Đô thị Thái Nguyên: Từ mở rộng sang quản trị hiệu quả

Danko City góp phần mở rộng không gian đô thị, hình thành diện mạo hiện đại tại phường Linh Sơn.

Rõ mục tiêu, mở không gian

Nghị quyết số 111/2025/ UBTVQH15 về phân loại đô thị tạo thêm cơ sở pháp lý để Thái Nguyên nhìn lại cấu trúc đô thị sau sắp xếp, tổ chức không gian phát triển phù hợp với quy mô dân cư, hạ tầng và các vùng động lực mới. Với 23 đô thị, gồm 4 đô thị loại II và 19 đô thị loại III, mạng lưới đô thị của tỉnh đang mở rộng, kéo theo yêu cầu nâng chất lượng hạ tầng, dịch vụ và phương thức quản trị.

Tỷ lệ đô thị hóa của Thái Nguyên hiện đạt 48,6%, vượt mức yêu cầu 45%; tỉnh đặt mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 66%. Tại phường Vạn Xuân, khu vực cửa ngõ phía Nam tỉnh, tỷ lệ đô thị hóa đã đạt khoảng 70%. Cùng với Công viên 2/9 hoàn thành, địa phương đang tập trung giải phóng mặt bằng để triển khai Khu đô thị CT Home, Khu đô thị Nam Tiến số 2 và Khu công nghệ số tập trung Yên Bình. Dự án có diện tích quy hoạch trên 197,6 ha, được kỳ vọng hình thành không gian phát triển công nghệ số, tạo thêm động lực cho khu vực phía Nam.

Ông Trần Xuân Trường, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND phường Vạn Xuân, tỉnh Thái Nguyên, cho biết: Với tốc độ đô thị hóa nhanh và nhiều dự án lớn đang được triển khai, Vạn Xuân xác định phát triển đô thị phải đồng bộ ngay từ đầu, trong đó ưu tiên hạ tầng giao thông, không gian xanh, công trình công cộng và các tiện ích thiết yếu, bảo đảm người dân được thụ hưởng chất lượng sống tốt hơn.

Thực tiễn ở Vạn Xuân cho thấy, khi không gian đô thị mở rộng, yêu cầu về giao thông, hạ tầng kỹ thuật, môi trường và dịch vụ công cũng tăng theo. Vì vậy, đô thị thông minh không thể chỉ được hiểu là ứng dụng công nghệ, mà phải bắt đầu từ cách tổ chức không gian và phương thức quản trị.

Ngày 30/6/2026, Bộ trưởng Bộ Nội vụ ký Quyết định số 750/QĐ-BNV, công nhận Thái Nguyên là đơn vị hành chính cấp tỉnh loại I. Việc được xếp loại I đánh dấu bước tiến về quy mô, vị thế và năng lực phát triển, đồng thời tạo thêm điều kiện để tỉnh huy động và phân bổ nguồn lực cho các mục tiêu dài hạn.

Ông Vũ Văn Yên, Phó Giám đốc Sở Nội vụ tỉnh Thái Nguyên, nhấn mạnh: Việc được xếp loại I không chỉ nâng cao vị thế của Thái Nguyên mà còn tạo thêm lợi thế trong thu hút đầu tư, tổ chức bộ máy và phân bổ nguồn lực. Đây cũng là một trong những căn cứ để Trung ương cân đối, ưu tiên nguồn lực đầu tư phát triển hạ tầng, tạo thêm nền tảng để Thái Nguyên hướng tới mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.

Thái Nguyên đã đạt 4/7 tiêu chí thành phố trực thuộc Trung ương, song vẫn còn những yêu cầu phải tiếp tục hoàn thiện. Tỷ lệ phường hiện mới đạt 15/92 đơn vị cấp xã, dưới mức tối thiểu 30%. Tỉnh đã đề nghị công nhận thêm 8 xã trở thành phường, đồng thời đặt mục tiêu nâng đô thị loại II lên đô thị loại I trước năm 2035.

Đổi cách quản trị, nâng chất đô thị

Muốn nâng chất lượng đô thị, quy hoạch phải đi trước. Sau sắp xếp, Thái Nguyên đang rà soát, điều chỉnh và lập mới các quy hoạch, từng bước định hình lại không gian đô thị, nông thôn và các vùng động lực.

