Dẫu không thanh lịch…
Một người bạn vừa gửi cho tôi đường link về cuộc tranh cãi trên mạng xã hội. Chuyện chẳng có gì lớn. Bài viết trên mạng đăng bức ảnh về quán hàng đông khách trên địa bàn một phường ở Bắc Ninh, kèm lời phàn nàn rằng có người ăn uống xong xả rác ngay dưới chân bàn. Bên dưới, thay vì góp ý về chuyện vứt rác, bình luận nhanh chóng chuyển sang chuyện “người thành phố” với “người quê”. Người trách móc, người bênh vực, người khác lại lôi chuyện vùng miền vào. Chẳng mấy chốc, chuyện nhỏ biến thành một cuộc cãi vã lớn.
Câu chuyện làm tôi nhớ đến câu ca dao quen thuộc: “Chẳng thơm cũng thể hoa nhài / Dẫu không thanh lịch cũng người Tràng An”. Có thể hơi gượng ép khi mang cái sự thanh lịch của người Tràng An vào câu chuyện này. Nhưng điều cốt lõi không chỉ nằm ở hai chữ “thanh lịch” hay một địa danh cụ thể, mà ở cách người xưa gửi vào một vùng đất một chuẩn mực ứng xử. Đã là người của một vùng đất có bề dày văn hóa, lời ăn tiếng nói, cử chỉ, cách đối đãi với nhau cũng ít nhiều mang theo cái duyên của vùng đất ấy. Bắc Ninh - Kinh Bắc cũng vậy. Những làng quê lâu đời, những phiên chợ, những câu dân ca, những nếp nhà và phong tục tốt đẹp được gìn giữ qua nhiều thế hệ đã góp phần tạo nên một diện mạo văn hóa riêng.
Có thể không phải lúc nào cũng cần những lời nói hoa mỹ, những cử chỉ thật kiểu cách. Đôi khi, thanh lịch chỉ là không chen lấn, không vứt rác ở nơi công cộng; là khi tranh luận trên mạng, không đồng ý với một ý kiến nhưng vẫn biết chừng mực, không vội buông ra những lời nặng nề; là biết lịch sự nói “cảm ơn”, “xin lỗi” đúng lúc... Những điều ấy dù nhỏ, nhưng cộng hưởng lại, chúng góp phần tạo nên thứ gọi là văn hóa của một vùng đất.
Quê hương Bắc Ninh vừa bước sang một dấu mốc mới. Từ ngày 20/9/2026, Bắc Ninh chính thức trở thành thành phố. Một vị thế mới, một không gian phát triển mới được mở ra. Nhưng trong bất cứ không gian nào, dù hiện đại đến đâu, con người vẫn là chủ thể làm nên diện mạo và sức sống của đô thị.
Một đô thị hiện đại không thể chỉ được đo bằng những tòa nhà cao, những con đường lớn hay những con số tăng trưởng. Sự văn minh còn nằm ở việc con người hòa nhã, vui vẻ, hòa đồng; có thể tranh luận vì bất đồng quan điểm mà không xúc phạm, gây chia rẽ, mất đoàn kết. Điều này càng đáng quan tâm khi Bắc Ninh hôm nay đang hướng tới một đô thị xanh, thông minh, hiện đại, văn minh, giàu đẹp và mang đậm bản sắc văn hóa Kinh Bắc. Những chữ “hiện đại”, “thông minh” có thể được nhìn thấy qua công trình, công nghệ, hạ tầng. Nhưng chữ “văn minh” lại được nhìn thấy trước hết ở con người.
Văn hóa ứng xử ngày nay không chỉ diễn ra ngoài đường phố mà còn hiện diện trên mạng xã hội. Dù đã có những quy định về ứng xử văn hóa trên môi trường số, điều quan trọng hơn cả vẫn là ý thức của mỗi người. Pháp luật hay những quy tắc dù chặt chẽ đến đâu cũng không thể thay thế cách mỗi người tự lựa lời, tự giữ mình trong giao tiếp. “Dẫu không thanh lịch...” nghe như một lời tự trào, nhưng dường như phía sau câu nói ấy lại là một lời nhắc nhở: Thanh lịch đâu phải thứ tự nhiên có được chỉ vì ta sống ở thành phố. Nó được tạo nên từ cách mỗi người cư xử với nhau cả trong đời sống thường ngày lẫn không gian mạng.
Bắc Ninh hôm nay đã có một vị thế mới. Nhưng diện mạo của thành phố không chỉ nằm trên những tấm biển, những con đường hay những công trình đang mọc lên mà còn ở văn hóa ứng xử của mỗi người dân. Thành phố có thể phát triển rất nhanh, còn văn hóa ứng xử thì cần được gìn giữ từng ngày. Có lẽ, đó cũng là một cách để người Bắc Ninh - Kinh Bắc ở vị thế mới mà vẫn giữ được nét duyên và cốt cách của riêng mình.
