Điều gì khiến ông Trump - Netanyahu từ đồng minh thành đối đầu?

Khi Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu phát động các cuộc không kích phối hợp nhằm vào Iran hồi tháng 2, hai nhà lãnh đạo dường như hoàn toàn đồng thuận cả về chiến lược lẫn thông điệp, cùng thể hiện một mặt trận thống nhất trước điều mà họ mô tả là mối đe dọa hạt nhân từ Tehran.

Tuy nhiên, chỉ 5 tháng sau, sự đồng thuận đó đã nhường chỗ cho những bất đồng ngày càng công khai về chiến lược quân sự, cách tiếp cận ngoại giao trong khu vực và chính sách rộng lớn hơn của Washington đối với Trung Đông.

Trước chuyến thăm Nhà Trắng lần thứ 8 của ông Netanyahu kể từ khi ông Trump trở lại nắm quyền, trang tin Axios đưa tin Thủ tướng Israel đến Washington trong tâm thế "yếu thế và ít ảnh hưởng hơn" so với các chuyến công du trước đây. Điều này phản ánh mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo đã trở nên căng thẳng rõ rệt, bất chấp việc họ vẫn cùng chia sẻ mục tiêu ngăn chặn Iran sở hữu vũ khí hạt nhân.

Hãng thông tấn Anadolu đã liệt kê những diễn biến cho thấy mối quan hệ giữa hai nhà lãnh đạo chuyển từ đồng thuận sang bất đồng:

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu. Ảnh: EPA

Tháng 2: Đồng lòng phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran

Ngày 28/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump và Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu cùng tuyên bố phát động các cuộc không kích vào Iran, mô tả chiến dịch này là cần thiết để loại bỏ điều mà họ gọi là mối đe dọa hạt nhân hiện hữu.

Hai nhà lãnh đạo cam kết ngăn chặn Tehran sở hữu vũ khí hạt nhân và thể hiện sự nhất trí tuyệt đối trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột.

Các đòn không kích phối hợp đã khiến nhiều quan chức cấp cao của Iran thiệt mạng, trong đó có Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei và nhiều chỉ huy quân sự hàng đầu.

Tháng 4: Vết nứt đầu tiên

Sau nhiều tuần giao tranh, ông Trump bắt đầu chuyển trọng tâm sang ngoại giao và thúc giục Israel thu hẹp quy mô các hoạt động quân sự, đặc biệt là tại Lebanon. Trong cuộc phỏng vấn qua điện thoại với NBC News ngày 9/4, ông Trump cho biết đã đích thân đề nghị Thủ tướng Netanyahu giảm cường độ các cuộc tấn công của Israel.

"Tôi đã nói chuyện với Bibi (biệt danh của ông Netanyahu) và ông ấy sẽ giảm mức độ. Tôi nghĩ chúng ta cần hạ nhiệt mọi thứ một chút," ông Trump nói.

Một tuần sau, ông Trump tuyên bố Mỹ đang tích cực ngăn cản Israel tiến hành thêm các cuộc tấn công tại Lebanon khi lệnh ngừng bắn bắt đầu phát huy hiệu lực.

"Israel sẽ không còn ném bom Lebanon nữa. Họ bị Mỹ cấm làm điều đó. Thế là đủ rồi!" ông Trump viết trên nền tảng Truth Social. Sau đó, Axios đưa tin các quan chức Israel đã yêu cầu Nhà Trắng làm rõ phát biểu của ông Trump rằng Mỹ "cấm" Israel tiến hành thêm các cuộc không kích.

Sự thay đổi này đánh dấu một trong những dấu hiệu đầu tiên cho thấy Washington và Tel Aviv bắt đầu khác biệt trong cách giải quyết xung đột tại khu vực.

Tháng 6: Lebanon trở thành tâm điểm bất đồng

Căng thẳng tiếp tục leo thang trong tháng 6 khi Israel tăng cường các hoạt động quân sự tại Lebanon bất chấp nỗ lực hạ nhiệt xung đột trong khu vực của Mỹ.

Theo Axios, trong một cuộc điện đàm, ông Trump đã giận dữ chất vấn Thủ tướng Netanyahu, thậm chí nói với nhà lãnh đạo Israel: "Ông điên rồi."

Cuối tháng 6, ông Trump tiếp tục nói ông Netanyahu "không có chút phán đoán nào" liên quan tới các hoạt động quân sự tiếp diễn của Israel khi Washington tiến gần hơn đến một thỏa thuận ngừng bắn với Iran.

Phó Tổng thống Mỹ JD Vance cũng chỉ trích các quan chức Israel và nói ông Trump là nguyên thủ quốc gia duy nhất trên thế giới vẫn luôn thể hiện sự cảm thông với Israel.

Về phía Israel, Bộ trưởng Quốc phòng Israel Katz tuyên bố nước này sẽ đáp trả ngay lập tức và quyết liệt trước bất kỳ cuộc tấn công nào của Iran đồng thời nhấn mạnh: "Không ai có thể bảo chúng tôi phải làm gì."

Tháng 7: Thổ Nhĩ Kỳ, Núi Pickaxe trở thành điểm bất đồng mới

Những khác biệt giữa hai bên tiếp tục gia tăng trước chuyến thăm Washington mới nhất của ông Netanyahu, khi ông Trump công khai bác bỏ sự phản đối của Israel đối với khả năng Mỹ bán vũ khí cho Thổ Nhĩ Kỳ.

Gọi Thổ Nhĩ Kỳ là "một đồng minh tuyệt vời" và mô tả Tổng thống Recep Tayyip Erdogan là "một người bạn", ông Trump bác bỏ những chỉ trích liên quan đến khả năng Washington bán tiêm kích F-35 cho Ankara.

"Không ai được bảo tôi Mỹ nên bán cái gì" ông Trump nói với các phóng viên trên chuyên cơ Không lực Một. Những phát biểu này được giới quan sát nhìn nhận là lời chỉ trích trực tiếp đối với các nỗ lực của ông Netanyahu nhằm gây ảnh hưởng đến chính sách quốc phòng của Mỹ.

Vài giờ trước cuộc gặp Thủ tướng Benjamin Netanyahu tại Nhà Trắng hôm 28/7, Tổng thống Donald Trump đã công khai bác bỏ các thông tin cho rằng nhà lãnh đạo Israel dự định báo cáo với ông về các hoạt động của Iran tại Núi Pickaxe.

Ông Trump nói đã biết "chính xác" những gì đang diễn ra tại địa điểm này đồng thời ám chỉ ông Netanyahu nêu vấn đề vì muốn Washington tiếp tục can thiệp quân sự vào Iran. Tổng thống Mỹ cũng đặt câu hỏi vì sao vấn đề này lại được đưa ra thảo luận công khai thay vì trao đổi kín giữa hai bên.

Đây là ngày thứ hai liên tiếp ông Trump công khai chỉ trích Thủ tướng Netanyahu trước cuộc gặp giữa hai người.

Cách tiếp cận vấn đề Iran của hai nhà lãnh đạo này cũng ngày càng khác biệt dù đều nhấn mạnh Iran không bao giờ được phép sở hữu vũ khí hạt nhân. Các chuyên gia cho rằng căng thẳng ngày càng tăng giữa ông Trump và ông Netanyahu về cuộc xung đột với Iran và các hoạt động quân sự của Israel ở Lebanon đang bộc lộ một trong những rạn nứt nghiêm trọng nhất trong quan hệ Mỹ và Israel.