Đoàn Duy Thành - nhà lãnh đạo tiên phong đổi mới

Người mở đường cho “khoán 10”

Sinh ra tại xã Cộng Hòa, huyện Kim Thành, tỉnh Hải Dương (trước đây), nay là xã Lai Khê, TP Hải Phòng, đồng chí Đoàn Duy Thành có 28 năm công tác, gắn bó với thành phố Cảng (từ năm 1958 đến 1986).

Qua nhiều vị trí công tác, đặc biệt trong thời kỳ giữ cương vị Bí thư Thành ủy Hải Phòng, ông đã có nhiều đóng góp quan trọng phát triển thành phố. Đến nay, mỗi khi nhắc đến ông, nhiều thế hệ người Hải Phòng vẫn dành tình cảm xúc động và niềm tự hào đối với một người đứng đầu thành phố có phong cách làm việc quyết liệt, tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, luôn tận tâm vì nước, vì dân.

Một trong những dấu ấn lớn của đồng chí Đoàn Duy Thành khi là Bí thư Thành ủy Hải Phòng, đồng thời cũng là tiếng vang trong cả nước thời kỳ những năm 1980 còn bao cấp, đó là chủ trương mạnh dạn “xé rào”, ủng hộ thực hiện “khoán hộ” trong sản xuất nông nghiệp.

Lãnh đạo thành phố Hải Phòng thăm, chúc Tết đồng chí Đoàn Duy Thành (thứ ba, từ trái sang) năm 2018.

Giai đoạn đó, hợp tác xã làm ăn tập trung, khoán điểm. Ở Đoàn Xá (huyện Kiến Thụy trước đây), nay là xã Kiến Hải, cũng vậy, nhưng cách làm này không hiệu quả, người dân làm không đủ ăn, kinh tế đói kém. Thường vụ Đảng ủy xã và Ban Chủ nhiệm Hợp tác xã Đoàn Xá họp bàn chia ruộng đất, khoán ruộng cho dân tự làm, tự chịu.

Nhờ vậy, cuộc sống của người dân trong xã được cải thiện. Người dân Đoàn Xá có thu nhập cao nhất khu vực, dân no ấm, không phải chạy ăn từng bữa như lúc làm công chấm điểm. Tuy nhiên, tại thời điểm đó, việc “khoán hộ”, chia ruộng đất cho người dân canh tác chưa đúng với chủ trương của Đảng.

Đồng chí Đoàn Duy Thành, khi ấy là Phó bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND TP Hải Phòng trực tiếp về Đoàn Xá, xắn quần lội ruộng, thăm hỏi bà con về tình hình, hiệu quả sản xuất. Trong cuộc trò chuyện với cơ quan báo chí sau này, ông từng chia sẻ: “Việc khoán hộ, giao ruộng cho nông dân, tôi đã suy nghĩ từ lâu. Sau sự việc Vĩnh Phúc tổ chức mô hình khoán bị phê phán, tôi vẫn tìm về gặp Bí thư Tỉnh ủy Vĩnh Phúc Kim Ngọc để tìm hiểu... Chỉ có thay đổi cách quản lý nông nghiệp thì mới có thể làm chuyển biến tình hình. Tôi đem vấn đề này bàn với Bí thư Thành ủy Bùi Quang Tạo và được ông Tạo đồng tình, ủng hộ. Hai cán bộ chủ chốt trao đổi nhiều lần và dự thảo nghị quyết về “khoán sản” trong nông nghiệp. Tuy nhiên, “khoán” vẫn là vấn đề “tối kỵ” khi đó. Thành ủy nhiều lần họp nhưng vẫn chưa nhận được sự thống nhất cao. Bí thư Bùi Quang Tạo và tôi chủ trương cùng với công tác vận động để tạo sự đồng thuận trong nội bộ, phải cho một huyện ra nghị quyết trước, để lấy ý kiến từ cơ sở, sau đó Thành ủy sẽ ra nghị quyết chính thức”.

Từ chủ trương, thời điểm đó, Huyện ủy Đồ Sơn được chọn làm điểm. Tháng 6-1980, Huyện ủy Đồ Sơn ban hành Nghị quyết 05 cho triển khai khoán sản phẩm tới 50% diện tích của toàn huyện. 32 ngày sau, Ban Thường vụ Thành ủy Hải Phòng đã ra Nghị quyết 24 về “Củng cố quản lý hợp tác xã nông nghiệp ở Hải Phòng”, cho khoán 100% diện tích ngay trước khi triển khai vụ mùa năm 1980. Ý Đảng hợp lòng dân, người dân Hải Phòng hồ hởi đón nhận và lao động hăng say trên “mảnh ruộng của mình”.

Từ thực tiễn ở một số địa phương, trong đó có Hải Phòng, Trung ương Ðảng nghiên cứu, rút kinh nghiệm và xây dựng cơ chế khoán trong nông nghiệp. Năm 1981, Ban Bí thư Trung ương ra Chỉ thị 100-CT/TW về thực hiện khoán sản phẩm trong nông nghiệp trên toàn quốc, tạo quyền chủ động cho nông dân. 7 năm sau, tháng 4-1988, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 10-NQ/TW (Khoán 10) về đổi mới quản lý nông nghiệp, sắp xếp lại tổ chức sản xuất theo hướng chuyên môn hóa, đổi mới cơ chế quản lý nông nghiệp về quan hệ sở hữu, quan hệ quản lý và phân phối sản phẩm, đổi mới mô hình hợp tác xã... mở ra một giai đoạn mới đối với sản xuất nông nghiệp.

