'Đánh thức vàng xanh' ở bản Dao Phiêng Phung

Chị Đặng Thị Dất cùng những thành viên trong HTX Nông nghiệp xanh Binh An chăm sóc những vườn chè shan tuyết cổ thụ bằng phương pháp hữu cơ.

Từ rừng chè cổ thụ đến giấc mơ thoát nghèo

Vượt qua những cung đường quanh co từ phường Bắc Kạn hướng về hồ Ba Bể, bản Dao Phiêng Phung hiện ra trong sương sớm mùa đông. Đó cũng là nơi chị Đặng Thị Dất sinh ra và lớn lên.

Sinh năm 2000, do hoàn cảnh gia đình khó khăn, chị mới chỉ học hết cấp 2 rồi ở nhà cùng gia đình trồng chè. Đến khi trưởng thành, chị nhận ra nghịch lý: Chè shan tuyết trồng tự nhiên, chất lượng tốt nhưng giá bán thấp, chủ yếu phụ thuộc vào thương lái.

Muốn thay đổi cuộc sống, phải thay đổi cách làm - chị Dất tự nhủ. Chị bắt đầu tự học, tự tìm hiểu, rồi mạnh dạn tham gia cuộc thi Dự án khởi nghiệp. Dự án bảo tồn và phát triển trà shan tuyết cổ thụ Bằng Phúc của chị từng đạt giải tại cuộc thi khởi nghiệp do Tỉnh đoàn Bắc Kạn (cũ) tổ chức và lọt vào chung kết Cuộc thi Khởi nghiệp Xanh tại T.P Hồ Chí Minh năm 2023. Những ghi nhận đó tiếp thêm niềm tin để chị hiện thực hóa ý tưởng.

Tháng 11-2023, chị thành lập HTX Nông nghiệp xanh Bình An với 7 thành viên, diện tích sản xuất là 10 héc ta chè cổ thụ và chè trồng mới. HTX lựa chọn hướng đi nông nghiệp xanh, canh tác hữu cơ. "Những cây chè shan tuyết cổ thụ là lộc trời, phải nâng niu để giữ được hương vị tự nhiên vốn có”, chị Dất chia sẻ.

Đưa chè ống lam của người Dao vượt núi

Chị Đặng Thị Dất được Trung ương Đoàn TNCS Hồ Chí Minh tặng Bằng khen tại Lễ tuyên dương gương thanh niên dân tộc thiểu số tiêu biểu, người có uy tín và những tấm gương khởi nghiệp thành công ở vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi năm 2025.

Từ nguồn nguyên liệu sạch trên núi cao, HTX Bình An phát triển nhiều dòng sản phẩm như trà xanh, hồng trà, bạch trà, trong đó, trà ống lam gác bếp là sản phẩm mà chị Dất tâm đắc nhất. Đây là cách làm trà truyền thống của người Dao: Trà sao khô được cho vào ống nứa, nướng trên lửa rồi hong trên gác bếp để giữ hương thơm tự nhiên và tạo mùi vị mộc mạc của núi rừng.

Để làm ra những ống trà đạt chất lượng, chị Dất đã trải qua không ít thất bại. Có những mẻ trà sao quá lửa, lên men không đạt, trà bị ám mùi khói hoặc mất hẳn hương vị.

Có lúc vốn liếng cạn dần, không ít người hoài nghi một cô gái Dao trẻ, học hết lớp 9 khó có thể đưa sản phẩm đi xa. Nhưng thay vì bỏ cuộc, chị Dất kiên trì ghi chép lại từng lần thất bại, điều chỉnh nhiệt độ, thời gian sao, cách hong trà. Chính sự kiên trì đó đã giúp chị dần làm chủ quy trình, tạo ra những mẻ trà đạt chất lượng ổn định.

Ban đầu, chị Dất mang sản phẩm đi giới thiệu tại các hội chợ, quảng bá trên mạng xã hội và gửi mẫu cho khách dùng thử. Từ vài ống trà bán thử nghiệm, đến nay HTX tiêu thụ khoảng 2.000 ống trà ống lam mỗi năm, với giá từ 100.000 - 130.000 đồng/ống (khoảng 1 lạng trà).

Nhờ đó, giá trị chè shan tuyết cổ thụ được nâng lên gấp 4-5 lần so với giá bán chè cho thương lái. Bên cạnh đó, HTX còn bán các dòng trà xanh, hồng trà, bạch trà shan tuyết đến nhiều tỉnh, thành với sản lượng khoảng 1 tấn chè khô mỗi năm. Doanh thu toàn HTX đạt gần 500 triệu đồng/năm.

Gắn sinh kế với làng nghề chè shan tuyết Bằng Phúc

Sản phẩm Trà ống lam gác bếp của HTX Nông nghiệp xanh Bình An được khách hàng ở nhiều tỉnh, thành phố ưa chuộng.

Ông Đặng Quý Tiến, trưởng thôn Phiêng Phung, cho biết: Thôn hiện có 58 hộ, 100% là đồng bào Dao, trong đó khoảng 30 hộ trồng chè. HTX Nông nghiệp xanh Bình An đã góp phần giúp người dân tiêu thụ chè thuận lợi hơn, từng bước nâng cao giá trị cây chè truyền thống.

Theo Chủ tịch UBND xã Đồng Phúc Triệu Quang Hùng, toàn xã có khoảng 316 héc-ta chè trong đó phần lớn là chè shan tuyết đã trồng lâu năm; 12 cây đã được công nhận là cây di sản, đồng thời tỉnh cũng đã có quyết định công nhận làng nghề chè shan tuyết Bằng Phúc trong đó có thôn Phiêng Phung. Những cách làm mới của HTX Nông nghiệp xanh Bình An đã góp phần bảo tồn, phát triển và nâng cao giá trị vùng chè shan tuyết của địa phương.

Hành trình khởi nghiệp của chị Đặng Thị Dất còn nhiều khó khăn khi quy mô HTX còn nhỏ, nguồn lực hạn chế. Song bằng ý chí và khát vọng vươn lên, chị đang từng ngày đánh thức “vàng xanh” của núi rừng, để chè shan tuyết không chỉ là cây trồng truyền thống mà trở thành sinh kế bền vững cho bản Dao Phiêng Phung.

Vi Diễn