Để thực thi chính sách an toàn thực phẩm hiệu quả hơn

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Vũ Quang

Toàn cảnh Hội thảo. Ảnh: Vũ Quang

Các quy định mới chuyển từ hậu kiểm sang tiền kiểm khắt khe hơn

Theo Phó Tổng thư ký VCCI Đậu Anh Tuấn, việc ban hành Nghị định số 46/2026/NĐ-CP hướng dẫn thi hành Luật An toàn vệ sinh thực phẩm và Nghị quyết số 66.13/2026/NQ-CP về công bố, đăng ký sản phẩm thực hiện thể hiện nỗ lực lớn của Chính phủ trong việc nâng cao hiệu lực quản lý nhà nước, tăng trách nhiệm trong toàn bộ chuỗi sản xuất - phân phối thực phẩm. Bởi lẽ, an toàn thực phẩm là vấn đề có tính chiến lược, không chỉ liên quan trực tiếp đến sức khỏe cộng đồng mà còn tác động sâu rộng tới năng lực cạnh tranh, khả năng hội nhập của nền kinh tế. Do đó,

Tuy nhiên, Phó Tổng thư ký VCCI cũng cho rằng, quá trình triển khai các quy định mới phát sinh một số khó khăn như: thời gian chuyển tiếp ngắn, quy trình kiểm tra phức tạp hơn, thiếu hướng dẫn chi tiết ở khâu thực thi. Do đó, việc Chính phủ ban hành Nghị quyết 09/NĐ-CP tạm ngưng hiệu lực của Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đến hết ngày 15/4/2026 góp phần tháo gỡ khó khăn, bảo đảm chuỗi cung ứng không bị đứt gãy trong giai đoạn cao điểm cận Tết.

Theo thống kê, quyết định này giúp giải tỏa hàng trăm nghìn tấn thực phẩm bao gói sẵn, nguyên liệu, bao bì, phụ gia thực phẩm nhập khẩu phục vụ sản xuất, cùng với gần 300.000 tấn nông sản, thực phẩm tươi sống trước đó. Qua đó, doanh nghiệp giảm đáng kể chi phí lưu kho, lưu bãi, hạn chế nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng, đặc biệt trong giai đoạn cao điểm sản xuất, kinh doanh.

Quan trọng hơn, khoảng thời gian tạm dừng này là cơ hội quý báu để các bộ, ngành, hiệp hội và doanh nghiệp rà soát kỹ lưỡng các quy định, chuẩn bị cho một lộ trình thực thi bền vững và thực chất hơn, Phó Tổng thư ký VCCI nói.

Phân tích về tác động của Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 với cộng đồng doanh nghiệp, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó Trưởng ban Pháp chế VCCI cho biết, các quy định mới đang tạo ra một "làn sóng" thay đổi mạnh mẽ, chuyển dịch từ cơ chế hậu kiểm sang tiền kiểm khắt khe hơn. Điểm đáng lưu ý nhất là sự bùng nổ về khối lượng hồ sơ đăng ký theo Nghị quyết 66 với 74 nội dung chi tiết (tăng 500% so với trước đây), khiến thời gian thẩm định bị kéo dài kỷ lục lên đến 90 ngày.

Quy trình kiểm tra nhà nước đối với hàng nhập khẩu cũng phức tạp hơn khi tăng lên 3 cấp, yêu cầu doanh nghiệp phải thực hiện kiểm nghiệm tại các cơ sở do cơ quan nhà nước chỉ định thay vì chấp nhận kết quả từ nước ngoài như trước.

Bên cạnh áp lực về giấy tờ, Nghị định 46 còn buộc doanh nghiệp phải thiết lập hệ thống dữ liệu số hóa để kết nối trực tiếp với cơ quan quản lý nhằm truy xuất nguồn gốc. Việc siết chặt các điều kiện như yêu cầu chứng chỉ HACCP, ISO, GMP cho cả nhà sản xuất nước ngoài và việc bãi bỏ các quy định miễn kiểm tra đối với nguyên liệu sản xuất nội bộ sẽ tạo ra rào cản lớn về chi phí và thời gian.