Không chỉ tiên phong trong “khoán hộ”, đồng chí Đoàn Duy Thành chỉ đạo triển khai nhiều công trình, dự án thể hiện tầm nhìn chiến lược, tác động mạnh mẽ thúc đẩy kinh tế, mở rộng không gian phát triển hướng biển của Hải Phòng. Điển hình là các dự án khai hoang đắp đập Đình Vũ; đào kênh Cái Tráp; làm đường xuyên đảo Cát Hải, Cát Bà và đắp đê đường 14. Riêng việc đắp đê đường 14, lấn biển Đồ Sơn đã mở rộng diện tích đất canh tác, hình thành vùng dân cư mới, Hải Phòng thành lập thêm hai xã. Để ghi nhớ công lao của ông, các xã được đặt tên mới là Hải Thành và Tân Thành (nay là phường Dương Kinh).

Các dự án đắp đập Đình Vũ, đào kênh Cái Tráp và đường xuyên đảo Cát Hải, Cát Bà đã tạo đột phá về cơ sở hạ tầng, mở rộng cảng cùng hệ thống logistics. Ông cũng là người có công trong mở rộng sân bay Cát Bi, đi đầu trong việc xây dựng đội tàu biển quốc tế để vận chuyển lương thực, hàng hóa phục vụ nông nghiệp và buôn bán với nước ngoài, tạo được nguồn thu lớn, đưa Hải Phòng trở thành một trong những địa phương phát triển nhanh nhất nước.

Với tư duy đổi mới, tinh thần dám nghĩ, dám làm, trong thời gian giữ vai trò lãnh đạo TP Hải Phòng, ông đã tiên phong phát động phong trào “Ngói hóa nông thôn”, góp phần cải thiện đời sống người dân. Ông cũng là người đầu tiên quyết định trao quà tặng của thành phố tới toàn thể nhân dân, thể hiện sự quan tâm sâu sắc đến đời sống của người dân.

Đóng góp quan trọng đổi mới phát triển kinh tế

Sau những năm tháng có nhiều đóng góp với Hải Phòng, từ năm 1986 đến khi nghỉ hưu, đồng chí Đoàn Duy Thành giữ nhiều vị trí quan trọng trong bộ máy Nhà nước: Bộ trưởng Bộ Ngoại thương, Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng kiêm Bộ trưởng Bộ Ngoại thương, Bộ trưởng Bộ Kinh tế Đối ngoại, Viện trưởng Viện nghiên cứu Quản lý Kinh tế Trung ương, Chủ tịch Phòng Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) đầu tiên.

Thời kỳ bao cấp đầy thử thách, nền kinh tế đứng trước muôn vàn khó khăn, thiếu thốn từ sản xuất đến lưu thông, từ đối nội đến đối ngoại. Trên cương vị mới, ông đã cùng tập thể lãnh đạo tham mưu Đảng và Chính phủ nhiều quyết sách quan trọng nhằm tháo gỡ khó khăn, từng bước mở đường cho phát triển kinh tế.

Đáng chú ý, khi đảm nhiệm chức vụ Bộ trưởng Bộ Ngoại thương từ tháng 2-1987 đến tháng 5-1988, trong bối cảnh nền kinh tế lạm phát với tốc độ phi mã, đồng chí Đoàn Duy Thành lần nữa mang tiếng “xé rào" khi là một trong những người đầu tiên đề ra chủ trương và được Bộ Chính trị đồng ý cho nhập khẩu vàng để ổn định đồng tiền mất giá, góp phần quan trọng kiềm chế lạm phát; đồng thời tạo nguồn thu cho ngân sách Nhà nước vốn đang rất khó khăn.

Ông cũng là người khởi xướng ban hành nhiều quyết sách góp phần từng bước xóa bỏ cơ chế độc quyền ngoại thương, mở rộng quyền tự chủ cho doanh nghiệp trong hoạt động xuất nhập khẩu, khơi thông dòng chảy thương mại, tạo điều kiện cho sản xuất, kinh doanh phát triển.

Đặc biệt, trong giai đoạn giữ chức Phó chủ tịch Hội đồng Bộ trưởng từ năm 1987 đến 1990, ông tham gia thúc đẩy các chính sách cải cách kinh tế quan trọng, tháo gỡ rào cản cơ chế bao cấp, khuyến khích các thành phần kinh tế phát triển.

Đồng chí Đoàn Duy Thành cũng là người đặt nền móng xây dựng và phát triển Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI). Năm 1993, VCCI được tách khỏi Bộ Thương mại, hoạt động độc lập. Lúc này, ông được giao giữ chức Chủ tịch VCCI cho đến năm 2002. Trong bối cảnh cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam còn non trẻ, gần 10 năm đảm nhận nhiệm vụ, ông đã dành nhiều tâm huyết xây dựng và phát triển tổ chức này theo hướng chuyên nghiệp và hiệu quả hơn. VCCI từng bước chuyển mình mạnh mẽ, tăng cường quan hệ hợp tác quốc tế, xây dựng uy tín với các đối tác nước ngoài, qua đó giúp doanh nghiệp Việt Nam có thêm cơ hội tiếp cận thị trường và hội nhập sâu rộng hơn.

Trọn đời phụng sự Đảng, Tổ quốc, phục vụ nhân dân, với tư duy đổi mới, dám nghĩ, dám làm, đặt lợi ích của nhân dân lên hàng đầu, sự ra đi của đồng chí Đoàn Duy Thành là mất mát lớn. Người dân cả nước và thành phố Cảng luôn ghi nhớ công lao và những đóng góp bền bỉ của ông trong công cuộc đổi mới kinh tế, mang lại hạnh phúc, ấm no cho người dân.