Đề xuất thay đổi liên quan đến trợ cấp hưu trí

Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội có nhiều điểm mới đối với người hưởng lương hưu. Ảnh: C.P

Bộ Nội vụ vừa gửi tới Chính phủ và Bộ Tư pháp Tờ trình dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo hiểm xã hội (BHXH) số 41/2024/QH15. Theo nội dung tờ trình, sau hơn một năm triển khai thực hiện Luật BHXH năm 2024 đã bộc lộ một số khoảng trống pháp lý dẫn đến các cơ quan gặp khó khăn trong triển khai thực hiện. Chẳng hạn, Điều 21 Luật BHXH năm 2024 quy định tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội là 75 tuổi với trường hợp thông thường và 70 tuổi đến dưới 75 tuổi thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo.

Theo thống kê của Cục Bảo trợ xã hội, Bộ Y tế, sau khi thực hiện giảm độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội từ 80 tuổi xuống 75 tuổi thì số người sau độ tuổi nghỉ hưu được hưởng lương hưu, BHXH hàng tháng và trợ cấp hưu trí xã hội tăng thêm khoảng 500.000 người, góp phần nâng tỷ lệ người hưởng lên gần 42% vào năm 2025. Trong khi đó, số đối tượng hưởng lương hưu, trợ cấp BHXH hàng tháng (do cơ quan BHXH giải quyết) chỉ tăng mới khoảng 100.000 người/năm, nếu không có điều chỉnh chính sách thì sẽ khó hoàn thành mục tiêu Ban Chấp hành Trung ương đã đặt ra.

Tại dự thảo, Bộ Nội vụ đề xuất phương án, sửa đổi theo hướng, đối với những người mặc dù đủ điều kiện nghỉ hưu trước tuổi do suy giảm khả năng lao động nhưng lựa chọn tiếp tục làm việc thì mức hưởng trợ cấp một lần khi nghỉ hưu được tính là 0,5 năm hay 2 năm phụ thuộc vào thời điểm đủ tuổi nghỉ hưu theo quy định của pháp luật đến thời điểm nghỉ hưu tương ứng với trường hợp nghỉ hưu, tạo thuận lợi trong việc xác định mốc tuổi đủ điều kiện nghỉ hưu đối với từng trường hợp. Ngoài ra, quy định về việc làm tròn đối với thời gian tham gia BHXH có tháng lẻ trong trường hợp người lao động có thời gian đóng BHXH có tháng lẻ ở cả 2 giai đoạn trước và sau thời điểm nghỉ hưu.

Dự thảo Luật hướng tới việc sửa đổi khoản 1 Điều 93 Luật BHXH năm 2024 theo hướng chỉ quy định hình thức chi trả lương hưu và trợ cấp BHXH “thông qua tài khoản người thụ hưởng” mà không quy định “mở tại ngân hàng thương mại, chi nhánh ngân hàng nước ngoài được thành lập và hoạt động tại Việt Nam” và giao Chính phủ quy định chi tiết nhằm linh hoạt, đa dạng hơn cho người thụ hưởng, đặc biệt tháo gỡ vướng mắc về việc chuyển tiền lương hưu, chế độ BHXH cho người thụ hưởng ở nước ngoài hoặc người hưởng là người nước ngoài đã về nước, góp phần tháo gỡ vướng mắc trong thực hiện đàm phán và thực hiện các Hiệp định song phương về BHXH giữa Việt Nam và các quốc gia khác.

Liên quan đến việc hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội, Bộ Nội vụ đang trình Chính phủ 2 phương án. Phương án thứ nhất, giữ như quy định hiện hành (thẩm quyền hạ độ tuổi thuộc Ủy ban Thường vụ Quốc hội). Phương án hai, giao Chính phủ quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống đủ 70 tuổi và trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội quyết định điều chỉnh giảm dần độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội xuống dưới 70 tuổi khi đủ điều kiện cần thiết.

Đại diện Bộ Nội vụ cho biết, do quy định hạ độ tuổi hưởng trợ cấp hưu trí xã hội có phạm vi tác động lớn tới kinh tế - xã hội và chi ngân sách nhà nước nên nếu giao cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội là phù hợp với mức độ tác động của chính sách, đây cũng là ưu điểm của phương án thứ nhất. Tuy nhiên, mặt hạn chế là quy trình ra quyết định có thể kéo dài hơn.

Đối với phương án hai, có ưu điểm là trao quyền cho Chính phủ để quyết định ngay khi có điều kiện về kinh tế - xã hội và nguồn ngân sách nhà nước. Tuy nhiên, nhược điểm của phương án này cũng đã được nêu ra trong quá trình xin ý kiến dự án Luật.

Một điểm mới liên quan đến quy định ủy quyền cho người khác thực hiện BHXH. Tại điểm d, khoản 2 Điều 10 Luật BHXH năm 2024 quy định việc ủy quyền cho người khác thực hiện BHXH có hiệu lực tối đa 12 tháng. Từ việc tiếp thu ý kiến phản ánh của cơ quan BHXH và một số địa phương. Bộ Nội vụ cho rằng, nội dung này phát sinh một số bất cập trong việc làm giấy ủy quyền tiếp khi hết hiệu lực 12 tháng đặc biệt là đối với người sức khỏe yếu, nhiều trường hợp không thể làm tiếp giấy ủy quyền và cũng làm phát sinh chi phí. Do vậy, dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung theo hướng bỏ thời gian có hiệu lực tối đa của việc ủy quyền.

Dự thảo Luật dự kiến trình Quốc hội cho ý kiến và thông qua tại Kỳ họp thứ hai Quốc hội khóa XVI (tháng 10/2026) và có hiệu lực thi hành từ ngày 1/3/2027.

Khắc Hạnh