Để thông tin chính thống là dòng chủ lưu

Nghị quyết số 25-NQ/TW về “Chiến lược công tác tư tưởng trong bối cảnh mới” là định hướng quan trọng để đổi mới công tác tư tưởng, góp phần đưa thông tin chính thống trở thành dòng chủ lưu trên không gian mạng. Trong ảnh: Phóng viên tác nghiệp tại một sự kiện ở thành phố Hà Nội. Ảnh: Hiền Lương

1. Nghị quyết số 25-NQ/TW đánh dấu một bước phát triển quan trọng trong tư duy lãnh đạo công tác tư tưởng của Đảng. Đây là lần đầu tiên công tác tư tưởng được xác lập ở tầm một chiến lược tổng thể, dài hạn bằng một nghị quyết chuyên đề của Bộ Chính trị, với hệ thống mục tiêu, chỉ tiêu, nguồn lực và trách nhiệm cụ thể.

Công tác tư tưởng không còn chỉ được nhìn nhận như một nhiệm vụ tuyên truyền, giáo dục thường xuyên, mà được đặt đúng vị trí là một năng lực chiến lược của Đảng và hệ thống chính trị. Công tác tư tưởng phải “đi trước mở đường” để thống nhất nhận thức, “đi cùng” trong tổ chức thực hiện và “đi sau” để tổng kết thực tiễn, củng cố niềm tin. Đó là nguồn lực chính trị - tinh thần, mà không một nguồn lực vật chất nào có thể thay thế.

Một trong những điểm mới quan trọng nhất của Nghị quyết là chuyển trọng tâm từ quản lý thông tin sang dẫn dắt nhận thức xã hội, củng cố niềm tin của nhân dân và tạo đồng thuận xã hội. Quản lý thông tin vẫn cần thiết, nhưng trong môi trường số, chỉ quản lý là không đủ; phải chủ động cung cấp thông tin chính thống, công khai, minh bạch, đối thoại và tiếp thu phản biện xã hội.

Đây là một chuyển biến về tư duy có ý nghĩa rất lớn, bởi nếu chỉ quản lý, chúng ta thường đặt mình vào thế phản ứng: Thông tin xấu xuất hiện thì xử lý; thông tin xuyên tạc lan rộng thì phản bác. Nhưng dẫn dắt nhận thức đòi hỏi một cách làm khác, đó là phải nắm bắt tình hình từ sớm, nhận diện những vấn đề xã hội đang quan tâm, dự báo những vấn đề có thể phát sinh, chủ động cung cấp thông tin, giải thích, đối thoại và thuyết phục trước khi khoảng trống thông tin bị chiếm lĩnh.

Nói cách khác, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không chỉ là “chống cái sai”, mà trước hết phải làm cho cái đúng trở thành dòng chủ lưu có sức sống, sức lan tỏa và sức thuyết phục.

Nghị quyết xác định phương châm xuyên suốt là “Chủ động - sắc bén - thuyết phục - hiệu quả”. Trong đó, “thuyết phục” được hiểu là lấy lý lẽ và sự thật để chinh phục lòng người, không áp đặt; còn “hiệu quả” được đo bằng sự chuyển biến trong nhận thức và hành động, chứ không phải bằng số lượng văn bản hay số buổi hội nghị. Đó chính là tinh thần cần được quán triệt sâu sắc khi triển khai Nghị quyết vào thực tiễn.

2. Hiện nay, nhiệm vụ bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng ngày càng trở thành cuộc đấu tranh về thông tin, lý lẽ, niềm tin và khả năng dẫn dắt nhận thức. Câu hỏi đặt ra không chỉ là làm thế nào để ngăn chặn, xử lý thông tin sai trái, xuyên tạc, xấu độc, mà sâu xa hơn là làm thế nào để thông tin chính thống đến nhanh hơn, đúng hơn, dễ hiểu hơn và quan trọng nhất là đủ sức thuyết phục người tiếp nhận?

Để phát huy hiệu quả của Nghị quyết số 25-NQ/TW và đưa công tác bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng lên tầm cao mới, trước hết phải tạo ra một sự thay đổi căn bản trong cách sản xuất và cung cấp thông tin chính thống. Trong môi trường số, tốc độ không còn là yếu tố phụ của truyền thông mà trở thành một phần của năng lực dẫn dắt. Điều đó có nghĩa là khi một vấn đề xã hội bắt đầu xuất hiện, cơ quan lãnh đạo, quản lý và truyền thông không thể chờ đến khi nó trở thành “điểm nóng” mới lên tiếng, mà phải nhận diện từ những tín hiệu đầu tiên, xác minh sự thật, chủ động cung cấp thông tin và giải thích những điều người dân đang quan tâm.

Khoảng trống thông tin rất dễ trở thành khoảng trống nhận thức và khoảng trống nhận thức có thể nhanh chóng bị lấp đầy bởi tin đồn, tin xấu độc. Do đó, việc cung cấp thông tin chính thống một cách kịp thời là vô cùng quan trọng. Thêm nữa, thông tin đúng cũng chưa đủ mà phải dễ hiểu, gần gũi và có sức thuyết phục. Một chủ trương đúng, một chính sách tốt nhưng được truyền đạt bằng ngôn ngữ quá hành chính, quá dài, thiếu dữ liệu, thiếu giải thích sẽ khó cạnh tranh với những thông tin ngắn, trực quan, đánh mạnh vào cảm xúc.

