Đánh thức tứ giác Long Xuyên

Nông dân xã Vĩnh Điều cấy lúa bằng máy.

Trong chuyến công tác chiều cuối năm 2025, chúng tôi có dịp trở lại vùng Tứ giác Long Xuyên. Đứng từ trên cầu kênh T5 nhìn về phía trước là dòng kênh T5 - người dân thường gọi là kênh Võ Văn Kiệt. Hai bên bờ kênh nhà cửa san sát, xa hơn nữa là những cánh đồng lúa trải dài bạt ngàn. Khó tin vùng Tứ giác Long Xuyên, vùng đất từng được xem là khắc nghiệt bật nhất miền Tây nay đã khoác lên mình dáng vẻ trù phú như vậy.

Trong ký ức của những người sinh sống ở đây thì Tứ giác Long Xuyên khi xưa là vùng đất hoang hóa, trũng phèn, không cây trồng nào sống nổi. “Đất phèn đến nỗi nước dưới kênh trong vắt, có thể nhìn thấy tận đáy. Là vùng hoang vu, đất đai nhiễm phèn mặn, người dân không thể sản xuất, trồng trọt gì ngoài trồng tràm. Nhiều gia đình không trụ nổi, phải bỏ xứ đi nơi khác”, ông Nguyễn Văn Công, ngụ ấp Giồng Kè, xã Bình Giang nói.

Nông dân tham quan mô hình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp của Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Thuận, xã Mỹ Thuận.

Chi cục trưởng Chi cục Thủy lợi tỉnh Nguyễn Huỳnh Trung cho biết, để khai phá vùng Tứ giác Long Xuyên, cố Thủ tướng Võ Văn Kiệt quyết định cho đào hệ thống công trình thoát lũ ra biển Tây, trục chính là kênh T5 đưa nước lũ mang theo phù sa vào sâu vùng Tứ giác Long Xuyên. Các tuyến kênh nhánh, kênh nội đồng cũng được tỉnh đầu tư xây dựng đã phát huy hiệu quả trong việc tháo chua, rửa phèn, chở phù sa cho toàn vùng, giúp đất đai màu mỡ. Người dân có thể trồng trọt, thâm canh tăng vụ, từ trồng lúa 1 vụ/năm chuyển đổi sang trồng lúa 2 vụ rồi 3 vụ/năm. Sản xuất nông nghiệp ở vùng Tứ giác Long Xuyên có sự phát triển và tăng trưởng vượt bậc, diện mạo nông thôn trong vùng ngày càng khởi sắc.

Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường, sau sáp nhập 2 tỉnh Kiên Giang và An Giang cũ thành tỉnh An Giang mới, vùng Tứ giác Long Xuyên thuộc tỉnh An Giang và một phần TP. Cần Thơ, tổng diện tích khoảng 490.000ha. Nhờ công lao của các bậc tiền nhân khai hoang, phục hóa, Tứ giác Long Xuyên trở thành vùng đất giàu tiềm năng phát triển về sản xuất nông nghiệp, trở thành vùng trọng điểm sản xuất lúa gạo của vùng đồng bằng sông Cửu Long và cả nước. Những năm qua, nông dân trong vùng đang từng bước thay đổi nhận thức, chuyển từ tư duy sản xuất nông nghiệp sang tư duy kinh tế nông nghiệp, tăng giá trị sản phẩm lúa gạo thông qua các mô hình chuỗi liên kết sản xuất theo hướng nông nghiệp sạch, nông nghiệp công nghệ cao, gắn với giảm phát thải khí nhà kính.

Nông dân xã Mỹ Thuận thu hoạch lúa.

Chúng tôi đến thăm Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Thuận, xã Mỹ Thuận vào đúng dịp hợp tác xã tổ chức hội thảo đầu bờ về thực hiện mô hình trồng lúa chất lượng cao, phát thải thấp thuộc đề án phát triển bền vững 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, gắn với tăng trưởng xanh vùng đồng bằng sông Cửu Long. Nông dân từ các xã lân cận cùng tham gia và thăm đồng, trao đổi kinh nghiệm sản xuất. Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Tân Thuận Nguyễn Thanh Tuấn nói: “Ngày xưa, ở đây đất phèn nặng làm ruộng năng suất thấp, 1 công chưa được chục bao lúa. Còn hiện tại, đất này làm lúa trúng lắm, năng suất vụ đông xuân từ 1 - 1,3 tấn/công, hè thu khoảng từ 900kg - 1 tấn/công. Hợp tác xã đang hợp tác với doanh nghiệp bán tín chỉ carbon từ việc trồng lúa giảm phát thải”.

Theo Phó Giám đốc Sở Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Hiệp, thực hiện đề án 1 triệu ha chuyên canh lúa chất lượng cao, phát thải thấp, năm 2025 tỉnh thực hiện trên 150.000ha tập trung chủ yếu tại các vùng sản xuất lúa trọng điểm của tỉnh, trong đó có các xã thuộc vùng Tứ giác Long Xuyên. Bởi nơi này có diện tích canh tác lúa tập trung, hệ thống thủy lợi hoàn chỉnh, người dân giàu kinh nghiệm trong áp dụng các tiến bộ khoa học, kỹ thuật như “1 phải, 5 giảm”, tưới ngập khô xen kẽ, cơ giới hóa trong gieo sạ. Những năm qua, An Giang luôn dẫn đầu cả nước về diện tích sản xuất lúa trên 1,3 triệu ha và sản lượng lúa gạo trên 8,79 triệu tấn/năm, trong đó vùng Tứ giác Long Xuyên đóng góp lớn nhất vào sản lượng lúa toàn tỉnh”.

Nông dân xã Vĩnh Điều chuẩn bị cấy lúa.

Vùng Tứ giác Long Xuyên không chỉ có lợi thế về sản xuất lúa gạo mà còn có nhiều tiềm năng phát triển đa dạng các mô hình sản xuất có giá trị kinh tế cao như nuôi tôm nước lợ theo hình thức thâm canh và bán thâm canh, tôm - lúa tại các vùng ven biển. Vùng còn có lợi thế về phát triển thủy sản nước ngọt; trồng các loại cây ăn trái… Đi trên những con đường bê tông rộng rãi, hay đi qua những cánh đồng lúa vàng trĩu hạt bao la, đâu đâu chúng tôi cũng thấy hình ảnh nông dân hăng say lao động. Vùng Tứ giác Long xuyên đang đổi thay, phát triển từng ngày. Nơi đây trở thành một trong những vùng đất trù phú bật nhất của vùng đồng bằng sông Cửu Long.

THÙY TRANG