Để người dân không bị bụi công trình 'bủa vây'

Bụi mù mịt trên tuyến đường Nguyễn Tuân (phường Thanh Xuân).

Khổ vì sống chung với bụi

Những ngày hanh khô, tuyến đường quốc lộ 6 (đoạn qua phường Yên Nghĩa) mù mịt bụi do dự án cải tạo, nâng cấp quốc lộ 6 đang triển khai. Bụi không chỉ phủ kín mặt đường mà còn len lỏi vào từng ngôi nhà, cửa hàng, bám chặt lên đồ đạc, quần áo, hàng hóa.

Bà Đặng Thị Hạnh (thôn Gio Lộ, phường Yên Nghĩa) chia sẻ: “Từ khi dự án triển khai, cả gia đình tôi thường xuyên bị ho, viêm họng, cay mắt. Tối đến, cả nhà đều phải nhỏ mắt, nhỏ mũi để vệ sinh đường hô hấp. Nhà cửa lau dọn liên tục mà vẫn bụi bẩn bám đầy. Chúng tôi mong dự án sớm hoàn thành để cuộc sống trở lại bình thường”. Cùng cảnh ngộ, anh Dương Văn Hiếu, chủ cửa hàng xe đạp ở thôn Gio Lộ, cho biết: “Mỗi ngày phải vệ sinh cửa hàng 3-4 lần, nhưng chỉ một lát sau, bụi lại phủ kín”.

Cũng rơi vào cảnh sống cạnh công trường là người dân ở phố Nguyễn Tuân, phường Thanh Xuân. Dù phạm vi cải tạo của tuyến đường chỉ dài khoảng hơn 1km nhưng lại là nơi có khoảng 20 tòa chung cư với khoảng 10.000 căn hộ nên mật độ tham gia giao thông luôn đông đúc.

“Khi trời mưa, mặt đường phủ đầy bùn đất nhưng hễ nắng lên là bụi mù mịt”, bà Đặng Thị Lan, người dân sinh sống tại khu vực này, bức xúc. Không chỉ ảnh hưởng sức khỏe, bụi còn “bóp nghẹt” hoạt động kinh doanh. Anh Lương Văn Hà, một hộ buôn bán ở phố Nguyễn Tuân, than thở: “Khách ngại vào cửa hàng vì bụi bặm. Khoảng một tiếng tôi lau dọn một lần nhưng bụi vẫn bám dày trên quần áo, hàng hóa. Nhiều lúc tôi đã nghĩ đến chuyện trả mặt bằng nhưng vẫn cố bám trụ hy vọng khi dự án xong thì sẽ duy trì hoạt động bình thường. Chúng tôi chỉ mong đơn vị thi công làm đến đâu gọn đến đó, che chắn và tưới nước thường xuyên hơn để giảm bớt bụi”.

Cần quy trách nhiệm rõ ràng

Theo kiến trúc sư Trần Tuấn Anh, chuyên gia quy hoạch đô thị, hoạt động xây dựng tại Hà Nội tạo ra lượng bụi rất lớn mỗi ngày, chủ yếu từ đào móng, vận chuyển đất đá, trộn bê tông, xe tải nặng ra vào công trường. Nếu không kiểm soát chặt chẽ, bụi công trình có thể chiếm 15-25% tổng lượng bụi mịn trong không khí vào lúc cao điểm. Đáng lo ngại hơn, bụi mịn PM2.5, PM10 phát sinh từ công trường chứa xi măng, silica, kim loại nặng… có khả năng tồn tại lâu trong không khí, xâm nhập sâu vào phổi, gây các bệnh về hô hấp, tim mạch, đặc biệt nguy hiểm với trẻ em và người cao tuổi.

Luật sư Đỗ Phương Thảo, Công ty Luật TNHH Công lý toàn dân cho biết, theo Nghị định số 45/2022/NĐ-CP của Chính phủ về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực bảo vệ môi trường, tổ chức thi công có thể bị xử phạt từ 50 triệu đồng đến 250 triệu đồng tùy mức độ gây ô nhiễm, chưa kể đến trách nhiệm khắc phục hậu quả và bồi thường thiệt hại cho người dân. Quy định đã có nhưng so với tổng giá trị của một dự án xây dựng hay lợi nhuận từ việc đẩy nhanh tiến độ, mức phạt như trên vẫn chưa đủ sức răn đe. Nhiều nhà thầu sẵn sàng nộp phạt để được tiếp tục thi công thay vì bỏ tiền đầu tư hệ thống rửa xe đạt chuẩn hay thuê nhân công vệ sinh môi trường thường xuyên bởi chi phí tuân thủ quy định thường cao hơn nhiều so với tiền phạt.

“Cần phải tăng chế tài xử phạt đối với hành vi này để bảo đảm tính răn đe. Việc xử phạt không chỉ dừng lại ở lái xe điều khiển phương tiện ra vào công trường gây ô nhiễm môi trường mà cả chủ thầu, thậm chí chủ đầu tư”, luật sư Đỗ Phương Thảo nhấn mạnh.

Theo các chuyên gia về môi trường, Hà Nội cần tận dụng hệ thống camera thông minh, tích hợp AI để phục vụ quản lý môi trường. Theo đó, các công trình xây dựng phải bắt buộc lắp camera giám sát 24/7, kết nối trực tiếp với chính quyền địa phương và các sở, ngành liên quan. “Khi dữ liệu được truyền liên tục, cơ quan quản lý có thể phát hiện và xử lý vi phạm ngay, không cần chờ phản ánh hay kiểm tra định kỳ”, PGS.TS Bùi Thị An, Viện trưởng Viện Tài nguyên, Môi trường và Phát triển cộng đồng nhận định.

Thực tế, thành phố Hà Nội đã có những động thái quyết liệt. Kế hoạch số 372/KH-UBND ngày 26-12-2025 của UBND thành phố về triển khai thực hiện các giải pháp khắc phục điểm nghẽn về ô nhiễm môi trường trên địa bàn thành phố nêu rõ: 100% công trường xây dựng phải áp dụng biện pháp kiểm soát bụi nghiêm ngặt; phế thải xây dựng phải được che kín; các công trình quy mô trên 1ha phải lắp đặt hệ thống giám sát bụi, camera theo dõi...

Để hạn chế tối đa tình trạng ô nhiễm môi trường tại các công trình xây dựng, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Lê Công Thành cho rằng, trước mắt, các địa phương cần tăng cường vệ sinh đường phố, quét hút bụi, yêu cầu chủ đầu tư và đơn vị thi công nâng cao tần suất phun nước, che chắn công trường, nhất là trong thời điểm hanh khô, gió lớn.

Còn theo kiến trúc sư Đào Ngọc Nghiêm, Phó Chủ tịch Hội Quy hoạch Phát triển đô thị Việt Nam, thành phố cần chú trọng đến “vành đai xanh” xung quanh khu vực xây dựng. Việc trồng cây xanh ngăn bụi hoặc lắp đặt các tấm ngăn tiếng ồn, bụi bẩn phải là yêu cầu bắt buộc ngay từ khi phê duyệt biện pháp thi công. Ngoài ra, thành phố cần đẩy nhanh tiến độ các công trình hạ tầng, tránh tình trạng thi công kéo dài với tốc độ “rùa bò” khiến người dân phải chịu ảnh hưởng từ tình trạng ô nhiễm môi trường.

Những công trình hạ tầng được triển khai bài bản, trách nhiệm và minh bạch là yêu cầu tất yếu để Hà Nội hướng tới đô thị xanh, sạch và đáng sống hơn.

Nguyên Hoa