Không những thế, truyền thông chính sách phải đi trước một bước, từ sớm, từ xa. Cơ quan chủ trì soạn thảo phải chịu trách nhiệm chính về truyền thông chính sách do mình đề xuất; đồng thời, phải đưa báo chí và truyền thông thành lực lượng dẫn dắt. Trong môi trường truyền thông đa nền tảng, báo chí cách mạng không thể chỉ chạy theo những gì đã xảy ra, mà phải có năng lực nhận diện vấn đề xã hội đang quan tâm, sắp quan tâm và những vấn đề cần được giải thích; cần xây dựng những sản phẩm thông tin phù hợp với từng nhóm công chúng, từng nền tảng; phát huy sức mạnh của báo chí chính thống dựa trên các hình thức truyền thông số hiện đại.

Muốn phản bác một thông tin xuyên tạc hiệu quả, đôi khi không nhất thiết phải “đối đầu” trực diện với nó. Quan trọng hơn là đưa ra một câu chuyện đầy đủ hơn, một dữ liệu rõ ràng hơn, một cách giải thích thuyết phục hơn để người tiếp nhận có đủ cơ sở tự mình nhận diện đúng - sai. Nói cách khác, phản bác hiệu quả nhất nhiều khi chính là cung cấp sự thật một cách chủ động, kịp thời và có sức thuyết phục.

Đặc biệt, Nghị quyết xác định rõ, công tác tư tưởng là công việc của toàn Đảng và cả hệ thống chính trị; cấp ủy, người đứng đầu phải trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo, không “khoán trắng” cho cơ quan chuyên trách. Nhân dân không chỉ là đối tượng của công tác tư tưởng mà còn là chủ thể tham gia bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng. Nghị quyết đặt mục tiêu hình thành mạng lưới 15.000-20.000 người có uy tín, người có ảnh hưởng tích cực; đồng thời đưa văn hóa số, kỹ năng thông tin số và năng lực kiểm chứng thông tin vào giáo dục để nâng cao sức đề kháng của xã hội trước thông tin xấu độc. Tóm lại là cần thiết phải xây dựng một hệ sinh thái thông tin tích cực với sự tham gia của toàn xã hội.

Điều căn bản nhất mà Nghị quyết đã định hướng rõ là phải lấy kết quả thực tiễn làm nền tảng của sức thuyết phục. Hiệu quả của các hoạt động kinh tế, văn hóa - xã hội, quốc phòng, an ninh, đối ngoại và chính sách an sinh xã hội chính là giải pháp trực tiếp để nâng cao hiệu quả công tác tư tưởng. Một dự án được tháo gỡ đúng quy định và triển khai nhanh; một thủ tục được giải quyết thuận lợi; một vụ việc bức xúc được xử lý ngay từ cơ sở; một chính sách an sinh đến đúng người; một chính quyền thực sự lắng nghe và giải quyết kịp thời vấn đề của người dân... đều là những “thông điệp” có sức thuyết phục mạnh mẽ. Không có chiến dịch truyền thông nào có thể thay thế hoàn toàn sức mạnh của thực tiễn.

3. Niềm tin được tạo dựng từ những kết quả người dân trực tiếp nhìn thấy, trực tiếp thụ hưởng sẽ là sức đề kháng bền vững nhất trước thông tin xuyên tạc. Bởi vậy, triển khai Nghị quyết số 25-NQ/TW không thể chỉ là nhiệm vụ của ngành Tuyên giáo, báo chí hay lực lượng chuyên trách bảo vệ nền tảng tư tưởng. Đó phải là trách nhiệm của cấp ủy, chính quyền, từng cơ quan, đơn vị và trước hết là người đứng đầu.

Trên tinh thần “6 rõ, 1 xuyên suốt”, các cấp ủy cần cụ thể hóa Nghị quyết thành chương trình, kế hoạch hành động có chỉ tiêu lượng hóa, người chịu trách nhiệm và thời hạn hoàn thành. Đặc biệt là phải thay đổi cách đánh giá hiệu quả, đo lường bằng những kết quả cụ thể, như: Người dân có được nghe thông tin đúng, sớm và đủ hay không; những bức xúc ở cơ sở có được phát hiện, giải quyết ngay từ nơi phát sinh hay không và niềm tin của nhân dân với Đảng, Nhà nước, chế độ có dày lên qua từng năm tháng hay không.

Nghị quyết số 25-NQ/TW ra đời trong một thời điểm đặc biệt. Đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới, đồng thời triển khai nhiều quyết sách lớn liên quan đến đổi mới mô hình phát triển, tổ chức bộ máy, chuyển đổi số, chuyển đổi xanh và những mục tiêu phát triển dài hạn. Mỗi thay đổi lớn đều tác động đến lợi ích, hành vi và tâm lý của cộng đồng; vì thế đều rất cần được giải thích sớm, đúng và thuyết phục. Cải cách càng mạnh mẽ càng cần đồng thuận; thay đổi càng lớn càng cần niềm tin lớn.

Trong bối cảnh ấy, bảo vệ nền tảng tư tưởng của Đảng không thể chỉ được hiểu là đấu tranh với một vài thông tin sai trái trên không gian mạng. Đó là nhiệm vụ xây dựng một môi trường tư tưởng lành mạnh; củng cố niềm tin; nâng cao khả năng tự đề kháng của xã hội; chủ động định hình nhận thức trước những biến động rất nhanh của môi trường thông tin.

Và vì thế, yêu cầu “làm cho thông tin chính thống đủ sức thuyết phục” không đơn thuần là yêu cầu đối với công tác tuyên truyền. Đó là yêu cầu về năng lực lãnh đạo, năng lực quản trị, năng lực truyền thông và năng lực thực thi của cả hệ thống chính trị.