Đề xuất TP.HCM học Nhật Bản phát triển đô thị quanh ga metro

Tại Hội thảo giải pháp xây dựng và phát triển đô thị thông minh trên địa bàn TP.HCM diễn ra mới đây, ông Endo Yuichi, Phó giám đốc Công ty Toshin Development Vietnam Co., Ltd thuộc Tập đoàn Takashimaya (Nhật Bản), đã chia sẻ kinh nghiệm từ Nagareyama Otakanomori - một trong những mô hình phát triển đô thị theo định hướng TOD tiêu biểu tại Nhật Bản.

Từ khu dân cư nhỏ thành đô thị sôi động

Theo ông Endo, trước khi dự án được triển khai, Nagareyama Otakanomori chỉ là một khu dân cư nhỏ với hạ tầng giao thông và dịch vụ còn hạn chế. Việc tuyến đường sắt Tsukuba Express kết nối khu vực này với trung tâm Tokyo đi vào vận hành năm 2005 đã tạo tiền đề để một đô thị mới được hình thành quanh nhà ga.

Ngay từ giai đoạn quy hoạch, Toshin chú trọng sự hài hòa giữa kiến trúc, không gian công cộng và môi trường tự nhiên. Các công trình được thiết kế theo hướng mở ra quảng trường trước nhà ga, đồng thời tăng diện tích cây xanh, tạo không gian sinh hoạt chung cho cư dân.

Sau 15 năm kể từ khi tuyến Tsukuba Express vận hành, đến năm 2020, khu vực quanh nhà ga dần được quy hoạch và khai thác hoàn chỉnh, hình thành một đô thị năng động với giao thông công cộng, thương mại, dịch vụ và cộng đồng phát triển đồng bộ.

Toàn khu có quy mô khoảng 275 ha, dân số dự kiến ban đầu khoảng 28.600 người. Tuy nhiên, hiện dân số trong bán kính 1 km quanh nhà ga đã đạt khoảng 33.000 người, vượt mục tiêu đề ra.

Sự thay đổi cũng thể hiện ở quy mô toàn thành phố Nagareyama. Dân số địa phương tăng từ khoảng 150.000 người năm 2007 lên 210.000 người vào năm 2025. Đáng chú ý, trong giai đoạn 2016-2023, Nagareyama là địa phương có tốc độ tăng dân số cao nhất Nhật Bản.

Theo đại diện Toshin, một trong những yếu tố giúp khu vực thu hút cư dân là hệ thống tiện ích thiết yếu được phát triển ngay quanh nhà ga, từ siêu thị, thực phẩm, y tế đến giáo dục. Nhờ đó, cư dân ngoại ô vẫn có thể hưởng chất lượng sống tương đương khu vực trung tâm.

Chất lượng dân cư cũng có sự thay đổi khi thu nhập bình quân của người dân Nagareyama hiện còn cao hơn khoảng 17% mức trung bình toàn quốc. Các hộ gia đình sống quanh nhà ga thậm chí có thu nhập bình quân cao hơn mặt bằng chung.

Từ một khu dân cư nhỏ, Nagareyama Otakanomori đã trở thành đô thị sôi động nhờ phát triển đồng bộ giao thông, nhà ở, thương mại và dịch vụ quanh nhà ga. Ảnh: S.T.

Sự gia tăng dân cư cũng tạo động lực cho hoạt động thương mại. Từ một trung tâm thương mại mở cửa năm 2007, Toshin hiện vận hành 10 tòa nhà thương mại tại khu vực. Năm 2024, các khu thương mại này đón hơn 21 triệu lượt khách, mang về doanh thu khoảng 270 triệu USD, gấp 2,5 lần so với giai đoạn đầu.

Đáng chú ý, nhờ mật độ dân cư lớn quanh nhà ga, lượng khách mua sắm trong ngày thường đạt khoảng 60% so với cuối tuần, cao hơn mức khoảng 50% tại các trung tâm thương mại ngoại ô khác ở Nhật Bản.

Theo ông Endo, khi chất lượng sống được cải thiện, dân cư và lượng khách tăng, khu vực tiếp tục thu hút thêm đầu tư, dịch vụ và bán lẻ. Sự phát triển thương mại lại nâng giá trị đô thị, tạo thành vòng tuần hoàn giữa giao thông, dân cư và kinh tế.

Ông Endo Yuichi, Phó giám đốc Công ty Toshin Development Vietnam Co. Ảnh: L.P.

