Day dứt những tuổi thơ dang dở

Một ngày trung tuần tháng 5, chúng tôi có dịp về công tác tại xã Na Son, nơi có những người làm mẹ khi mới tuổi 14, 15, 16. Được sự giới thiệu của lãnh đạo xã, chúng tôi gặp em V.T.D ở bản Huổi Múa A. Trong căn nhà nhỏ nép mình vào chân núi, tay ôm con nhỏ, em D chia sẻ: “Năm 2021 đang học lớp 9, em đã bỏ học lấy chồng khi cả hai vẫn là trẻ vị thành niên. Năm 16 tuổi sinh con đầu lòng, hiện em đã có 3 con rồi. Cũng bởi tảo hôn mà sau 3 năm về chung sống nhưng vợ chồng em vẫn chưa đăng ký kết hôn được. Ở cùng bố mẹ chồng, nhưng vợ chồng em vẫn phải chịu trách nhiệm nuôi 3 con nhỏ, kinh tế phụ thuộc vào làm nương nên cuộc sống vất vả khó khăn lắm”.

Lấy chồng sớm mất tuổi thơ, học hành dang dở

Ở bản Huổi Vang, xã Tìa Dình, vợ chồng em M. T. D cũng quyết định nghỉ học về chung một nhà khi cả 2 chưa đủ tuổi kết hôn. Ở độ tuổi chưa thể tự lo cho cuộc sống của chính mình thì hằng ngày các em phải suy nghĩ làm sao để có thể chăm lo cho con cái đủ ăn, đủ mặc chứ chưa nói đến học hành. Em M. T. D tâm sự: “Em kết hôn năm 16 tuổi, khi đó chồng 18 tuổi. Lúc đấy không hiểu biết gì, cứ thích thì lấy thôi. Giờ vợ chồng em có 1 con rồi. Lấy chồng sớm thì không có điều kiện gì hết, chỉ đi làm nương để trang trải cuộc sống”.

Ở tuổi đáng lẽ còn ngồi trên ghế nhà trường, vô tư cùng bạn bè tới lớp, nhiều em gái đồng bào dân tộc thiểu số ở vùng cao đã phải đối diện với trách nhiệm quá lớn của việc sinh con và chăm sóc gia đình. Không ít trường hợp rơi vào hoàn cảnh éo le khi thiếu kiến thức giới tính, thiếu sự quan tâm từ gia đình hoặc trở thành nạn nhân của những cuộc hôn nhân sớm, tảo hôn nơi vùng sâu, vùng xa.

Mang thai ở tuổi 16 tiềm ẩn rất nhiều nguy cơ cho cả mẹ và con. Bởi ở độ tuổi này, cơ thể các em vẫn chưa phát triển hoàn thiện về thể chất, đặc biệt là hệ sinh sản và cấu trúc xương chậu. Việc mang thai sớm khiến nguy cơ sảy thai, sinh non, băng huyết sau sinh hoặc tai biến sản khoa cao hơn nhiều so với phụ nữ trưởng thành. Bà Nhữ Thị Thùy, cán bộ Truyền thông và Giáo dục sức khỏe, Trung tâm Y tế Mường Ảng chia sẻ: Những trường hợp bé gái mới học lớp 9 đã mang thai, khi vào viện sinh con, các em gần như kiệt sức cả về thể chất lẫn tinh thần. Có em vì sợ hãi nên giấu gia đình đến những tháng cuối thai kỳ, dẫn đến thiếu chăm sóc y tế cần thiết. Không chỉ đối diện với đau đớn trong quá trình sinh nở, nhiều bà mẹ tuổi teen còn rơi vào trạng thái khủng hoảng tâm lý kéo dài. Áp lực từ dư luận, sự mặc cảm và nỗi lo tương lai khiến các em dễ rơi vào trầm cảm sau sinh. Trong khi đó, kiến thức nuôi dạy con gần như bằng không, khiến nhiều em hoang mang trước trách nhiệm làm mẹ. Chị Nguyễn Thị Thắm, cán bộ dân số Trạm Y tế xã Na Son cho biết: “Có những em mới 16 tuổi nhưng đã phải thức trắng đêm chăm con nhỏ, trong khi bản thân vẫn còn tâm lý trẻ con”.

Việc trẻ vị thành niên mang thai không chỉ là câu chuyện riêng của mỗi gia đình mà còn là vấn đề cần được cộng đồng và các cơ quan chức năng quan tâm đúng mức.

Chưa thể tự lo cho mình, nhiều bé gái đã phải học cách chăm con.