Ông Nguyễn Văn Cường, Chủ tịch Hiệp hội Kiến trúc sư tỉnh Thái Nguyên, cho biết: Sau sắp xếp, yêu cầu đặt ra là phải có hệ thống quy hoạch thống nhất, làm cơ sở tổ chức không gian và đầu tư đồng bộ hạ tầng, công trình, thiết chế, đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị hiện đại, hướng tới mục tiêu thành phố trực thuộc Trung ương. Từ đầu năm đến nay, đơn vị đã tham gia góp ý gần 100 đồ án quy hoạch, kiến trúc từ cấp xã, phường đến cấp tỉnh.

Công viên 2-9 rộng 18,31ha, góp phần tạo không gian xanh, nâng chất lượng sống trong quá trình đô thị hóa tại phường Vạn Xuân.

Yêu cầu tổ chức lại không gian cũng được cụ thể hóa qua Đề án thành lập 8 phường mới gồm Chợ Đồn, Định Hóa, Đồng Hỷ, Phú Lương, Quân Chu, Trại Cau, Võ Nhai và Phú Bình. Việc hình thành các đơn vị đô thị mới không chỉ thay đổi cách quản lý mà còn mở thêm không gian để tổ chức hạ tầng, dịch vụ và các chức năng đô thị.

Tại Phú Lương, trên diện tích khoảng 112,39 km2, địa phương đang lập quy hoạch chung để hình thành phường vào cuối năm 2026, đồng thời chuẩn bị các điều kiện về hạ tầng, khu dân cư, không gian công cộng và các chức năng đô thị.

Ông Hoàng Thế Tiến, Phó Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch UBND xã Phú Lương, cho biết: Trước yêu cầu gia tăng về dân số, hạ tầng và phát triển kinh tế - xã hội, việc lập lại quy hoạch được xác định là nhiệm vụ cấp thiết, tạo nền tảng cho phát triển lâu dài và bền vững.

Quy hoạch tạo khung, nhưng để không gian mới vận hành hiệu quả, hạ tầng phải tạo sức bật. Giai đoạn 2026- 2030, Thái Nguyên dự kiến đầu tư hơn 32.000 tỷ đồng cho 19 công trình, tuyến giao thông huyết mạch; đồng thời phát triển hệ thống cấp nước, xử lý nước thải, công viên, cảnh quan và hạ tầng số, định hướng phát triển thêm 7.000 trạm 5G.

Quy mô đầu tư càng lớn càng đặt ra yêu cầu quy hoạch phải chính xác và dựa trên dữ liệu đầy đủ. Tại Kỳ họp thứ năm HĐND tỉnh tháng 7/2026, Giám đốc Sở Xây dựng Phạm Quang Anh cho biết tiến độ một số quy hoạch còn chậm do cơ sở dữ liệu nền địa lý quốc gia, bản đồ địa hình quốc gia phục vụ lập quy hoạch chưa đầy đủ; bên cạnh đó là hạn chế về nhân lực và đơn vị tư vấn. Từ thực tế này, Thái Nguyên đang đẩy nhanh xây dựng nền dữ liệu dùng chung, coi đây là một phần quan trọng trong đổi mới phương thức quản trị đô thị.

Tính đến ngày 17/7, toàn tỉnh có 139 cơ sở dữ liệu tại 21 sở, ban, ngành, trong đó 54 cơ sở dữ liệu đã được kết nối với Kho dữ liệu dùng chung và Trung tâm Giám sát, điều hành thông minh (IOC). Tỉnh yêu cầu 69 cơ sở dữ liệu thuộc trách nhiệm của tỉnh hoàn thành kết nối API trước ngày 20/9, phấn đấu hoàn thành Kho dữ liệu dùng chung trước ngày 30/9/2026.

Từ tổ chức lại không gian, đầu tư hạ tầng đến xây dựng nền dữ liệu dùng chung, Thái Nguyên đang từng bước chuyển từ tư duy mở rộng đô thị sang quản trị đô thị hiệu quả. Đây là nền tảng để tỉnh nâng chất lượng không gian sống, sử dụng nguồn lực hiệu quả hơn và từng bước hiện thực hóa mục tiêu trở thành thành phố trực thuộc Trung ương.