Di sản vô giá của nhà bác học Lê Quý Đôn

Năm 2026 đánh dấu 300 năm ngày sinh Lê Quý Đôn - nhà bác học kiệt xuất được UNESCO vinh danh là danh nhân văn hóa thế giới. Nhân sự kiện này, ấn bản đặc biệt Đại Việt thông sử được NXB Trẻ phát hành nhằm giới thiệu trọn vẹn di sản sử học của ông. Ra đời năm 1749, đây được xem là bộ thông sử hoàn chỉnh đầu tiên của Việt Nam viết theo thể kỷ truyện.

Sách sử dụng bản dịch của nhà nghiên cứu Ngô Thế Long, lấy bản chữ Hán mang ký hiệu A.1389 tại Viện nghiên cứu Hán Nôm làm nền tảng để đối chiếu chi tiết với 7 dị bản khác. Bản dịch đã khôi phục nguyên trạng những chữ bị kiêng húy dưới thời nhà Nguyễn, tiêu biểu như chữ "Tông" trả lại thành "Tôn", chữ "Thì" đổi lại thành "Thìn".

Nội dung sách được bổ sung đầy đủ câu chuyện về Lê Chiêu Nghi và Lê nguyên phi ở phần Hậu phi truyện, cùng một số đề mục quan trọng thuộc phần Liệt truyện. Nhằm hỗ trợ người đọc tra cứu thực địa, hệ thống chú thích về các địa danh lịch sử xưa đều đã được cập nhật tương ứng với đơn vị hành chính cấp tỉnh thành sau sáp nhập hiện nay.

Đại Việt thông sử được xem là bộ thông sử hoàn chỉnh đầu tiên của Việt Nam viết theo thể kỷ truyện. Ảnh: M.L.

Điểm nhấn của ấn bản 744 trang này là in kèm toàn bộ ảnh ấn nguyên tác chữ Hán ở phía sau bản dịch. Sách giữ nguyên văn phong và hệ thống chú giải chi tiết của người đi trước. Các chú thích này ghi lại cẩn thận kết quả so sánh giữa các bản Hán văn, phản ánh thái độ nghiên cứu nghiêm túc và giúp việc đối chiếu lâu dài thuận tiện hơn.

Tác phẩm tạo dấu ấn học thuật riêng bằng việc bổ sung phụ lục mới mang tên "Tiếp nhận tác phẩm Đại Việt thông sử". Phụ lục tập hợp 10 bài viết, công trình khảo cứu chuyên sâu của các sử gia uy tín qua nhiều thế hệ như Phan Huy Chú, Lê Đình Sỹ, Nguyễn Hữu Tâm... Các bài viết đi sâu phân tích tư tưởng, phương pháp soạn sử và vị trí của tác phẩm.

Sách được mở đầu bằng lời dẫn nhập của Tiến sĩ Vũ Thị Thanh, người đã dày công sưu tầm tư liệu về Lê Quý Đôn từ năm 2018. Qua sự chuẩn bị cẩn trọng về khảo dị và biên soạn văn bản, Đại Việt thông sử mang đến một nguồn tư liệu đáng tin cậy, giúp công chúng đương đại hiểu rõ hơn về tư duy biên khảo của tiền nhân.

Đức An