Mang thai sớm, nhiều em phải nghỉ học giữa chừng, tương lai bị đứt gãy, cơ hội việc làm hạn chế và vòng luẩn quẩn của nghèo đói tiếp tục kéo dài. Ở nhiều vùng nông thôn, miền núi của tỉnh Điện Biên, tình trạng tảo hôn vẫn còn tồn tại. Một số gia đình quan niệm con gái lớn thì lấy chồng sớm để ổn định cuộc sống, trong khi các em chưa có sự chuẩn bị về tâm lý, kỹ năng sống hay điều kiện kinh tế. Sau khi sinh con, nhiều em hoàn toàn phụ thuộc vào gia đình hai bên hoặc người chồng còn rất trẻ. Cuộc sống thiếu thốn khiến áp lực cơm áo gạo tiền nhanh chóng đè nặng lên những cặp vợ chồng tuổi vị thành niên. Anh Giàng A Xá, ở bản Huổi Va B, xã Tìa Dình chia sẻ: “Huổi Va B mỗi năm có ít nhất 3 đến 4 cặp tảo hôn. Thích thì lấy nhau, sinh con đẻ cái; kinh tế khó khăn nên không có điều kiện chăm sóc; nghèo đói theo đó bủa vây các gia đình trẻ”.

Cán bộ Trung tâm Y tế Mường Ảng tuyên truyền Luật Hôn nhân và Gia đình.

Theo các chuyên gia xã hội học, việc trẻ vị thành niên mang thai không chỉ là câu chuyện riêng của mỗi gia đình mà còn là vấn đề cần được cộng đồng và các cơ quan chức năng quan tâm đúng mức. Nhiều trường hợp mang thai ở tuổi 16 có liên quan đến việc thiếu hiểu biết pháp luật, thiếu kỹ năng tự bảo vệ hoặc bị xâm hại tình dục. Vì vậy, các cơ quan chức năng cần kịp thời vào cuộc để xác minh, bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của trẻ em theo đúng quy định pháp luật. Bên cạnh đó, công tác tuyên truyền về sức khỏe sinh sản vị thành niên cần được đẩy mạnh hơn tại các trường học và địa bàn vùng sâu, vùng xa. Việc trang bị kiến thức giới tính cho thanh thiếu niên không phải là điều “nhạy cảm” cần né tránh, mà là giải pháp cần thiết để giúp các em biết cách tự bảo vệ bản thân. Nhiều giáo viên tại các trường vùng cao cho rằng, hiện nay một bộ phận học sinh vẫn còn thiếu kỹ năng sống, ngại chia sẻ với cha mẹ và thầy cô về những vấn đề tâm sinh lý tuổi mới lớn. Trong khi đó, mạng xã hội phát triển nhanh nhưng thiếu sự định hướng cũng khiến nhiều em dễ bị tác động tiêu cực.

Điều đáng lo ngại là nhiều bà mẹ tuổi teen không chỉ chịu áp lực cuộc sống mà còn phải đối diện với sự kỳ thị từ cộng đồng. Có em mặc cảm tới mức không dám ra ngoài giao tiếp, thậm chí bỏ quê đi nơi khác sinh sống. Các chuyên gia tâm lý cho rằng, điều các em cần nhất lúc này không phải là những lời trách móc mà là sự sẻ chia và đồng hành từ gia đình, nhà trường và xã hội. Khi được hỗ trợ đúng cách, nhiều em vẫn có thể tiếp tục học nghề, tìm việc làm và ổn định cuộc sống để nuôi dạy con tốt hơn. Tại Điện Biên, nhiều tổ chức đoàn thể đã tăng cường các hoạt động truyền thông về phòng chống tảo hôn, chăm sóc sức khỏe sinh sản vị thành niên và hỗ trợ phụ nữ trẻ có hoàn cảnh khó khăn. Tuy nhiên, để giải quyết tận gốc vấn đề, rất cần sự vào cuộc đồng bộ của gia đình, nhà trường và toàn xã hội. Nếu phát hiện trẻ em có nguy cơ bị xâm hại, ép hôn hoặc cần hỗ trợ khẩn cấp, người dân có thể liên hệ Tổng đài Quốc gia Bảo vệ Trẻ em 111 để được tư vấn và hỗ trợ kịp thời.

Mỗi trẻ sinh ra đều xứng đáng được lớn lên trong tình yêu thương và điều kiện tốt nhất. Và mỗi trẻ em cũng cần được sống đúng với tuổi thơ của mình, thay vì phải trưởng thành quá sớm trong những gánh nặng vượt quá sức chịu đựng.

Duy Sinh