cứu, khu công nghệ cao và mạng lưới quốc tế. Khi đó, Trung tâm mới thực sự đóng vai trò “cửa ngõ đổi mới sáng tạo” của khu vực phía Bắc.

- Ở tầm vĩ mô, ông nhìn nhận vai trò của Trung tâm trong chiến lược phát triển Hà Nội giai đoạn tới ra sao?

- Hà Nội không thể tiếp tục tăng trưởng chủ yếu bằng mở rộng quy mô hay khai thác lợi thế truyền thống. Trong dài hạn, tăng trưởng phải dựa trên năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng.

Nếu vận hành hiệu quả, Trung tâm sẽ góp phần tái cấu trúc mô hình tăng trưởng theo hướng dựa vào tri thức và công nghệ, nâng cao năng suất lao động và chất lượng tăng trưởng GRDP.

Thành công của Trung tâm không nằm ở tên gọi hay hình thức tổ chức, mà ở chất lượng quản trị, năng lực kết nối và khả năng giải quyết bài toán thực tiễn của doanh nghiệp.

- Trân trọng cảm ơn ông!

Kim Quyên