Đổi mới giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, thực chất

Các luật được công bố, gồm: Luật Báo chí; Luật sửa đổi bổ sung một số điều của Luật Giáo dục; Luật Giáo dục nghề nghiệp; Luật Giáo dục đại học; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Phòng, chống tham nhũng; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiếp công dân, Luật Khiếu nại, Luật Tố cáo; Luật Phục hồi, phá sản; Luật Tòa án chuyên biệt tại Trung tâm tài chính quốc tế; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Điều ước quốc tế; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của 15 luật trong lĩnh vực nông nghiệp và môi trường; Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Địa chất và khoáng sản; Luật Bảo hiểm tiền gửi.

Họp báo Công bố Lệnh của Chủ tịch nước công bố các luật đã được Quốc hội khóa XV thông qua. Ảnh: VGP/Đức Tuân

Trong nhóm các luật được công bố, ba đạo luật thuộc lĩnh vực giáo dục gồm Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục, Luật Giáo dục nghề nghiệp và Luật Giáo dục đại học được đánh giá có tác động trực tiếp, sâu rộng đến hệ thống giáo dục quốc dân, phản ánh rõ định hướng đổi mới giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, thực chất, gắn với yêu cầu phát triển nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Luật Giáo dục đại học gồm 9 chương, 46 điều, được xây dựng nhằm thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng về phát triển giáo dục, đào tạo, khoa học, công nghệ; hướng tới đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục đại học theo hướng hiện đại, hội nhập quốc tế, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh quốc gia.

Một điểm nhấn quan trọng của Luật là tiếp tục hoàn thiện cơ chế tự chủ đại học gắn với trách nhiệm giải trình. Luật làm rõ quyền tự chủ của cơ sở giáo dục đại học trong tổ chức bộ máy, tài chính, học thuật, đào tạo, nghiên cứu khoa học, hợp tác quốc tế; đồng thời quy định rõ trách nhiệm giải trình trước Nhà nước, người học và xã hội. Việc xác lập ranh giới rõ ràng giữa quyền tự chủ và trách nhiệm giải trình nhằm khắc phục tình trạng lúng túng, chồng chéo trong thực tiễn triển khai thời gian qua.

Luật cũng hoàn thiện quy định về quản trị đại học, làm rõ vai trò, thẩm quyền của hội đồng trường, hiệu trưởng và các thiết chế quản trị nội bộ; bảo đảm nguyên tắc dân chủ, công khai, minh bạch trong quản lý, điều hành. Cùng với đó, Luật tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý về chương trình đào tạo, chuẩn đầu ra, kiểm định chất lượng; khuyến khích phát triển các chương trình đào tạo chất lượng cao, chương trình liên kết quốc tế, đào tạo bằng tiếng nước ngoài, góp phần nâng cao năng lực cạnh tranh của giáo dục đại học Việt Nam.

Luật Giáo dục nghề nghiệp gồm 9 chương, 45 điều, hướng tới đổi mới mạnh mẽ giáo dục nghề nghiệp theo hướng mở, linh hoạt, thực chất, gắn chặt với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động.

Luật làm rõ vị trí, vai trò của giáo dục nghề nghiệp trong hệ thống giáo dục quốc dân, xác định đây là một trụ cột quan trọng trong phát triển nguồn nhân lực, góp phần nâng cao năng suất lao động và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Một nội dung đáng chú ý là bổ sung quy định về liên kết giữa cơ sở giáo dục nghề nghiệp với doanh nghiệp trong đào tạo. Doanh nghiệp được tham gia xây dựng chương trình, tổ chức đào tạo, đánh giá kỹ năng nghề; người học được thực hành, thực tập trong môi trường sản xuất, kinh doanh thực tế. Quy định này nhằm khắc phục tình trạng đào tạo không sát nhu cầu thực tiễn, gây lãng phí nguồn lực xã hội.

Đổi mới giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, thực chất

Luật cũng bổ sung quy định về đào tạo lại, đào tạo thường xuyên, đào tạo nâng cao kỹ năng cho người lao động; tạo cơ sở pháp lý cho việc học tập suốt đời, thích ứng với chuyển đổi nghề nghiệp trong bối cảnh chuyển đổi số và thay đổi cơ cấu việc làm. Đồng thời, Luật tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong quản lý giáo dục nghề nghiệp; làm rõ trách nhiệm của các bộ, ngành, địa phương; tăng cường tự chủ cho cơ sở đào tạo gắn với kiểm tra, giám sát.

Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Giáo dục gồm 2 điều tập trung thể chế hóa các định hướng mới về phát triển giáo dục phổ thông, đồng thời tháo gỡ những bất cập phát sinh trong quá trình thực hiện Luật Giáo dục hiện hành.

Một nội dung trọng tâm là làm rõ trách nhiệm của Nhà nước trong bảo đảm điều kiện dạy học, học tập; đầu tư cơ sở vật chất, đội ngũ giáo viên; bảo đảm công bằng trong tiếp cận giáo dục giữa các vùng, miền. Luật cũng bổ sung, hoàn thiện quy định về chương trình, sách giáo khoa, phương pháp dạy học theo hướng phát huy năng lực, phẩm chất người học; bảo đảm tính thống nhất, ổn định nhưng không cứng nhắc, tạo cơ sở pháp lý để triển khai chương trình giáo dục phổ thông mới một cách bài bản.

Đối với đội ngũ nhà giáo, Luật tiếp tục hoàn thiện quy định về tiêu chuẩn, chế độ, chính sách đối với giáo viên; làm rõ trách nhiệm bồi dưỡng, đào tạo lại nhằm đáp ứng yêu cầu đổi mới giáo dục. Cùng với đó, Luật làm rõ hơn cơ chế quản lý nhà nước về giáo dục, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với kiểm tra, giám sát; cải cách thủ tục hành chính trong lĩnh vực giáo dục, tạo điều kiện cho địa phương và cơ sở giáo dục chủ động, linh hoạt trong tổ chức hoạt động.

Cả ba luật trên đều có hiệu lực thi hành từ ngày 1.1.2026

HOÀNG HƯƠNG