ĐBQH: Phân quyền triệt để phải đi đôi với kiểm soát quyền lực

Chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển

Sáng 11/8, tiếp tục chương trình Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI thảo luận tại hội trường về dự án Luật Phát triển đô thị.

Tham gia thảo luận, các đại biểu cơ bản thống nhất với định hướng đổi mới của dự thảo luật, nhất là việc tăng cường phân quyền, trao quyền chủ động cho chính quyền đô thị. Tuy nhiên, các đại biểu đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế kiểm soát quyền lực, bảo đảm các chính sách đặc thù được áp dụng đúng điều kiện và không tạo ra khoảng trống pháp lý.

Tham gia góp ý kiến, ĐBQH Trịnh Xuân An (đoàn Đồng Nai) cho rằng, ý nghĩa quan trọng của dự án luật không chỉ ở việc luật hóa một số cơ chế, chính sách đặc thù đã được thực tiễn kiểm nghiệm, mà quan trọng hơn là hình thành một khuôn khổ thể chế mới trong quản trị và phát triển đô thị.

ĐBQH Trịnh Xuân An (Ảnh: Media Quốc hội).

"Chuyển mạnh từ quản lý sang kiến tạo phát triển, từ việc các địa phương phải đi xin cơ chế đặc thù sang phân quyền mạnh, ổn định, minh bạch và có trách nhiệm", đại biểu nói.

Về phân quyền triệt để, đi đôi với kiểm soát quyền lực và nâng cao vai trò của Hội đồng nhân dân, đại biểu tán thành với nguyên tắc "phân quyền triệt để, toàn diện", qua rà soát dự thảo, đại biểu cho biết riêng Chương II với 35 điều đã có 32 điều giao thẩm quyền cho HĐND, liên quan đến nhiều lĩnh vực quan trọng: tổ chức bộ máy; quy hoạch; trật tự, an toàn; kinh tế biển; năng lượng; y tế; khoa học - công nghệ, thử nghiệm có kiểm soát; tài chính - ngân sách, đầu tư, đất đai, nguồn nhân lực,…

Từ đó, đại biểu lưu ý vấn đề không chỉ nằm ở số lượng quyền mà quan trọng hơn là tính chất của những quyền được trao. HĐND đang có không gian rất lớn để quyết định chính sách tại địa phương.

Do đó, phân quyền không nên chỉ được hiểu là chuyển quyền từ Trung ương xuống UBND và Chủ tịch UBND. HĐND phải thực sự phát huy vai trò là thiết chế dân cử trong quyết định chính sách và kiểm soát hoạt động của các cơ quan hành chính địa phương.

Đại biểu đề nghị làm rõ ba tầng kiểm soát gồm: trước khi quyết định; trong quá trình thực hiện; hậu kiểm, đánh giá và xử lý trách nhiệm sau thực hiện.

Đồng thời, cần nâng cao năng lực của các ban HĐND và bộ máy tham mưu để tương xứng với vai trò của cơ quan quyết định chính sách tại các đô thị đặc biệt.

"Khóa" kiểm soát nguồn lực đang bị "đóng băng"

Góp ý về việc xử lý các dự án chậm triển khai tại khoản 5 Điều 33, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn Tp.Hải Phòng) cho rằng đây là nguồn lực đang bị "đóng băng", trong đó đất đai chưa được khai thác hiệu quả. Vì vậy, xây dựng cơ chế xử lý các dự án tồn đọng là cần thiết, nhưng phải đi kèm những "khóa" kiểm soát chặt chẽ.

ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn (Ảnh: Media Quốc hội).

Theo đại biểu, khi cho phép tiếp tục dự án cần rà soát, xác định đầy đủ nghĩa vụ tài chính về đất đai và các nghĩa vụ phát sinh do việc điều chỉnh, tiếp tục dự án; bảo đảm Nhà nước không thất thu nhưng cũng không xác lập lại những nghĩa vụ đã được thực hiện hợp pháp.

"Không thể để cơ chế giải phóng nguồn lực trở thành cơ chế hợp thức hóa lợi ích phát sinh từ việc dự án bị kéo dài", ông Sơn nói.

Đối với những dự án có giá trị đất đai, tài sản công hoặc nghĩa vụ tài chính lớn, phức tạp, cần có bước thẩm định liên ngành trước khi quyết định. Đồng thời, đề nghị cân nhắc thời hạn áp dụng cơ chế đặc biệt xử lý tồn đọng đến ngày 31/12/2036, bởi việc kéo dài tới 10 năm có thể làm giảm tính cấp bách và tạo tâm lý chờ đợi.

