Đánh thức 'mỏ vàng' công nghiệp văn hóa

Ngành nghệ thuật biểu diễn ghi nhận nhiều chương trình quy mô, góp phần lan tỏa sang các lĩnh vực du lịch và tiêu dùng - Ảnh minh họa: ITN.

Việc Bộ VH,TT&DL xây dựng kịch bản phát triển công nghiệp văn hóa gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số cho thấy kỳ vọng lớn, đồng thời đặt ra yêu cầu phải khai thác hiệu quả những dư địa của các ngành công nghiệp sáng tạo, tháo gỡ những điểm nghẽn đã tồn tại nhiều năm.

“Mỏ vàng” lộ diện

Tại cuộc họp nghe báo cáo về kịch bản phát triển công nghiệp văn hóa ngày 14/7, Bộ trưởng Bộ VH,TT&DL Lâm Thị Phương Thanh nhấn mạnh yêu cầu xây dựng một kịch bản có cơ sở dữ liệu rõ ràng, mục tiêu lượng hóa cụ thể và giải pháp khả thi, hướng tới biến công nghiệp văn hóa thành động lực tăng trưởng mới.

Công nghiệp văn hóa đang dần khẳng định vai trò là động lực tăng trưởng mới của nền kinh tế. Sau khi đóng góp hơn 6% GDP giai đoạn 2018 - 2019 và chịu ảnh hưởng của đại dịch Covid - 19, lĩnh vực này được dự báo phục hồi, đóng góp khoảng 4,8 - 5,2% GDP trong giai đoạn 2024 - 2026, tăng trưởng bình quân 7 - 8%/năm.

Đáng chú ý, 6 lĩnh vực trọng điểm gồm điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, trò chơi điện tử, du lịch văn hóa, quảng cáo và thủ công mỹ nghệ - làng nghề hiện tạo ra hơn 70% doanh thu của toàn ngành công nghiệp văn hóa.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, phim Việt chiếm khoảng 62% thị phần, doanh thu vượt 1.700 tỷ đồng - Ảnh minh họa: ITN.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, phim Việt chiếm khoảng 62% thị phần, doanh thu vượt 1.700 tỷ đồng, cho thấy sức cạnh tranh ngày càng lớn của phim nội địa. Ngành nghệ thuật biểu diễn cũng ghi nhận nhiều chương trình quy mô, góp phần lan tỏa sang các lĩnh vực du lịch và tiêu dùng.

Ở lĩnh vực trò chơi điện tử, Việt Nam tiếp tục phát huy lợi thế về nguồn nhân lực và gia công đồ họa, với quy mô thị trường khoảng 17.000 tỷ đồng. Trong khi đó, du lịch văn hóa phát triển các sản phẩm kinh tế đêm, tour di sản và chương trình biểu diễn thực cảnh; quảng cáo chuyển mạnh sang môi trường số; thủ công mỹ nghệ duy trì giá trị xuất khẩu, tạo việc làm cho hệ thống làng nghề.

Những kết quả trên cho thấy công nghiệp văn hóa không còn là khái niệm mang tính tiềm năng mà đã hình thành những lĩnh vực có khả năng tạo doanh thu, việc làm và giá trị gia tăng. Đây cũng là cơ sở để Bộ VH,TT&DL xây dựng các kịch bản phát triển với mục tiêu cao hơn trong giai đoạn tới.

Dù có nhiều tín hiệu khởi sắc, công nghiệp văn hóa vẫn vướng không ít điểm nghẽn. Nổi bật là khung pháp lý chưa theo kịp thực tiễn, khi các quy định về tài sản trí tuệ, tài sản số, cơ chế thử nghiệm (sandbox), định giá và thế chấp tài sản trí tuệ còn thiếu, hạn chế khả năng thương mại hóa và khai thác giá trị tài sản trí tuệ.

Hạ tầng sáng tạo cũng là một điểm nghẽn khi phim trường, trung tâm biểu diễn, cơ sở hậu kỳ, kỹ xảo còn thiếu và yếu. Doanh nghiệp khó tiếp cận vốn, cơ chế hợp tác công - tư chưa hiệu quả; trong khi quảng cáo số và game vẫn phụ thuộc nhiều vào nền tảng nước ngoài, còn sản phẩm công nghiệp văn hóa Việt Nam chưa tạo dựng được thương hiệu mạnh trên thị trường quốc tế.

