Đổi mới phương thức quản lý, bảo vệ biên giới biển bằng công nghệ số

Cán bộ Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng trao đổi, khai thác thông tin trên phần mềm “Chuyển đổi số trong quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện”. Ảnh: Nguyễn Khánh

Đưa công tác chỉ huy, điều hành lên môi trường số

Tại Ban Chỉ huy Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng, những màn hình hiển thị dữ liệu tại Sở Chỉ huy và khu vực các phòng, ban chuyên môn đang trở thành một phần trong hoạt động hằng ngày. Thay vì tra cứu nhiều nguồn tài liệu, sổ sách riêng lẻ, cán bộ có thể theo dõi lịch công tác, tiến độ thực hiện nhiệm vụ và các nội dung cần thiết trên hệ thống thống nhất. Việc trực quan hóa thông tin giúp người chỉ huy nắm tình hình nhanh hơn, tạo thuận lợi cho phối hợp giữa các cơ quan, đơn vị.

Nền tảng đang được sử dụng là phần mềm “Chuyển đổi số trong quản lý, bảo vệ biên giới quốc gia và xây dựng đơn vị vững mạnh toàn diện” được triển khai dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Đại tá Tạ Duy Hiển, Chỉ huy trưởng Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng. Hệ thống hoạt động trên mạng truyền số liệu quân sự, máy chủ đặt tại Trung tâm Tác chiến nghiệp vụ, được duy trì thường xuyên để phục vụ chỉ huy, điều hành. Với đặc thù dữ liệu liên quan đến quốc phòng, an ninh, việc mã hóa, kiểm soát an toàn thông tin và kiểm tra an ninh mạng được thực hiện chặt chẽ trước khi đưa hệ thống vào khai thác.

Đơn vị ưu tiên khai thác hiệu quả hạ tầng sẵn có. Hệ thống máy tính trên mạng quân sự, thiết bị hiển thị và các phương tiện kỹ thuật hiện có được rà soát, bố trí, tối ưu công năng. Quy trình triển khai được thực hiện qua các bước đề xuất, xây dựng, kiểm chứng, vận hành thử trong 15 ngày và tập huấn kỹ năng cho cán bộ trước khi sử dụng chính thức. Cách làm này tiết kiệm nguồn lực, giúp phần mềm sớm đi vào hoạt động thực tế.

Từ thực tế vận hành, phần mềm giúp thông tin được tập hợp có hệ thống, hỗ trợ người chỉ huy theo dõi công việc, kiểm tra tiến độ và xử lý nhiệm vụ nhanh hơn. Các cơ quan chuyên môn có thêm điều kiện phối hợp trong phạm vi được phân quyền; tình trạng thông tin phân tán, trùng lặp từng bước được hạn chế. Đơn vị đồng thời chú trọng xây dựng thói quen làm việc trên môi trường số, nâng cao nhận thức về an toàn thông tin và trách nhiệm trong sử dụng dữ liệu.

Thượng tá Nguyễn Văn Lập, Chủ nhiệm Chính trị Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng nhấn mạnh: “Chuyển đổi số phải hướng trực tiếp vào nhiệm vụ, lấy hiệu quả công tác và sự thuận tiện của người dân làm thước đo. Cán bộ phải làm chủ công nghệ, dữ liệu phải chính xác, an toàn; các nền tảng, mô hình triển khai phải thực sự hỗ trợ chỉ huy, điều hành, tuyên truyền, vận động quần chúng và góp phần nâng cao chất lượng quản lý, bảo vệ biên giới”.

Đưa thông tin pháp luật đến gần hơn với ngư dân

Nếu phần mềm quản lý phục vụ trực tiếp cho hoạt động nội bộ, thì mô hình “QR kép - Cẩm nang phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) và tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm” mở rộng chuyển đổi số ra cộng đồng. Những tấm bảng được in mã QR được bố trí tại nơi ngư dân thường xuyên qua lại, giúp người dân dễ dàng tra cứu thông tin pháp luật và cung cấp tin báo cho Bộ đội Biên phòng.

