Đề thi mới, cách dạy mới

Cô trò Trường Tiểu học, THCS và THPT Hồng Đức (Hưng Yên) trong giờ Ngữ văn. Ảnh: NTCC

Mở đường cho đổi mới

Lần đầu tiên trong Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026, Bộ GD&ĐT áp dụng rubric (bảng tiêu chí đánh giá chi tiết) trong hướng dẫn chấm môn Ngữ văn. Nhiều giáo viên đánh giá đây là bước tiến quan trọng trong đổi mới kiểm tra, đánh giá theo định hướng phát triển năng lực học sinh.

Theo đáp án và hướng dẫn chấm, giám khảo cần tập trung đánh giá phương hướng, cách thức giải quyết vấn đề của thí sinh, chấm theo hướng mở, khuyến khích sự sáng tạo nhưng vẫn bảo đảm phù hợp với chuẩn mực đạo đức và pháp luật. Những bài làm có cách diễn đạt, triển khai khác đáp án vẫn được xem xét, đánh giá nếu có tính thuyết phục.

Theo cô Hồ Thị Lệ Hằng - Tổ trưởng chuyên môn Ngữ văn Trường THPT Phú Bài (TP Huế), hướng dẫn chấm theo rubric được xây dựng khá chi tiết, cụ thể theo từng mức độ đạt được của học sinh. Tùy năng lực cá nhân, học sinh thể hiện hiểu biết ở mức độ nào sẽ được ghi nhận ở mức độ đó.

Việc chấm thi dựa trên các tiêu chí rõ ràng giúp giám khảo đánh giá bài làm khoa học, hợp lý, ghi nhận đúng năng lực của học sinh, hạn chế tình trạng cho điểm cảm tính, đồng thời góp phần bảo đảm tính công bằng, khách quan. Từ đáp án và hướng dẫn chấm theo rubric của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm nay, cô Hồ Thị Lệ Hằng cho rằng đây cũng là gợi ý quan trọng đối với công tác giảng dạy, kiểm tra, đánh giá môn Ngữ văn trong thời gian tới.

Theo đó, việc dạy học cần được triển khai hiệu quả theo khung chương trình, phát huy năng lực học sinh trên cơ sở đặc thù môn học và đặc trưng thể loại. Công tác kiểm tra, đánh giá cũng cần được cụ thể hóa để phản ánh đúng mức độ đáp ứng yêu cầu của học sinh đối với từng kiểu bài và mục tiêu đánh giá.

Đồng quan điểm, cô Lê Thị Bình - Trường THPT Lam Kinh (Thanh Hóa), cho rằng hướng dẫn chấm năm nay phát đi thông điệp rõ ràng về đổi mới kiểm tra, đánh giá theo hướng khuyến khích tư duy độc lập, tôn trọng sự khác biệt và ghi nhận năng lực thực chất của người học. Thay vì chú trọng ghi nhớ kiến thức hay học theo khuôn mẫu, giáo viên cần tập trung phát triển năng lực đọc hiểu, tư duy phản biện, khả năng bày tỏ chính kiến và kỹ năng viết của học sinh.

Ảnh minh họa INT.

Phát triển năng lực người học

Nhận định đề thi tốt nghiệp THPT môn Ngữ văn năm 2026 tiếp tục thể hiện rõ tinh thần đổi mới của Chương trình GDPT 2018, cô Lê Thị Chiến - Trường THPT Lam Kinh (Thanh Hóa), cho rằng các nhà trường cần có sự điều chỉnh đồng bộ trong dạy học, kiểm tra, đánh giá và tổ chức ôn tập.

Trước hết, về phương pháp dạy học, giáo viên cần tiếp tục đổi mới theo hướng phát triển phẩm chất, năng lực người học. Trong quá trình giảng dạy, cần giảm việc truyền thụ kiến thức một chiều, tăng cường tổ chức các hoạt động học tập tích cực để học sinh được đọc, suy nghĩ, trao đổi, phản biện và bày tỏ chính kiến. Đặc biệt, việc dạy học Ngữ văn không nên bó hẹp trong phạm vi văn bản sách giáo khoa mà cần mở rộng nguồn ngữ liệu, giúp học sinh hình thành năng lực tiếp nhận, xử lý các văn bản mới, đáp ứng yêu cầu của các kỳ thi hiện nay.

