Để tuổi già không trở thành sự bị động

Theo các chuyên gia, việc lựa chọn mốc 40 tuổi không phải ngẫu nhiên mà dựa trên những căn cứ khoa học và y tế công cộng rất rõ ràng. (Ảnh do AI tạo)

Tuổi 40, với nhiều người, vẫn là giai đoạn của những bộn bề của cuộc sống. Công việc chưa thể buông, con cái đang trưởng thành, cha mẹ có thể đã bước vào tuổi cần chăm sóc. Người ở tuổi này thường nghĩ nhiều đến trách nhiệm với gia đình hơn là nghĩ đến một ngày mình sẽ trở thành người cần được chăm sóc. Nhưng cũng chính từ giai đoạn ấy, những điều kiện quyết định chất lượng tuổi già đã dần được hình thành.

Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Chương trình chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, trong đó đề xuất trang bị kiến thức, kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên. Nội dung tập trung vào xây dựng lối sống lành mạnh, rèn luyện sức khỏe, chăm sóc người cao tuổi tại nhà, đồng thời chuẩn bị về tài chính, lao động và việc làm phù hợp trước khi bước vào tuổi cao.

Đây là một thay đổi đáng suy nghĩ trong cách nhìn về tuổi già. Lâu nay, tuổi già thường được xem như một cột mốc: đến tuổi nghỉ hưu mới bắt đầu nghĩ đến sức khỏe, lương hưu hay cuộc sống khi không còn đi làm. Trong khi đó, quá trình lão hóa diễn ra âm thầm từ rất lâu trước khi một người được gọi là “người cao tuổi”.

Việt Nam đang bước vào giai đoạn già hóa dân số nhanh. Năm 2024, cả nước có khoảng 14,2 triệu người từ 60 tuổi trở lên; con số này được dự báo tăng lên 20,9 triệu vào năm 2034 và 27,5 triệu vào năm 2044. Số người từ 80 tuổi trở lên cũng được dự báo tăng mạnh. Những con số đó cho thấy chuẩn bị cho tuổi già không còn là câu chuyện riêng của từng cá nhân hay gia đình, mà đã trở thành vấn đề của toàn xã hội.

Theo GS.TS Nguyễn Đình Cử, nguyên Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội, việc chuẩn bị cho tuổi già thực tế không nên bắt đầu từ tuổi 40 mà cần sớm hơn. Ông cho rằng, không ai tránh khỏi tuổi già. Những vấn đề về sức khỏe, tài chính, tâm lý hay việc làm khi cao tuổi đều được hình thành từ trước đó rất lâu. Nếu đợi đến khi già mới chuẩn bị thì đã quá muộn.

Điều đáng nói là chúng ta thường chuẩn bị khá nhiều cho tương lai của con cái nhưng lại ít chuẩn bị cho chính mình. Cha mẹ cố gắng dành dụm để con được học hành, mua nhà, lập nghiệp, nhưng đôi khi quên rằng sau tất cả những điều đó, chính mình cũng cần một cuộc sống độc lập khi tuổi cao. Độc lập không có nghĩa là sống một mình. Đó là khi một người có đủ sức khỏe, kiến thức và những điều kiện cần thiết để có thể tự quyết định cuộc sống của mình trong khả năng cho phép.

Chuẩn bị cho tuổi già không nên chỉ được hiểu là tích lũy tiền bạc, giữ gìn sức khỏe hay phòng ngừa bệnh tật. Điều quan trọng không kém là chuẩn bị để mỗi người vẫn có thể sống chủ động, làm việc và đóng góp khi tuổi cao.

Lao động phù hợp với tuổi tác và sức khỏe không chỉ giúp tạo thêm thu nhập mà còn duy trì đời sống tinh thần, cảm giác có ích và sự độc lập. Một xã hội có nhiều người cao tuổi khỏe mạnh, chủ động và tiếp tục đóng góp sẽ khác rất nhiều so với một xã hội có đông người cao tuổi nhưng phần lớn phụ thuộc vào gia đình và hệ thống chăm sóc.

Già hóa dân số là xu thế không thể đảo ngược, nhưng tuổi già không phải là một điểm kết thúc bất ngờ. Chất lượng cuộc sống ở tuổi cao được hình thành từ cách mỗi người sống, làm việc và chuẩn bị trong nhiều năm trước đó. Vì thế, chuẩn bị cho tuổi già cần bắt đầu từ sớm, bằng việc chăm sóc sức khỏe, xây dựng nền tảng tài chính, duy trì các mối quan hệ xã hội, cập nhật kiến thức, kỹ năng và chủ động tìm kiếm những công việc phù hợp với tuổi tác, sức khỏe.

Đó cũng là cách để mỗi người bước vào tuổi già với tâm thế chủ động, coi đây không chỉ là giai đoạn nghỉ ngơi mà còn có thể là một chặng đường mới, nơi vẫn có thể làm việc, cống hiến và sống độc lập trong khả năng của mình.