Ngư dân quét mã QR kép với sự hướng dẫn của cán bộ Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng. Ảnh: Nguyễn Khánh

Mô hình được thiết kế gọn, dễ nhận biết, dễ sử dụng; vật liệu phù hợp với điều kiện thời tiết ven biển. Trong tháng 8/2026, Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng đã triển khai lắp đặt bảng “QR kép - Cẩm nang phòng, chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) và tiếp nhận tin báo tố giác tội phạm” tại 11 địa điểm gồm bến cá, cảng cá, khu neo đậu tàu thuyền và khu neo đậu tránh trú bão, nơi có đông ngư dân và phương tiện thường xuyên hoạt động; tiến hành cấp phát hàng nghìn mã dán cho ngư dân.

Mã QR thứ nhất là cẩm nang số về phòng, chống khai thác IUU. Các quy định được số hóa dưới dạng video ngắn, đồ họa thông tin và tài liệu trực quan. Chỉ với chiếc điện thoại thông minh, ngư dân có thể quét mã để tra cứu ngay tại bến. Cách truyền tải này giúp pháp luật dễ tiếp cận hơn, hỗ trợ ngư dân chủ động nắm quy định, nâng cao ý thức chấp hành khi khai thác trên biển.

Mã QR thứ hai tạo kênh tiếp nhận phản ánh, tố giác hành vi vi phạm pháp luật. Người dân có thể cung cấp thông tin liên quan đến khai thác IUU, xuất nhập cảnh trái phép, buôn lậu và các hành vi vi phạm khác ở khu vực biên giới biển, cửa khẩu cảng. Kênh tiếp nhận trên môi trường số hỗ trợ Bộ đội Biên phòng nắm tình hình, tiếp nhận thông tin và xử lý vụ việc từ cơ sở.

Tại bến cá, cán bộ Biên phòng có thể trực tiếp hướng dẫn ngư dân quét mã, giải thích nội dung còn vướng mắc và giới thiệu cách gửi phản ánh. Một thao tác đơn giản trên điện thoại được gắn với mục tiêu nâng cao ý thức chấp hành pháp luật, khuyến khích người dân cung cấp thông tin, cùng lực lượng chức năng giữ gìn an ninh, trật tự trên địa bàn.

Để mô hình phát huy hiệu quả lâu dài, nội dung cần được thường xuyên rà soát, cập nhật; đường dẫn phải ổn định; tài liệu phải chính xác, dễ hiểu và thông tin phản ánh cần được tiếp nhận, xử lý kịp thời. Khi người dân thấy việc tra cứu thuận tiện, nội dung thiết thực và phản ánh được quan tâm, mô hình sẽ có sức sống trong cộng đồng.

Từ hệ thống phục vụ chỉ huy, điều hành đến mô hình hướng ra cộng đồng, chuyển đổi số của Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng đang được triển khai theo hướng bám sát nhiệm vụ và nhu cầu thực tế. Một hướng góp phần chuẩn hóa quy trình, nâng cao chất lượng quản lý; hướng còn lại hỗ trợ tuyên truyền, tiếp nhận thông tin, phát huy vai trò của ngư dân trong bảo vệ địa bàn. Điểm chung là công nghệ được lựa chọn để giải quyết công việc cụ thể và nâng cao hiệu quả thực hiện nhiệm vụ.

Chuyển đổi số trong công tác biên phòng là quá trình lâu dài, đòi hỏi hạ tầng phù hợp, dữ liệu tin cậy và đội ngũ cán bộ có kỹ năng số. Những bước đi đang được triển khai tạo nền tảng vững chắc để Bộ đội Biên phòng thành phố Hải Phòng tiếp tục hoàn thiện phương thức quản lý, chỉ huy, điều hành và đổi mới công tác tuyên truyền, vận động quần chúng. Khi công nghệ gắn với yêu cầu nhiệm vụ và sự thuận tiện của người dân, các mô hình số sẽ góp phần nâng cao hiệu quả quản lý, bảo vệ chủ quyền, an ninh biên giới biển, đảo.