Đối với kiểm tra, đánh giá, cần tiếp tục thực hiện đúng tinh thần của Bộ GD&ĐT. Các đề kiểm tra thường xuyên, định kỳ cần được xây dựng theo hướng mở, sử dụng ngữ liệu mới, tăng cường câu hỏi vận dụng, vận dụng cao, hạn chế tình trạng học tủ, học thuộc văn mẫu. Việc đánh giá cần hướng tới năng lực đọc hiểu, năng lực viết, khả năng tư duy và giải quyết vấn đề thay vì chỉ kiểm tra mức độ ghi nhớ kiến thức.

Trong công tác ôn tập, cô Chiến cho rằng cần chuyển từ ôn tập theo tác phẩm sang ôn tập theo năng lực. Học sinh cần được rèn luyện thường xuyên kỹ năng đọc hiểu văn bản ngoài sách giáo khoa, viết đoạn văn, bài văn nghị luận, phân tích, so sánh, liên hệ và vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Giáo viên cần xây dựng hệ thống chuyên đề ôn tập khoa học, chú trọng hướng dẫn phương pháp làm bài, giúp học sinh hình thành tư duy thay vì cung cấp các bài văn mẫu có sẵn.

Bên cạnh đó, việc tăng cường đọc sách, cập nhật các vấn đề thời sự, văn hóa, xã hội cũng rất cần thiết. Đây là nền tảng giúp học sinh có vốn sống, góc nhìn đa chiều và khả năng trình bày quan điểm cá nhân thuyết phục trong bài viết.

Theo bà Trần Thị Loan - Phó Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lào Cai (Lào Cai), đề thi tốt nghiệp THPT năm 2026 tiếp tục khẳng định định hướng đánh giá năng lực của Chương trình GDPT 2018. Từ thực tế đó, các nhà trường, tổ chuyên môn Ngữ văn cần điều chỉnh đồng bộ phương pháp dạy học, kiểm tra, đánh giá và tổ chức ôn tập cho học sinh.

Theo bà Loan, trong dạy học, giáo viên cần tăng cường các hoạt động giúp học sinh chủ động đọc, suy nghĩ, trao đổi và hình thành quan điểm cá nhân. Với môn Ngữ văn, trọng tâm là rèn luyện năng lực đọc hiểu văn bản, cảm thụ, tư duy phản biện và khả năng diễn đạt bằng ngôn ngữ. Mỗi giờ học cần trở thành cơ hội để học sinh khám phá, phân tích và kiến tạo ý nghĩa từ văn bản.

Việc kiểm tra, đánh giá trong nhà trường cũng cần bám sát định hướng của đề thi. Các bài kiểm tra thường xuyên, định kỳ cần tăng cường sử dụng ngữ liệu mới, hạn chế yêu cầu tái hiện kiến thức đơn thuần. Giáo viên chú trọng đánh giá khả năng vận dụng, liên hệ, giải quyết vấn đề và trình bày chính kiến của học sinh. Khi cách dạy và cách kiểm tra cùng hướng tới năng lực, học sinh sẽ hình thành thói quen học tập phù hợp ngay trong quá trình học.

Công tác ôn tập cần được tổ chức theo hướng hệ thống hóa kỹ năng. Học sinh cần được luyện tập với nhiều dạng ngữ liệu khác nhau, được hướng dẫn cách đọc, xác định vấn đề, xây dựng luận điểm, lựa chọn dẫn chứng và triển khai bài viết logic, thuyết phục. Bên cạnh đó, việc mở rộng vốn đọc, vốn sống và khả năng cập nhật các vấn đề xã hội cũng cần được coi là một phần quan trọng của quá trình ôn thi.

“Đề thi 2026 đòi hỏi các em phải biết nghĩ sâu hơn, đọc kỹ hơn và viết bằng chính năng lực của mình. Đây cũng là hướng đổi mới mà nhà trường, tổ chuyên môn chúng tôi kiên trì theo đuổi trong những năm tới”, Phó Hiệu trưởng Trường THPT chuyên Lào Cai chia sẻ.

Hải Bình