Diễn đàn 365: Phố vòm cầu đã rất gần

Cụ thể, UBND phường Hoàn Kiếm hiện đang triển khai các bước chuẩn bị lập Đồ án thiết kế đô thị riêng tỷ lệ 1/500 đối với khu vực 131 vòm cầu đường sắt đá dọc các phố Phùng Hưng và Gầm Cầu.

Trên chiều dài hơn 1,7 km, đồ án hướng tới chỉnh trang, bảo tồn hệ thống kiến trúc cổ này, đồng thời tổ chức các không gian văn hóa, nghệ thuật, thương mại, dịch vụ và sinh hoạt công cộng theo một quy hoạch tổng thể.

Cần nhắc lại, 131 vòm cầu đá dọc các phố Phùng Hưng - Gầm Cầu là phần kết cấu của tuyến đường sắt trên cao do người Pháp xây dựng từ đầu thế kỷ XX. Trải qua hơn một thế kỷ, phần lớn các vòm đã bị xây bịt kín, khiến một không gian kiến trúc đặc sắc gần như tách khỏi đời sống đô thị.

Ngay từ năm 2017, khi Hà Nội đưa ra đề xuất thí điểm mở thông một số vòm cầu để hình thành không gian văn hóa cộng đồng, ý tưởng này đã sớm nhận được nhiều sự quan tâm của giới chuyên môn và người dân Thủ đô. Tuy nhiên, theo chia sẻ của nhiều chuyên gia, việc hiện thực hóa ý tưởng này cũng là bài toán không đơn giản, với những vấn đề về bảo tồn, giữ kết cấu công trình đường sắt, tổ chức giao thông, mặt bằng, cảnh quan - cũng như tìm phương thức vận hành một không gian công cộng ngay giữa trung tâm thành phố.

Trạm dừng tại ga Long Biên. Ảnh: Phan Phương - TTXVN

Bởi vậy, việc Hà Nội chuẩn bị lập Đồ án thiết kế đô thị riêng tỷ lệ 1/500 lần này mang ý nghĩa quan trọng - khi sau gần một thập niên toàn bộ hệ thống vòm cầu đã chuẩn bị được đặt trong một quy hoạch tổng thể với phạm vi, công năng và định hướng phát triển rõ ràng.

Tại đó, điểm đáng chú ý nhất là cách tổ chức không gian trên chiều dài hơn 1,7 km của toàn tuyến. Từ ga Long Biên đến khu vực Trần Phú - Ngõ Trạm, hệ thống vòm cầu được chia thành nhiều phân đoạn với những chức năng riêng: không gian thủ công mỹ nghệ và làng nghề sáng tạo, khu văn hóa - nghệ thuật cộng đồng, khu ẩm thực Hà Nội, loại hình chợ Bazaar (có mái che) rồi kết thúc bằng công viên công cộng gắn với ga Long Biên.

Cách tiếp cận ấy gắn với một tư duy quy hoạch khá rõ ràng: mỗi phần chức năng của hệ vòm cầu đều được lựa chọn tái thiết từ những đặc trưng vốn có ở mỗi khu vực. Khi đặt trong một tổng thể, các yếu tố ấy sẽ bổ trợ và cùng hình thành một trục văn hóa, sáng tạo xuyên suốt khu vực trung tâm. Và xa hơn, từ ý tưởng mở thông các vòm cầu, thành phố đã chuyển sang giải quyết những bài toán cụ thể: mỗi không gian sẽ mang bản sắc gì, phục vụ ai và kết nối với khu vực xung quanh như thế nào.

Khi những câu hỏi ấy được giải quyết ngay từ khâu quy hoạch, phố vòm cầu nghệ thuật cũng tiến gần hơn tới một dự án có tính khả thi, nơi từng phân đoạn được tổ chức như những lát cắt của lịch sử văn hóa Hà Nội và cùng góp mặt trong một câu chuyện chung về nhịp sống của thành phố.

***

Đáng nói, bên cạnh những điều kiện từng bước được hoàn thiện để hiện thực hóa dự án về "phố vòm cầu" thì bối cảnh phát triển của Hà Nội hôm nay cũng tạo thêm nhiều cơ sở cho kỳ vọng ấy - khi trong những năm gần đây, thành phố từng bước mở rộng các tuyến phố đi bộ, thúc đẩy công nghiệp văn hóa, hình thành mạng lưới không gian sáng tạo và ngày càng coi trọng các công trình lịch sử như một nguồn lực cho phát triển.

Thực tế, tinh thần ấy cũng được thể hiện trong Nghị quyết số 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới, khi xác định một trong những nhóm nhiệm vụ trọng tâm là "chuyển hóa di sản thành tài sản sống, động lực phát triển văn hóa, nghệ thuật, thiết kế và du lịch".

Đặt trong bối cảnh ấy, hệ thống vòm cầu có cơ hội trở thành một mắt xích trong mạng lưới không gian văn hóa của khu vực trung tâm khi cùng kết nối phố cổ, chợ Đồng Xuân, ga Long Biên với các hoạt động sáng tạo và đời sống cộng đồng, để những giá trị văn hóa hòa vào nhịp sống đương đại.