Điều đáng sợ nhất khi nghiện video ngắn

Nhiều phụ huynh bất lực khi con "nghiện" video ngắn. Ảnh: Shutterstock.

Chị Mai Hằng (32 tuổi, Hà Nội) thừa nhận từng nghĩ việc cho con xem video ngắn vài phút không có gì đáng ngại.

"Tôi bị mắc sai lầm là cho con coi TikTok một vài lần, giờ nó 'nghiện' rồi. Không xem thì thôi, chứ cứ mở lên là chăm chú, không để ý ai xung quanh. Tay thì lướt video ngắn thuần thục", chị nói.

Không riêng chị Hằng, anh Phong Nguyễn (38 tuổi) cũng bất lực trước sức hút của các nền tảng video ngắn. "Cái này tôi thấy lâu lắm rồi và cũng đang tìm cách ngăn chặn nó ảnh hưởng tiêu cực đến các con. Nhưng bất lực", anh chia sẻ.

Trẻ đang đánh mất điều gì?

Trao đổi với Tri Thức - Znews, thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân, thành viên Hội Tâm lý trị liệu Việt Nam, cho rằng nhiều phụ huynh mới chỉ nhìn thấy tác động dễ nhận biết của video ngắn như trẻ mất tập trung hay thiếu kiên nhẫn, trong khi nguy cơ lớn hơn nằm ở sự phát triển tâm lý.

Theo chuyên gia, việc tiếp xúc quá nhiều với các nội dung ngắn từ sớm có thể ảnh hưởng đến cách trẻ học điều chỉnh cảm xúc.

"Khi trẻ buồn, chán hoặc khó chịu và ngay lập tức được xoa dịu bằng màn hình, các em sẽ ít có cơ hội học cách tự đối diện với cảm xúc của mình. Về lâu dài, trẻ dễ phụ thuộc vào những kích thích bên ngoài để giải tỏa căng thẳng", ông phân tích.

Ông nhấn mạnh video ngắn không trực tiếp gây ra rối loạn lo âu hay trầm cảm. Tuy nhiên, việc sử dụng quá mức có thể làm gia tăng hàng loạt yếu tố nguy cơ đã được chứng minh có liên quan sức khỏe tâm thần ở trẻ vị thành niên như thiếu ngủ, giảm vận động thể chất, ít tương tác trực tiếp với gia đình, bạn bè và thường xuyên so sánh bản thân trên mạng xã hội.

Một hệ quả khác ít được chú ý là trẻ ngày càng khó chịu đựng cảm giác buồn chán.

"Khả năng chấp nhận những khoảng thời gian không có kích thích thực ra là một kỹ năng tâm lý rất quan trọng. Nếu trẻ luôn cần một nguồn giải trí liên tục, các em sẽ gặp nhiều khó khăn hơn trong học tập, duy trì động lực và quản lý cảm xúc khi trưởng thành", thạc sĩ Hoàng Quốc Lân nói.

Việc tiếp xúc quá nhiều với các nội dung ngắn từ sớm có thể ảnh hưởng đến cách trẻ học điều chỉnh cảm xúc. Ảnh: Magnific.

Theo chuyên gia, điều đáng lo nhất không phải là trẻ xem bao nhiêu video mỗi ngày, mà là việc đó có đang lấy đi những trải nghiệm cần thiết để các em phát triển khả năng tập trung, tự điều chỉnh cảm xúc và xây dựng sức khỏe tinh thần hay không.

"Cai" video ngắn thế nào?

Theo ThS. Hoàng Quốc Lân, dù việc lướt video ngắn trong thời gian dài có thể làm suy giảm khả năng tập trung, não bộ vẫn có khả năng phục hồi nhờ đặc tính thích nghi và tái tổ chức trong suốt cuộc đời. Tuy nhiên, quá trình này không diễn ra trong ngày một ngày hai mà đòi hỏi sự kiên trì và những thay đổi bền vững trong thói quen hàng ngày.

Với trẻ em đã quen xem video ngắn nhiều giờ mỗi ngày, chuyên gia khuyến cáo phụ huynh không nên cấm đoán đột ngột. Thay vào đó, nên giảm dần thời lượng sử dụng theo từng giai đoạn, kết hợp các công cụ nhắc nhở hoặc giới hạn thời gian trên thiết bị để giúp trẻ hình thành thói quen mới.

Thạc sĩ tâm lý lâm sàng Hoàng Quốc Lân tư vấn cho bệnh nhân. Ảnh: BSCC.

Bên cạnh đó, do các nền tảng mạng xã hội đều sử dụng thuật toán để ưu tiên hiển thị những nội dung người dùng quan tâm, người lớn có thể chủ động "đào tạo" thuật toán bằng cách tìm kiếm các video học tập, chia sẻ kiến thức chuyên sâu, đồng thời cài đặt bộ lọc hoặc ẩn tính năng video ngắn nếu cần thiết.

Hoạt động thể chất cũng đóng vai trò quan trọng trong việc cải thiện khả năng tập trung. Chuyên gia khuyến khích trẻ dành ít nhất 30 phút mỗi ngày để chơi các môn thể thao như bơi lội, bóng rổ, chạy bộ hoặc đạp xe với cường độ từ trung bình đến mạnh.

Ngoài ra, phụ huynh nên hạn chế cho trẻ sử dụng điện thoại trước giờ đi ngủ. Ánh sáng từ màn hình có thể làm giảm chất lượng giấc ngủ, ảnh hưởng đến quá trình phục hồi của não bộ, từ đó tác động tiêu cực đến khả năng ghi nhớ và tập trung.

Đối với người trưởng thành, việc lấy lại khả năng tập trung có thể bắt đầu từ những thay đổi nhỏ như đọc sách 10-15 phút mỗi ngày, chỉ làm một việc tại một thời điểm, đi bộ không mang theo điện thoại, tập thể dục hoặc thực hành chánh niệm để não bộ dần thích nghi với những trải nghiệm chậm và sâu hơn.

Ở góc độ phụ huynh, anh Thế Anh (Hà Nội) cho rằng việc hạn chế trẻ tiếp xúc với video ngắn không thể chỉ trông chờ vào nỗ lực của mỗi gia đình. Theo anh, áp lực công việc khiến nhiều cha mẹ không còn đủ thời gian, năng lượng và kỹ năng để đồng hành cùng con sau một ngày làm việc.

"Cần có giải pháp quyết liệt, đồng bộ từ quản lý, pháp luật, nhà trường và gia đình", anh nói. Anh cũng cho rằng để trẻ không trở thành "nạn nhân" của các nội dung gây nghiện trên môi trường số, cần sự phối hợp giữa gia đình, nhà trường, các nền tảng công nghệ và cơ quan quản lý nhằm xây dựng một môi trường Internet an toàn hơn cho trẻ em.

Phương Anh