Từ kinh nghiệm Nagareyama, Toshin đánh giá tuyến Tsukuba Express có nhiều điểm tương đồng với hệ thống đường sắt đô thị đang được TP.HCM triển khai. Do đó, doanh nghiệp đang nghiên cứu và từng bước đưa kinh nghiệm phát triển đô thị xoay quanh các đầu mối giao thông này vào Việt Nam.

Ở góc độ doanh nghiệp trong nước, Bcons cũng chia sẻ kinh nghiệm ứng dụng công nghệ vào phát triển dự án. Doanh nghiệp sử dụng mô hình thông tin công trình (BIM) từ khâu thiết kế đến thi công, tích hợp các mô hình kiến trúc, kết cấu, cơ điện và hạ tầng trên nền tảng 3D để phát hiện sớm các xung đột kỹ thuật.

Việc xử lý lỗi ngay trên bản vẽ giúp hạn chế thay đổi tại công trường, tiết kiệm thời gian và vật liệu. Đến nay, Bcons cho biết đã bàn giao khoảng 15.000 căn hộ ra thị trường.

TP.HCM đặt mục tiêu phát triển đô thị thông minh

Những kinh nghiệm trên được chia sẻ trong bối cảnh TP.HCM đang đẩy mạnh xây dựng đô thị thông minh, đồng thời mở rộng hệ thống giao thông công cộng.

Phó chủ tịch UBND TP.HCM Nguyễn Mạnh Cường cho biết thành phố xác định chuyển đổi số, hạ tầng số, dữ liệu số và đổi mới sáng tạo là những động lực quan trọng để nâng cao năng lực quản trị đô thị, hướng tới một thành phố hiện đại, văn minh và phát triển bền vững.

UBND TP.HCM đã ban hành Quyết định 4714/QĐ-UBND phê duyệt Đề án Phát triển đô thị thông minh giai đoạn 2026-2030, tầm nhìn đến năm 2045. Mục tiêu là xây dựng đô thị phát triển bền vững theo mô hình tăng trưởng xanh, trong đó quản trị đô thị dựa trên dữ liệu và công nghệ số.

Đến năm 2030, TP.HCM đặt mục tiêu lọt Top 50 đô thị thông minh thế giới. Đến năm 2045, thành phố hướng tới mức độ trưởng thành cao nhất theo Bộ tiêu chí đô thị thông minh bền vững của quốc gia, trở thành một trong những đô thị thông minh tiên tiến và trung tâm khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo hàng đầu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.

Để hiện thực hóa những định hướng này, quy hoạch và hạ tầng được xem là những nền tảng quan trọng. Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM Trần Quang Lâm cho biết thành phố đang lập Quy hoạch tổng thể, dự kiến trình vào tháng 10/2026, nhằm định hình không gian đô thị, không gian sống và tích hợp các yếu tố lịch sử.

Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030 hoàn thành 2 tuyến đường sắt đô thị và đến năm 2045 có trên 500 km đường sắt. Đây sẽ là cơ sở để phát triển đô thị theo mô hình TOD.

Bên cạnh đường sắt, TP.HCM cũng đang nghiên cứu kết nối mạng lưới đường sắt với hệ thống xe buýt, tương tự Singapore, nhằm giúp người dân tiếp cận giao thông công cộng trong vòng 15 phút đi bộ hoặc kết nối.

Giám đốc Sở Xây dựng TP.HCM Trần Quang Lâm phát biểu tại Hội thảo giải pháp xây dựng và phát triển đô thị thông minh trên địa bàn TP.HCM. Ảnh: L.P.

Song song với phát triển hạ tầng, thành phố cũng hướng đến nâng chất lượng các dự án đô thị. Ông Trần Quang Lâm đề nghị Tập đoàn Bcons phối hợp với Trường Đại học Bách khoa TP.HCM xây dựng bộ tiêu chí định hướng cho nhà ở xã hội xanh, tiện nghi và thông minh, hoàn thành trong năm nay. Bộ tiêu chí sẽ bao gồm các yêu cầu về thiết kế, công nghệ lắp ghép, vật liệu, không gian xanh, tiết kiệm năng lượng, điện mặt trời và tái chế nước thải.

Thành phố cũng sẽ áp dụng Luật Phát triển đô thị để lựa chọn nhà đầu tư có năng lực triển khai một dự án kiểu mẫu “xanh, sạch, đẹp, đáng sống” theo tiêu chuẩn Singapore.

Trong năm 2026, thành phố dự kiến đồng bộ hóa hệ thống tín hiệu giao thông, tối ưu kết nối, đồng thời phát triển hệ thống xử lý chất thải và chiếu sáng thông minh.