Định hình hướng đi cho công nghiệp văn hóa

Theo Thứ trưởng Hồ An Phong, dữ liệu và thống kê là nền tảng để xây dựng kịch bản phát triển. Vì vậy, cần hoàn thiện phương pháp thống kê, bảo đảm số liệu đầy đủ, minh bạch; đồng thời xác định rõ các lĩnh vực trọng điểm, sản phẩm chủ lực và nguồn lực đầu tư, ưu tiên những ngành tạo giá trị gia tăng cao.

Theo Thứ trưởng Tạ Quang Đông, công nghiệp văn hóa vẫn thiếu một hệ thống dữ liệu và thống kê đồng bộ. Vì vậy, cần sớm xây dựng cơ sở dữ liệu về doanh nghiệp, quy mô ngành, nhân lực, vốn đầu tư và các điều kiện phát triển làm căn cứ hoạch định chính sách.

Ở góc độ kinh tế, Thứ trưởng Phan Tâm đề nghị xây dựng kịch bản trên cơ sở phân tích nhu cầu thị trường, nguồn lực đầu tư và giá trị gia tăng giữ lại trong nước. Cần lấy giá trị gia tăng làm chỉ tiêu trọng tâm thay vì chỉ dựa vào doanh thu, đồng thời tăng cường liên kết giữa các lĩnh vực để phát triển các sản phẩm phái sinh và khai thác hiệu quả tài sản trí tuệ.

Toàn cảnh buổi làm việc, nghe báo cáo về kịch bản phát triển công nghiệp văn hóa gắn với mục tiêu tăng trưởng 2 con số - Ảnh: Bộ VH,TT&DL.

Thứ trưởng Nguyễn Huy Dũng cho rằng, kịch bản phát triển chỉ khả thi khi lượng hóa rõ các nguồn lực đầu tư và có cơ chế theo dõi, đánh giá việc huy động, sử dụng nguồn lực.

Trên cơ sở đánh giá thực trạng, báo cáo đã đề xuất định hướng phát triển cho giai đoạn tới với mục tiêu tăng trưởng hai con số. Theo đó, các lĩnh vực được ưu tiên gồm game, điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, quảng cáo và thủ công mỹ nghệ.

Kịch bản cũng định hướng phát triển theo lợi thế từng vùng. Hà Nội, TPHCM và Đà Nẵng được xác định là các cực tăng trưởng về công nghiệp văn hóa; các địa phương giàu di sản phát triển du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn và làng nghề; còn Tây Bắc, Tây Nguyên và Đồng bằng sông Cửu Long tập trung khai thác văn hóa bản địa gắn với du lịch trải nghiệm và thủ công mỹ nghệ.

Để hiện thực hóa mục tiêu, báo cáo đề xuất sáu nhóm giải pháp trọng tâm, từ hoàn thiện thể chế, phát triển hạ tầng và cơ sở dữ liệu đến huy động nguồn lực, xây dựng thương hiệu quốc gia và đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao.

Theo Bộ trưởng Lâm Thị Phương Thanh, yêu cầu kịch bản phát triển phải dựa trên hệ thống dữ liệu tin cậy, bám sát Chiến lược phát triển công nghiệp văn hóa và thực tiễn Việt Nam, đồng thời đề xuất các giải pháp đột phá về thể chế, bản quyền, hạ tầng dữ liệu và huy động nguồn lực.

Bộ trưởng cũng thống nhất chỉ xây dựng hai kịch bản: đạt mục tiêu và vượt mục tiêu phát triển công nghiệp văn hóa.

Từ những kết quả bước đầu của điện ảnh, game, du lịch văn hóa, nghệ thuật biểu diễn hay thủ công mỹ nghệ, giới chuyên gia nhận định dư địa phát triển của công nghiệp văn hóa còn rất lớn. Tuy nhiên, để “mỏ vàng” này thực sự trở thành nguồn lực cho tăng trưởng kinh tế, điều quan trọng không chỉ là đặt ra mục tiêu cao, mà còn phải xây dựng được một kịch bản phát triển có căn cứ khoa học, hệ thống dữ liệu tin cậy và những giải pháp đủ mạnh để tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, nguồn lực và tài sản trí tuệ.

Trần Hòa