Doanh nghiệp tìm động lực tăng trưởng mới từ AI

Kinh tế Việt có thể tạo thêm 30 tỷ USD nhờ AI

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, thách thức lớn nhất của doanh nghiệp Việt Nam không còn nằm ở việc tìm kiếm cơ hội thị trường, mà ở năng lực tổ chức thực thi và duy trì hiệu quả khi quy mô mở rộng. Áp lực chi phí gia tăng, thị trường biến động nhanh và yêu cầu quản trị ngày càng cao đang khiến nhiều doanh nghiệp bộc lộ những điểm nghẽn về vận hành, dữ liệu và năng suất.

Cải cách thể chế mở đường cho khu vực tư nhân

Các chuyên gia quốc tế đánh giá Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách sâu rộng nhằm thúc đẩy khu vực kinh tế tư nhân là động lực quan trọng của tăng trưởng. Điểm nhấn trong năm 2025 là việc ban hành Nghị quyết số 68-NQ/TW về phát triển kinh tế tư nhân với mục tiêu giải phóng tiềm năng doanh nghiệp tư nhân, đồng thời tạo môi trường kinh doanh minh bạch và cạnh tranh hơn.

Theo đánh giá của các tổ chức phát triển quốc tế, đây là bước đi then chốt đối với một nền kinh tế đang trỗi dậy như Việt Nam. Hàng loạt chính sách mới liên quan đến thương mại điện tử, giáo dục, quản lý môi trường cùng tiến trình tái cơ cấu bộ máy nhà nước, tinh gọn đầu mối quản lý đang góp phần tạo nền tảng dài hạn cho doanh nghiệp phát triển.

Dù trong ngắn hạn có thể phát sinh những khó khăn nhất định, song về trung và dài hạn, các cải cách thể chế được kỳ vọng giúp khu vực tư nhân hoạt động hiệu quả hơn, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) là nhóm chiếm tỷ trọng áp đảo trong nền kinh tế.

Hiện Việt Nam có gần 1 triệu doanh nghiệp, trong đó khoảng 98% là SME, đóng góp khoảng 65% GDP và tạo việc làm cho phần lớn lực lượng lao động. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp vẫn gặp khó khăn trong tiếp cận tài chính, thông tin thị trường, mạng lưới đối tác và công nghệ mới.

Các chuyên gia cho rằng hỗ trợ khu vực tư nhân không thể chỉ dừng ở vốn và công nghệ, mà quan trọng hơn là xây dựng môi trường kinh doanh minh bạch, có thể dự báo và bảo đảm cạnh tranh công bằng, giúp doanh nghiệp nhỏ không bị lép vế trước các doanh nghiệp lớn.

AI - bước chuyển mang tính bắt buộc

Tại sự kiện giới thiệu mô hình “Doanh nghiệp AI”, ông Nguyễn Quân, Chủ tịch Hội Tự động hóa Việt Nam, nhận định tự động hóa tại Việt Nam đang bước vào giai đoạn chuyển đổi mang tính bắt buộc.

Nếu trước đây tự động hóa chủ yếu thay thế con người ở các thao tác lặp lại, thì hiện nay AI có khả năng kết nối toàn bộ quy trình sản xuất - kinh doanh, từ lập kế hoạch, vận hành cho đến ra quyết định. Điều này đồng nghĩa AI không chỉ hỗ trợ mà trực tiếp tác động đến năng suất lao động.

Theo cảnh báo được dẫn lại từ lãnh đạo một công ty AI toàn cầu, chỉ trong vòng 6–12 tháng tới, các nền tảng AI có thể đảm nhiệm phần lớn công việc cốt lõi của kỹ sư lập trình như viết mã, kiểm thử và tối ưu hệ thống. Khi đó, vai trò con người sẽ chuyển từ người thực thi sang người kiểm soát và chịu trách nhiệm cuối cùng đối với sản phẩm do AI tạo ra.

