Di sản đất võ

Hội bài chòi tại Bình Định. Ảnh: Tư liệu

Chẳng cần những dãy đèn màu lộng lẫy, sân khấu dân gian này vẫn đều đặn sáng đèn, kéo bao tâm hồn tìm về với nét duyên mộc mạc đã ăn sâu vào máu thịt người dân vùng đất võ.

Cội nguồn chân chất sinh ra từ đồng ruộng

Cái hay của Bài chòi Bình Định là nó không được sinh ra trong chốn cung đình hay hội hè sang trọng. Nguồn gốc của nó bắt đầu từ những chiếc chòi tre dựng giữa đồng sâu, nơi người nông dân thức đêm canh lúa khỏi thú rừng.

Để xua đi cái cô quạnh giữa muôn trùng đêm tối, họ gõ nhịp vào ống tre, cất lên những câu ca dao, điệu vè đối đáp từ chòi này sang chòi khác. Rồi từ trò chơi xua tan cái tĩch mịch đời thường, Bài chòi lớn dần thành nhịp xướng dân ca, thành ngày hội xuân thắt chặt tình làng nghĩa xóm.

Sức hút của Bài chòi nằm ở sự thông minh, hóm hỉnh và đong đầy đạo lý làm người. Những chiếc chòi tre mái tranh đơn sơ bao quanh khoảng sân nhỏ dành cho anh Hiệu, chị Hiệu - những người giữ cái "hồn" của cuộc chơi.

Bằng chiếc ống gỗ đựng thẻ bài và cặp sanh tiền trong tay, anh Hiệu cất giọng trầm ồn, luyến láy những câu thơ đầy ẩn ý để đố tên con bài. Mỗi lời hô thai cất lên là một câu chuyện đời: Lúc là lời nhắn nhủ nghĩa vợ chồng bền chặt, khi là nụ cười xòa châm biếm thói hư nết xấu, hay tấm lòng hiếu thảo phụng dưỡng mẹ cha.

Lịch diễn giữ lửa mỗi đêm

Sân khấu bài chòi dân gian tại Quy Nhơn mở cửa đón người chơi đều đặn vào tầm 19 giờ 30 đến 21 giờ 30 mỗi tối. Dưới ánh đèn lồng đỏ ấm áp hòa cùng gió biển lồng lộng, khoảng sân gạch rộn ràng hẳn lên.

Nhấp ngụm trà nóng, ngồi trên chiếc ghế nhựa đơn sơ, người già gật gù nghe lại điệu hô thuộc lòng từ thời trai trẻ; đám thanh niên và khách phương xa lại háo hức leo lên chòi cao, tay cầm xấp thẻ bài, chăm chú lắng nghe từng lời đố hóm hỉnh.

Mỗi lượt chơi kéo dài chừng mươi phút nhưng chan chứa niềm vui. Khi con bài cuối cùng được xướng tên, tiếng trống chiến dồn dập vang lên hòa cùng tràng pháo tay dòn dã. Phần thưởng trao tay đôi khi chỉ là cờ lệnh nhỏ hay chút quà quê, nhưng nụ cười rạng rỡ của người thắng cuộc làm ấm áp cả góc biển.

Lịch diễn thường nhật này vừa tạo một điểm đến cho du khách, vừa là cách người dân nơi đây nâng niu, đưa di sản ra khỏi bảo tàng để tiếp tục thở cùng nhịp sống hôm nay.

Đi qua biết bao thăng trầm, chiếc chòi tre đơn sơ cùng giọng hát ngọt lịm của anh Hiệu vẫn là sợi dây vô hình kết nối quá khứ với hiện tại, người già với trẻ nhỏ, người bản địa với khách đường xa. Đêm Quy Nhơn, tìm về với Bài chòi là tìm về một cõi bình yên mộc mạc, nơi ta được thả mình vào giai điệu quê hương và cảm nhận trọn vẹn cái nghĩa, cái tình thăm thẳm của mảnh đất này.