Về quy hoạch tổng thể thành phố tại Điều 10, ĐBQH Nguyễn Ngọc Sơn đồng tình với việc tăng quyền chủ động cho các đô thị đặc biệt. Tuy nhiên, quy hoạch của một siêu đô thị không chỉ tác động trong phạm vi địa giới hành chính mà còn liên quan đến giao thông vùng, cảng biển, sân bay, nguồn nước lưu vực sông và kết cấu hạ tầng quốc gia.

Theo đại biểu, dự thảo quy định Chủ tịch UBND thành phố báo cáo Thủ tướng trước khi phê duyệt, nhưng chỉ quy định nghĩa vụ báo cáo là chưa đủ, bởi chưa có cơ chế xử lý khi giữa địa phương và Chính phủ xuất hiện ý kiến khác nhau.

Do đó, cần quy định rõ việc lấy ý kiến và xử lý ý kiến của Chính phủ hoặc Thủ tướng đối với những nội dung liên quan đến quy hoạch ngành quốc gia, kết cấu hạ tầng quốc gia và các vấn đề liên vùng trước khi thành phố phê duyệt.

ĐBQH Nguyễn Đại Thắng (Ảnh: Media Quốc hội).

ĐBQH Nguyễn Đại Thắng (đoàn Hưng Yên) đánh giá cao cách tiếp cận đổi mới của dự thảo luật với nhiều chính sách đột phá như: đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, tăng tính chủ động cho chính quyền đô thị, phát triển đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD), trung tâm tài chính quốc tế, khu thương mại tự do và số hóa dịch vụ công.

Ông Thắng cho biết, các quy định về nguyên tắc áp dụng pháp luật mới tại Điều 3 và Điều 5 có ý nghĩa quan trọng trong tháo gỡ điểm nghẽn thể chế, tạo cơ sở triển khai nhanh các dự án hạ tầng chiến lược và những mô hình phát triển đô thị mới.

Song, đại biểu cho rằng phân quyền mạnh phải đi cùng cơ chế kiểm soát tương xứng. Đại biểu đề nghị làm rõ trách nhiệm giải trình của người đứng đầu, cơ chế giám sát của Quốc hội, Chính phủ và HĐND; đồng thời quy định cụ thể tiêu chí, điều kiện để các thành phố khác được áp dụng các cơ chế của luật.

Việc này nhằm bảo đảm cơ chế đặc thù được áp dụng đúng nơi, đúng điều kiện, phù hợp với năng lực quản trị, tránh phát sinh cơ chế "xin - cho" hoặc áp dụng chính sách khi chưa đủ điều kiện.

Theo ĐBQH Phạm Văn Thịnh - Phó Chủ tịch UBND tỉnh Bắc Ninh (đoàn Bắc Ninh), Luật Phát triển đô thị thực sự đang được các địa phương, nhất là các đơn vị mới, sắp và sẽ được công nhận là thành phố trực thuộc trung ương mong đợi.

ĐBQH Phạm Văn Thịnh (Ảnh: Media Quốc hội).

Vì Luật sẽ mở toang các cơ chế, chính sách về đầu tư, xây dựng, khoa học công nghệ - chuyển đổi số, phát triển kinh tế cho các địa phương; phân cấp mạnh mẽ, triệt để thẩm quyền của Chính phủ cho địa phương. 

Các địa phương được hưởng lợi nhiều nhất sẽ là các địa phương hiện đang có quy mô phát triển công nghiệp lớn như Hải Phòng, Đồng Nai, Bắc Ninh- 3 đầu tàu công nghiệp nhưng chưa được hưởng cơ chế đặc thù của đô thị đặc biệt hiện đang rất cần những cơ chế chính sách mới để có thể cạnh tranh quốc tế về thu hút dòng vốn, công nghệ, nhân lực; yếu tố cần thiết để có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế đất nước ta 2 con số.

Ông Thịnh mong khi Luật được thông qua, các thành phố trực thuộc Trung ương nhưng chưa là đô thị đặc biệt sẽ được áp dụng ngay một số cơ chế chính sách vượt trội, điều đó là hết sức cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh cấp quốc gia, góp phần đảm bảo cơ sở cho tăng trưởng kinh tế 2 con số của đất nước.