Để hành lang an toàn đường sắt không còn là điểm nóng

Nghiêm túc chấp hành an toàn giao thông đường sắt sẽ góp phần giảm tối đa những rủi ro đáng tiếc có thể xảy ra. Ảnh: Sơn Hà

Theo Bộ Xây dựng, từ tháng 3-2020 đến tháng 6-2026, cả nước đã rào đóng, xóa bỏ 1.842/4.024 lối đi tự mở nguy hiểm. Nhiều địa phương chủ động bố trí nguồn lực, phối hợp với ngành Đường sắt xây dựng đường gom, lắp đặt hàng rào cách ly và tổ chức cảnh giới tại những vị trí phức tạp. Những giải pháp này đã góp phần quan trọng kéo giảm tai nạn giao thông đường sắt. So với giai đoạn trước, số vụ tai nạn giảm 59,1%, số người chết giảm 50,8% và số người bị thương giảm 82,1%.

Tại Hà Nội - địa phương có mạng lưới đường sắt đi qua nhiều khu vực dân cư đông đúc, công tác bảo đảm hành lang an toàn giao thông đường sắt được triển khai quyết liệt. Khu vực Văn Điển - Thường Tín đã phối hợp đóng 48 lối đi tự mở. Tại xã Đại Xuyên, các vị trí không bảo đảm an toàn được rào chắn, xóa bỏ theo kế hoạch; đồng thời bổ sung biển cảnh báo và tăng cường các biện pháp bảo đảm an toàn.

Cùng với việc xử lý về hạ tầng, lực lượng chức năng cũng đẩy mạnh kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm. Đơn cử, chỉ trong thời gian từ ngày 15-5 đến 14-6, Phòng Cảnh sát giao thông, Công an thành phố Hà Nội đã xử lý 463 trường hợp vi phạm liên quan đến an toàn giao thông đường sắt, xử phạt hơn 383 triệu đồng. Những trường hợp cố tình phá rào chắn, mở lối đi trái phép sau khi đã được cơ quan chức năng xử lý sẽ bị xem xét trách nhiệm theo quy định của pháp luật.

Tuy nhiên, thực tế cho thấy càng đi sâu xử lý, những phần việc còn lại càng khó khăn. Nhiều lối đi tự mở tồn tại không chỉ do ý thức chấp hành pháp luật của một bộ phận người dân mà còn xuất phát từ nhu cầu đi lại thực tế của cộng đồng dân cư. Nếu chỉ đóng lối đi mà chưa có phương án thay thế phù hợp, như xây dựng đường gom, cầu vượt, hầm chui hoặc đường ngang hợp pháp, nguy cơ tái mở lối vẫn có thể xảy ra.

Vì vậy, bảo đảm an toàn hành lang đường sắt không thể chỉ dừng lại ở việc xử lý từng trường hợp vi phạm mà cần được nhìn nhận như một bài toán quản trị tổng thể, gắn với quy hoạch, quản lý đất đai, tổ chức giao thông và phát triển đô thị. Khi công tác quản lý vẫn chủ yếu dựa vào việc phát hiện và xử lý sau khi vi phạm phát sinh, hiệu quả sẽ khó bảo đảm tính bền vững.

Một mô hình quản trị hiện đại cần lấy dữ liệu làm nền tảng. Việc xây dựng cơ sở dữ liệu thống nhất về hành lang đường sắt, lối đi tự mở, các điểm tiềm ẩn nguy cơ tai nạn và khu vực có mật độ dân cư cao sẽ giúp cơ quan quản lý đánh giá đúng mức độ rủi ro, xác định thứ tự ưu tiên đầu tư, từ đó sử dụng hiệu quả nguồn lực. Cùng với đó, cần gắn trách nhiệm cụ thể cho từng địa phương, đơn vị; xây dựng cơ chế đánh giá kết quả thực hiện, công khai tiến độ xử lý và trách nhiệm của người đứng đầu. Công tác quy hoạch khu dân cư, khu công nghiệp và phát triển đô thị cũng cần tính toán đầy đủ yêu cầu bảo vệ hành lang an toàn đường sắt ngay từ đầu, tránh tình trạng để vi phạm phát sinh rồi mới tìm cách khắc phục.

Bên cạnh đó, sự phối hợp giữa ngành Đường sắt và chính quyền địa phương giữ vai trò đặc biệt quan trọng. Hành lang an toàn đường sắt khó có thể được bảo vệ hiệu quả nếu chỉ dựa vào đơn vị quản lý kết cấu hạ tầng, trong khi công tác quản lý đất đai, trật tự xây dựng và tổ chức giao thông kết nối lại thuộc trách nhiệm của địa phương. Một cơ chế phối hợp đồng bộ sẽ giúp khắc phục những khoảng trống trong quản lý, qua đó xử lý vấn đề ngay từ gốc. Tuy nhiên, để giải quyết hơn 2.000 lối đi tự mở còn tồn tại, cần nhiều hơn những hàng rào ngăn cách. Đằng sau mỗi vị trí phải là một phương án hạ tầng thay thế phù hợp, đi kèm dữ liệu quản lý đầy đủ, nguồn lực đầu tư bảo đảm và cơ quan chịu trách nhiệm rõ ràng. Chỉ khi những yếu tố này được triển khai đồng bộ, mục tiêu xây dựng hành lang an toàn đường sắt bền vững mới có thể trở thành hiện thực.