Đề xuất Luật Phát triển đô thị: Phân quyền mạnh để tạo đột phá cho TPHCM

Toàn cảnh phiên họp của UBTVQH sáng 28/7. Ảnh: Media Quốc hội

Phân quyền mạnh gắn với kiểm soát quyền lực

Trình bày Tờ trình tóm tắt, Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng cho biết dự án Luật được xây dựng nhằm tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tổ chức thực hiện; đồng thời tăng cường phân cấp, phân quyền để thúc đẩy phát triển nhanh và bền vững.

Việc ban hành Luật là cần thiết để thể chế hóa chủ trương, nghị quyết của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 09-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển TP HCM trong kỷ nguyên mới. Luật cũng kế thừa, luật hóa các cơ chế, chính sách đặc thù đã được Quốc hội ban hành và thực tiễn kiểm nghiệm.

Bộ trưởng Bộ Tư pháp Hoàng Thanh Tùng.

Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, dự thảo Luật gồm 5 chương, 68 điều, tập trung vào hai nhóm nội dung chính: phân quyền triệt để, toàn diện cho đô thị đặc biệt, nhất là thẩm quyền ban hành văn bản quy phạm pháp luật; đồng thời thiết lập hệ thống cơ chế, chính sách thúc đẩy phát triển đô thị về tổ chức chính quyền, công vụ, quy hoạch, xây dựng, kinh tế, văn hóa, xã hội, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, nguồn lực và liên kết vùng.

Một trong những chính sách đáng chú ý là trao thẩm quyền rộng hơn cho đô thị đặc biệt trong xây dựng, ban hành văn bản quy phạm pháp luật để xử lý các vấn đề đặc thù phát sinh từ thực tiễn. Việc phân quyền được thiết kế gắn với yêu cầu chặt chẽ về trình tự, thủ tục, giám sát và trách nhiệm giải trình.

Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu.

Dự thảo cũng chú trọng cải cách thủ tục hành chính, cho phép điều chỉnh trình tự, thủ tục, thẩm quyền giải quyết theo hướng đơn giản hóa, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp; đồng thời tạo cơ sở pháp lý phát triển các lĩnh vực then chốt như trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do, logistics, kinh tế biển, năng lượng, giáo dục, y tế, du lịch và thu hút nhà đầu tư chiến lược.

Làm rõ phạm vi áp dụng và cơ chế giám sát

Nêu quan điểm thẩm tra sơ bộ, Chủ nhiệm Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội Phan Chí Hiếu cho biết cơ quan thẩm tra tán thành sự cần thiết ban hành Luật nhằm kịp thời thể chế hóa chủ trương của Đảng, tạo lập khuôn khổ pháp lý thống nhất để thúc đẩy phát triển các đô thị lớn và nâng cao hiệu quả quản trị đô thị.

Tuy nhiên, cơ quan thẩm tra đề nghị Chính phủ sớm thống nhất về phạm vi, đối tượng điều chỉnh; đồng thời làm rõ trọng tâm của Luật là cơ chế, chính sách phát triển TP HCM và các đô thị đặc biệt.

Đại diện Lãnh đạo Chính phủ và các Bộ, ngành tại phiên họp.

Về tính khả thi, Thường trực Ủy ban Pháp luật và Tư pháp đề nghị bổ sung các nguyên tắc để Chính phủ quyết định việc áp dụng cơ chế đặc thù cho các thành phố chưa được công nhận là đô thị đặc biệt; quán triệt nguyên tắc trao quyền đi đôi với kiểm soát quyền lực; làm rõ vai trò điều phối của Chính phủ giữa các bộ, ngành và địa phương; đồng thời bổ sung trách nhiệm đánh giá định kỳ của Chính phủ và UBND Thành phố.

Cơ quan thẩm tra cũng đề nghị tiếp tục rà soát kỹ các quy định về khu thương mại tự do, khu phi thuế quan, kinh tế biển và nhà đầu tư chiến lược; đánh giá đầy đủ tác động đối với quốc phòng, an ninh, chủ quyền quốc gia, ngân sách, nguồn lực thực hiện, cũng như các vấn đề về dân tộc và bình đẳng giới.

Theo Chủ nhiệm Phan Chí Hiếu, do Luật quy định các cơ chế, chính sách đặc thù nên có những nội dung khác với pháp luật hiện hành. Vì vậy, cần nghiên cứu giải pháp tổng thể về nguyên tắc xác định pháp luật được áp dụng khi nhiều luật, nghị quyết cùng có quy định ưu tiên hoặc cho phép lựa chọn quy định thuận lợi hơn, bảo đảm tính thống nhất, công khai và minh bạch của hệ thống pháp luật.

Lê Bảo