Kiến nghị quản lý theo rủi ro và tăng hậu kiểm

Bà Lý Kim Chi, Chủ tịch Hiệp hội Lương thực Thực phẩm TP. Hồ Chí Minh (FFA) cho biết, cộng đồng doanh nghiệp ngành thực phẩm hoàn toàn ủng hộ mục tiêu bảo đảm an toàn thực phẩm, bởi uy tín sản phẩm và sự tồn tại của doanh nghiệp gắn chặt với niềm tin của người tiêu dùng.

Ghi nhận nỗ lực của Chính phủ trong việc lùi thời điểm áp dụng Nghị định 46, bà Chi cho rằng, vấn đề then chốt là cần đánh giá đầy đủ năng lực thực thi của hệ thống quản lý ở địa phương. Bởi cả Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 đều đặt ra yêu cầu cao về thẩm định hồ sơ kỹ thuật, xác định chỉ tiêu kiểm nghiệm, phối hợp liên ngành, trong khi nhiều địa phương đang trong quá trình sắp xếp lại bộ máy. Nếu không có sự chuẩn bị tương xứng về nhân lực, chuyên môn và nguồn lực, nguy cơ quá tải và ách tắc là khó tránh khỏi.

FFA kiến nghị cần chuyển mạnh sang quản lý rủi ro, tăng hậu kiểm thực chất, thay vì dàn trải tiền kiểm, đồng thời rà soát, sửa đổi căn cơ Nghị định 46 và Nghị quyết 66.13 thay vì chỉ gia hạn đến 15/4/2026. Đồng thời, sớm xây dựng Luật An toàn thực phẩm sửa đổi cùng hệ thống văn bản hướng dẫn đồng bộ, ổn định để vừa bảo đảm an toàn thực phẩm vừa giữ môi trường kinh doanh minh bạch, dự báo được.

Ông Huỳnh Quốc Tuấn, đại diện Hiệp hội Thương mại Hoa Kỳ tại Việt Nam (AmCham), đề xuất sửa đổi Nghị định 46 theo hướng đơn giản hóa quy trình kiểm tra. Ngoài ra, AmCham kiến nghị xem xét miễn yêu cầu công bố hợp quy đối với phụ gia thực phẩm, chất hỗ trợ chế biến, dụng cụ và bao bì tiếp xúc trực tiếp với thực phẩm nhập khẩu dùng cho sản xuất nội bộ, không lưu thông trên thị trường. Giải pháp này sẽ góp phần giảm bớt gánh nặng thủ tục hành chính cho doanh nghiệp.

Từ góc nhìn của VCCI, chính sách pháp luật về an toàn thực phẩm trong thời gian tới cần đi theo bốn định hướng lớn.

Thứ nhất, quản lý theo rủi ro và hậu kiểm, tập trung vào các khâu có nguy cơ cao thay vì kiểm tra dàn trải. Các thủ tục mới chỉ nên ban hành khi chứng minh được hiệu quả rõ ràng và không gây đứt gãy chuỗi cung ứng hay tăng chi phí không cần thiết cho doanh nghiệp.

Thứ hai, chuyển từ quản lý từng sản phẩm sang quản lý hệ thống theo chuỗi giá trị thực phẩm, tăng cường áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế và truy xuất nguồn gốc.

Thứ ba, cần nâng cao năng lực thực thi tại địa phương, bảo đảm đủ nhân lực, chuyên môn và điều kiện triển khai, tránh tình trạng mỗi nơi hiểu và làm một kiểu.

Thứ tư, cần thúc đẩy chuyển đổi số, liên thông dữ liệu giữa các cơ quan quản lý nhằm giảm chồng chéo, nâng cao hiệu quả kiểm tra và minh bạch thông tin.

Vũ Quang