Xu hướng này phản ánh sự thay đổi mang tính hệ thống: năng suất lao động không còn phụ thuộc hoàn toàn vào năng lực cá nhân, mà vào cách doanh nghiệp tổ chức dữ liệu và vận hành.

Một nghịch lý được chỉ ra là người Việt Nam thường đạt thành tích cao trong các kỳ thi khoa học - công nghệ quốc tế, song năng suất lao động vẫn thấp hơn nhiều quốc gia trong khu vực. Nguyên nhân cốt lõi, theo các chuyên gia, không nằm ở con người mà ở hệ thống quản trị doanh nghiệp.

Nhiều doanh nghiệp sử dụng cùng lúc nhiều phần mềm quản lý khác nhau, nhưng dữ liệu lại bị phân mảnh thành các “kho dữ liệu chết”. Điều này khiến lãnh đạo không có cái nhìn tổng thể để đưa ra quyết định kịp thời và chính xác.

Ông Nguyễn Tấn Danh, Chủ tịch HĐQT Filmore Development cho rằng, cơ hội thị trường luôn tồn tại, song yếu tố quyết định là khả năng hiện thực hóa chiến lược. Điều đó đòi hỏi doanh nghiệp phải xây dựng kỷ luật vận hành, nâng cao quản trị hiệu suất và phát triển năng lực lãnh đạo đội ngũ.

Trong bối cảnh đó, việc xây dựng một “bộ não số” có khả năng hợp nhất dữ liệu và tri thức nghiệp vụ đang được xem là giải pháp trọng tâm. Từ nền tảng này, doanh nghiệp có thể phát triển các “nhân sự số” và “quy trình số” phối hợp cùng con người nhằm tối ưu nguồn lực và nâng cao hiệu quả vận hành.

Ba năng lực quyết định sức bật doanh nghiệp

Tại SME Forum 2026, các chuyên gia tập trung vào ba năng lực cốt lõi quyết định khả năng bứt phá của doanh nghiệp trong giai đoạn mới.

Thứ nhất là năng lực mở rộng quy mô mà không làm đứt gãy hệ thống vận hành, đặc biệt khi doanh nghiệp tăng sản lượng hoặc mở rộng thị trường.

Thứ hai là năng lực đổi mới trong quá trình chuyển giao thế hệ hoặc thay đổi mô hình kinh doanh, nhất là với các doanh nghiệp gia đình đang đứng trước áp lực tái cấu trúc.

Thứ ba là năng lực chinh phục trong môi trường biến động, nơi vai trò lãnh đạo, tư duy chiến lược và khả năng ra quyết định nhanh trở thành yếu tố then chốt.

Theo các ước tính, chỉ cần nâng hiệu suất vận hành của khối SME thêm 10%, nền kinh tế Việt Nam có thể tạo thêm khoảng 30 tỷ USD giá trị gia tăng, tương đương đóng góp của một ngành kinh tế quy mô lớn.

Điều này cho thấy AI không chỉ là xu hướng công nghệ mà còn là động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Khi doanh nghiệp chuyển từ quản lý cảm tính sang vận hành dựa trên dữ liệu và trí tuệ nhân tạo, năng suất lao động có thể được cải thiện đáng kể.

Trong hành trình đó, bài toán cốt lõi không phải là sở hữu nhiều phần mềm hơn, mà là xây dựng hệ sinh thái dữ liệu thống nhất và môi trường kinh doanh thuận lợi để mọi doanh nghiệp, đặc biệt là SME đều có cơ hội tham gia vào làn sóng chuyển đổi số.

Nếu tận dụng đúng thời điểm, AI có thể trở thành “đòn bẩy năng suất” giúp doanh nghiệp Việt tìm được sức bật mới, đồng thời mở ra dư địa tăng trưởng hàng chục tỷ USD cho nền kinh tế trong thập kỷ tới.

Bình Minh