Đánh thức tiềm năng cà phê, mắc ca

Người dân xã Chiềng Sinh chuẩn bị bầu để ươm giống cây cà phê.

Những ngày giữa mùa mưa, trên các sườn đồi xã Búng Lao, không khí lao động diễn ra khẩn trương. Người dân tranh thủ thời tiết thuận lợi để chăm sóc diện tích cà phê, mắc ca mới trồng. Những hàng cây xanh non trải dài trên các triền đồi không chỉ mang theo hy vọng về vụ mùa bội thu mà còn phản ánh sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân.

Từ diện tích đất trồng lúa nương cho thu nhập bấp bênh, gia đình anh Lò Văn Pản, bản Hồng Sọt, xã Búng Lao đã mạnh dạn chuyển đổi sang trồng cà phê. Đến nay, gia đình có 7ha cà phê, trong đó hơn 3ha đã cho thu hoạch ổn định. Nhiều năm liên tiếp cà phê được mùa, được giá giúp nguồn thu của gia đình tăng lên rõ rệt. Có điều kiện kinh tế, anh đầu tư cải tạo vườn cây, sửa sang nhà cửa và chăm lo cho con học hành.

Anh Pản chia sẻ: Năm nay nhà tôi tiếp tục trồng mới thêm 4ha cà phê, được Nhà nước hỗ trợ giống, phân bón và hướng dẫn kỹ thuật nên chúng tôi yên tâm mở rộng diện tích. Hy vọng vài năm nữa cà phê sẽ tiếp tục mang lại nguồn thu ổn định.

Tại xã Búng Lao, hàng trăm hộ dân đã chuyển đổi diện tích đất sản xuất kém hiệu quả sang trồng cà phê và mắc ca. Đến nay, toàn xã có gần 770ha cà phê, trong đó hơn 450ha đã cho thu hoạch; 250ha mắc ca. Năm 2026 xã Búng Lao được giao trồng mới 400ha cà phê và 400ha mắc ca. Đến thời điểm này, địa phương đã hoàn thành trồng 400ha cà phê và người dân tự trồng thêm 400ha, nâng tổng diện tích cà phê trồng mới lên 800ha. Riêng 400ha mắc ca, hiện bà con đã được cấp giống và triển khai trồng, xã phấn đấu đến 30/7 hoàn thành việc trồng toàn bộ diện tích mắc ca.

Nếu Búng Lao là điểm sáng về phát triển cà phê thì xã Sáng Nhè lại từng bước khẳng định hiệu quả mô hình trồng xen cà phê với mắc ca. Năm 2020, gia đình ông Chảo A Cấu, thôn Đề Tâu quyết định chuyển đổi 1,5ha nương kém hiệu quả sang trồng mắc ca. Sau hơn 5 năm chăm sóc, vườn cây bắt đầu cho thu bói gần 1 tạ quả tươi. Dù sản lượng chưa nhiều nhưng kết quả bước đầu đã củng cố niềm tin của gia đình vào loại cây trồng mới.

Theo ông Cấu, mắc ca có khoảng cách trồng rộng nên hoàn toàn có thể trồng xen cà phê. Hai loại cây bổ trợ cho nhau trong quá trình chăm sóc, tận dụng được phân bón, công lao động và diện tích đất, từ đó nâng cao giá trị thu nhập trên cùng đơn vị diện tích.

Hiện nay, xã Sáng Nhè có 365ha mắc ca và gần 250ha cà phê. Ông Phạm Ngọc Điện, Chủ tịch UBND xã cho biết: Năm 2026 địa phương được giao trồng mới 70ha cà phê trồng xen với mắc ca. Nhờ sự đồng thuận của người dân và sự vào cuộc tích cực của chính quyền, đến nay toàn xã đã trồng mới khoảng 350ha cà phê; diện tích mắc ca đang được triển khai trồng theo đúng tiến độ.

Không chỉ tại Búng Lao hay Sáng Nhè, phong trào mở rộng diện tích cà phê, mắc ca đang lan tỏa mạnh mẽ tại xã Chiềng Sinh. Toàn xã hiện có khoảng 320ha cà phê và gần 580ha mắc ca. Trong năm 2026, địa phương đặt mục tiêu trồng mới trên 1.000ha cà phê và 400ha mắc ca, hướng tới hình thành vùng nguyên liệu tập trung phục vụ chế biến và xuất khẩu.

Điểm khác biệt trong quá trình phát triển hiện nay là sản xuất không diễn ra nhỏ lẻ, manh mún mà từng bước hình thành chuỗi liên kết với doanh nghiệp. Người dân tham gia các dự án được hỗ trợ cây giống, vật tư, hướng dẫn kỹ thuật, đồng thời được doanh nghiệp bao tiêu sản phẩm sau thu hoạch. Đầu ra ổn định giúp người dân yên tâm đầu tư chăm sóc cây trồng lâu dài.

Ông Đỗ Văn Sơn, Chủ tịch UBND xã Chiềng Sinh cho biết, cùng với việc mở rộng diện tích, địa phương tăng cường tập huấn kỹ thuật, hướng dẫn người dân chăm sóc cây đúng quy trình, đồng thời đẩy mạnh liên kết với doanh nghiệp nhằm xây dựng chuỗi giá trị bền vững từ sản xuất đến tiêu thụ.

Thực tế cho thấy, việc phát triển cà phê và mắc ca không chỉ đơn thuần là chuyển đổi cơ cấu cây trồng mà còn tạo sự thay đổi trong tư duy sản xuất của người dân. Từ phương thức canh tác tự cung tự cấp, nhiều hộ đã chuyển sang sản xuất hàng hóa, quan tâm đến chất lượng sản phẩm, áp dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật và chủ động tham gia chuỗi liên kết. Đây cũng là định hướng xuyên suốt trong Nghị quyết số 11-NQ/TU của Ban Chấp hành Đảng bộ tỉnh về cơ cấu lại ngành nông nghiệp theo hướng hàng hóa tập trung, xanh, thông minh, bền vững giai đoạn 2026 - 2030, định hướng đến năm 2035. Theo mục tiêu nghị quyết, đến năm 2030 toàn tỉnh sẽ hình thành khoảng 70.000ha vùng sản xuất hàng hóa tập trung, trong đó có khoảng 40.000ha mắc ca, trên 20.000ha cà phê.

Từ những triền đồi cằn cỗi, màu xanh của cà phê và mắc ca đang phủ xanh nhiều vùng đất ở Điện Biên. Khi chính quyền đồng hành, doanh nghiệp tham gia liên kết và người dân mạnh dạn đổi mới tư duy sản xuất, cây cà phê và mắc ca sẽ trở thành động lực phát triển kinh tế nông nghiệp, góp phần nâng cao thu nhập, giảm nghèo bền vững và xây dựng nền nông nghiệp hàng hóa hiện đại.

Minh Thư