Đến Đồng Tháp thưởng thức đặc sản nem Lai Vung

Ruột nem Lai Vung sẽ được gói trong lá chuối. (Ảnh: Nhựt An/TTXVN)

Một chiếc nem nhỏ, gói trong lá chuối, mang vị chua thanh, chút cay nồng của tỏi ớt và độ giòn dai của bì đã đi một hành trình hơn 60 năm để trở thành đặc sản nổi tiếng của Đồng Tháp.

Từ một món ăn dân dã, nem Lai Vung dần hình thành làng nghề, tạo sinh kế cho hàng trăm lao động và nay trở thành Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Từ gian bếp của bà Tư Mặn

Câu chuyện về nem Lai Vung bắt đầu khoảng năm 1960 tại xã Tân Thành, huyện Lai Vung trước đây. Người được ghi nhận là người đầu tiên làm ra nem Lai Vung là bà Nguyễn Thị Mặn, thường gọi Tư Mặn, ở ấp Tân Khánh, xã Tân Thành.

Ban đầu, bà làm nem để dùng trong những dịp lễ, giỗ, Tết. Người dân trong vùng ăn thử thấy ngon, lạ miệng, lại có thể bảo quản để dùng dần nên tìm đến học nghề. Từ một món ăn trong gia đình, nem bắt đầu được làm để bán, rồi dần lan ra các địa phương trong vùng.

Nghề làm nem từng bước hình thành và phát triển ở xã Tân Thành và thị trấn Lai Vung của huyện Lai Vung trước đây, nay thuộc địa bàn xã Lai Vung và xã Hòa Long, tỉnh Đồng Tháp.

Hơn sáu thập niên trôi qua, nghề vẫn được trao truyền và phát triển, tạo nên một thương hiệu gắn chặt với địa danh Lai Vung.

Nem Lai Vung được làm từ những nguyên liệu quen thuộc như thịt heo, da heo, các loại gia vị, tỏi, ớt và lá chuối. Qua bàn tay người thợ và quá trình lên men, phần thịt chuyển sang màu hồng đặc trưng, tạo nên vị chua thanh.

Bên ngoài là lớp lá chuối xanh, bên trong là sắc hồng của nem, điểm những lát tỏi, miếng ớt đỏ. Khi thưởng thức, vị chua dịu hòa cùng vị ngọt, cay và độ giòn dai của bì.

Nem Lai Vung truyền thống được gói trong lá chuối. (Ảnh: Nhựt An/TTXVN)

Sự tiện dụng cũng góp phần làm nên sức hút của món ăn. Nem có thể dùng trong bữa cơm gia đình, đãi khách hoặc mang làm quà sau chuyến đi. Đặc biệt, vào dịp Tết Nguyên đán, nhu cầu nem Lai Vung thường tăng cao khi nhiều gia đình miền Tây mua về dùng và đãi khách.

Vì thế, với nhiều du khách, một chùm nem Lai Vung không chỉ là món ăn mà còn là món quà nhỏ gọn mang theo hương vị Đồng Tháp.

Từ làng nghề đến di sản

Đằng sau chiếc nem nhỏ là một nghề tạo việc làm cho người dân địa phương.

Từ những hộ sản xuất ban đầu, đến nay Lai Vung có hơn 20 cơ sở làm nem, với nhiều thương hiệu như Út Thẳng, Hoàng Khánh, Giáo Thơ, Thanh Sơn, Cô Hiệp, Thanh Xuân… Các cơ sở sản xuất hàng trăm nghìn chiếc nem mỗi ngày, cung ứng cho thị trường nhiều tỉnh, thành trong cả nước.

Nghề làm nem tạo việc làm thường xuyên và thời vụ cho khoảng 300 lao động địa phương, với tổng giá trị sản lượng ước đạt hơn 60 tỷ đồng/năm.

Vào những ngày cận Tết, không khí tại các cơ sở sản xuất càng trở nên tất bật. Các công đoạn từ sơ chế nguyên liệu, phối trộn, ủ nem đến bao gói, bảo quản đều được tăng cường để đáp ứng nhu cầu thị trường.

Một dấu mốc quan trọng trong hành trình của nem Lai Vung là năm 2023.

Ngày 10/11/2023, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch ban hành quyết định đưa Nghề làm nem Lai Vung vào Danh mục Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình nghề thủ công truyền thống.

Sự ghi nhận ấy không chỉ dành cho một món ăn mà còn dành cho tri thức, kỹ năng và kinh nghiệm của cộng đồng đã được trao truyền qua nhiều thế hệ.

Bởi để nghề tiếp tục tồn tại, người làm nem không chỉ giữ công thức truyền thống mà còn phải thích nghi với thị trường hiện đại.

Các cơ sở ngày càng chú trọng đầu tư máy móc, cơ sở vật chất, chất lượng sản phẩm, bao bì và nhãn mác. Một số sản phẩm nem Lai Vung đã được công nhận OCOP 3 sao, 4 sao, mở thêm cơ hội đưa đặc sản địa phương đến gần hơn với người tiêu dùng và du khách./.