Điểm đến của du lịch hưu dưỡng

Trà Vân - điểm đến ý tưởng cho mô hình du lịch hưu dưỡng. Ảnh: Thanh Triều

Định nghĩa lại về du lịch hưu dưỡng

Trong nhiều thập kỷ, khái niệm “nghỉ hưu” gắn liền với một mốc tuổi pháp lý đánh dấu thời điểm một người chính thức rời khỏi lực lượng lao động. Nhưng cách hiểu này hiện tại đã có nhiều thay đổi. Với một bộ phận đã đạt được tự do tài chính, nghỉ hưu không còn đồng nghĩa với việc ngừng làm việc hoàn toàn, mà là làm ít hơn, làm khác đi, dành thời gian tìm ý nghĩa sống mới. Những người từng kiệt sức vì guồng quay công sở, nay nghỉ hưu thì tìm cách trở về với sức khỏe, gia đình và thiên nhiên.

Theo báo cáo “Future Forecast 2026” của The Future Laboratory, nhóm người mới nghỉ hưu đang ngày càng chủ động lên đường, sẵn sàng cho những chuyến đi dài ngày, tự do và giàu tính khám phá hơn các mô hình du lịch hưu trí truyền thống. Khảo sát của đơn vị vận hành làng hưu trí Inspired Villages tại Anh cho thấy gần một phần tư số người nghỉ hưu đã hoặc đang cân nhắc những hành trình dài hạn tại những điểm đến mới.

Với những điểm đến sở hữu hệ sinh thái nguyên sơ, nguồn dược liệu quý và bản sắc văn hóa bản địa đặc sắc, cơ hội là rất lớn nhưng thách thức đặt ra cũng không nhỏ: Làm sao chuyển hóa tiềm năng thiên nhiên - văn hóa thành một mô hình du lịch vừa đáp ứng kỳ vọng của dòng khách hưu dưỡng quốc tế, mà không đánh đổi bằng sự nguyên vẹn của rừng và đời sống cộng đồng bản địa.

Mô hình “Làng hưu dưỡng giữa đại ngàn”

Chính từ khoảng trống đó, ông Ben Foo - doanh nhân Singapore, cố vấn phát triển bền vững với nhiều năm kinh nghiệm về cộng đồng hưu dưỡng - vừa đề xuất hợp tác với xã Trà Vân, thành phố Đà Nẵng triển khai dự án “Làng hưu dưỡng Singapore trong công viên thảo dược Trà Vân”.

Mô hình xoay quanh hai trụ cột song hành: Một không gian nghỉ dưỡng thiên nhiên - chăm sóc sức khỏe và một nông trại vận hành theo nguyên lý kinh tế tuần hoàn. Khu nghỉ dưỡng không tách khỏi rừng mà hòa vào chính địa hình sẵn có: Thác nước, dòng suối, những lối đi ván gỗ len giữa tán cây, hệ thống đường mòn đi bộ và đường đạp xe tận dụng nguyên trạng thiên nhiên. Cách làm này giảm tác động đến rừng, đồng thời biến chính cảnh quan Trà Vân thành giá trị cốt lõi của trải nghiệm.

Trụ cột thứ hai - nông trại kinh tế tuần hoàn - thể hiện rõ tính khả thi khi đặt vào bối cảnh thực tế vùng đất này. Trà Vân nằm trong vùng dược liệu trọng điểm gắn với cây quế và sâm Ngọc Linh quý hiếm của đại ngàn Nam Trà My. Nơi đây, tri thức canh tác dược liệu đã tồn tại qua nhiều thế hệ trong cộng đồng Ca Dong.

Ông Ben Foo cho biết, định hướng của dự án không nhằm tạo ra một ngành nghề xa lạ, mà xây dựng thêm tầng giá trị mới trên nền tri thức bản địa sẵn có: Các lô đất canh tác được thiết kế linh hoạt từ quy mô nhỏ đến lớn, cho phép thử nghiệm trước khi mở rộng. Mô hình nhà kính trình diễn kỹ thuật trồng sâm Ngọc Linh trong môi trường công nghệ cao được đặt song song với các hình thức canh tác truyền thống.

Điều khiến dự án này trở nên thú vị hơn nằm ở cách cộng đồng người Ca Dong được đặt vào vị trí trung tâm, chứ không phải bên lề. Trung tâm văn hóa Ca Dong được đề xuất quy hoạch như một không gian sống của bản sắc, nơi nghề thủ công, ẩm thực truyền thống và các sự kiện văn hóa được chủ động giới thiệu đến du khách và cư dân mới, để duy trì sức sống thực sự của những giá trị này thay vì chỉ để trưng bày.

Người dân bản địa được hình dung với nhiều vai trò song song: Vừa có thể trở thành nông dân khởi nghiệp trên nông trại kinh tế tuần hoàn, với các chương trình đào tạo phù hợp năng lực; vừa làm trợ lý nông trại, vận hành cửa hàng, nhà hàng hay phục vụ tại các không gian nghỉ dưỡng. Cách tiếp cận đa vai trò này mở ra nhiều lối sinh kế khác nhau cho cùng một cộng đồng.

Mô hình còn tính đến lực lượng nông dân trẻ thế hệ mới, cả người địa phương lẫn người nước ngoài mong muốn một lối sống gắn bó với đất đai. Từ đó từng bước bổ sung nhân lực trẻ cho vùng đất vốn đối diện với bài toán già hóa và ly hương lao động.

Sức hấp dẫn của dự án này không nằm ở quy mô hay tính mới lạ của một khu nghỉ dưỡng, mà ở cách nó dung hòa nhiều mục tiêu tưởng chừng khó đi cùng nhau: Giữ rừng, phát triển dược liệu, xây dựng không gian nghỉ dưỡng chất lượng cao và trao cho cộng đồng bản địa một vai trò chủ động trong toàn bộ tiến trình.

Tại hội thảo “Văn hóa Ca Dong - Điểm đến du lịch đại ngàn Trà Vân lần thứ I năm 2026” diễn ra vừa qua, mô hình làng hưu dưỡng được lãnh đạo ngành văn hóa, du lịch, nông nghiệp, di sản thành phố và xã Trà Vân ghi nhận tích cực. Lãnh đạo UBND xã Trà Vân cho biết địa phương đã xúc tiến làm việc với ông Ben Foo về các vấn đề liên quan, tiến tới triển khai mô hình du lịch hưu dưỡng trên địa bàn.

Nếu từng bước được hiện thực hóa, Trà Vân hoàn toàn có thể trở thành một điểm đến hưu dưỡng lý tưởng, nơi khái niệm nghỉ hưu được viết lại bằng chính nhịp sống của rừng, của dược liệu và bản sắc cộng đồng được gìn giữ qua nhiều thế hệ.