Danh thắng Kim Sơn: Vẻ đẹp bị che khuất bởi đường xuống cấp

Quần thể danh thắng quốc gia Kim Sơn với dãy núi đá vôi hùng vĩ, non nước hữu tình, được ví như “Tràng An thu nhỏ” của xứ Thanh

Non nước Kim Sơn - di sản của thiên nhiên và lịch sử

Nằm trên địa bàn xã Biện Thượng (trước đây là xã Vĩnh An, huyện Vĩnh Lộc), dãy núi Kim Sơn từ lâu đã trở thành biểu tượng cảnh quan đặc sắc của vùng đất bên tả ngạn sông Mã.

Quần thể gồm 29 ngọn núi đá vôi cổ, trải dài khoảng 3.000m, có nơi cao trên 500m, phân bố giữa một vùng đầm nước rộng lớn.

Qua hàng triệu năm kiến tạo địa chất, các khối núi bị bào mòn thành muôn hình vạn trạng, vừa hùng vĩ vừa mềm mại, được bao phủ bởi thảm thực vật xanh mướt, tạo nên bức tranh thiên nhiên vừa tráng lệ vừa hữu tình.

Nhìn từ xa, Kim Sơn hiện lên như một bức trường thành đá sừng sững chạy dài ven sông Mã, gợi cảm giác vừa uy nghi, vừa tĩnh tại. Không chỉ có giá trị cảnh quan, nơi đây còn là không gian văn hóa – lịch sử đặc biệt, ghi dấu nhiều sự kiện và để lại hệ thống văn bia, thơ phú khắc trên vách đá, phản ánh đời sống tinh thần phong phú của các thế hệ tiền nhân.

Điểm nhấn quan trọng của danh thắng là hệ thống hang động kỳ bí dài khoảng 2km, được người dân phát hiện từ năm 1919.

Chuỗi bảy hang động nối tiếp nhau, mỗi hang mang một vẻ đẹp riêng. Động Ngọc Kiều, động đầu tiên trong hệ thống gây ấn tượng với cấu trúc độc đáo gồm hai tầng đi lên, một tầng đi xuống, bên trong là những khối nhũ đá kỳ ảo và các bức tranh chữ của những danh gia nổi tiếng như Nguyễn Xuân Tiêu, Bùi Tự, Trương Quang Đản…

Cảnh sắc thiên nhiên nguyên sơ, yên bình tại khu vực danh thắng quốc gia Kim Sơn, với mặt nước phẳng lặng soi bóng hàng cây xanh mát, tạo nên không gian thơ mộng, được ví như “bồng lai tiên cảnh” giữa lòng xứ Thanh

Kế tiếp là động Ngọc Hồ, có lòng sâu và rộng, cửa vào được gọi là Phong môn “cửa gió”, nơi du khách có thể dừng thuyền, tận hưởng không khí mát lành, tách biệt hoàn toàn với nhịp sống ồn ào bên ngoài.

Nằm hài hòa giữa cảnh sắc thiên nhiên ấy là chùa Linh Ứng (Ngọc Sơn Linh Ứng Thiền Tự) một công trình tâm linh có lịch sử lâu đời. Chùa được xây dựng từ thời Lý, trùng tu vào thời vua Bảo Đại, tọa lạc ở vị trí phong thủy đặc biệt: lưng tựa núi Hang (Huyền Vũ), phía trước là đầm sen rộng, bên trong có động Kim Sơn dẫn nước từ đầm xuyên núi ra sông Mã, bên phải là núi Trồng.

Kiến trúc chùa theo kiểu chữ Đinh, gồm tiền đường ba gian, hai lớp mái cong lợp ngói đỏ và hậu cung một gian. Bên trong thượng điện là tám pho tượng Phật bằng gỗ mít do các nghệ nhân Nam Định thực hiện, mang giá trị nghệ thuật cao.

Không gian thanh tịnh, hòa quyện giữa núi non, mặt nước và kiến trúc cổ kính khiến nhiều du khách khi đến vãn cảnh, thắp hương đều có cảm giác như đang bước dần ra khỏi cõi trần, tiến gần hơn tới chốn bồng lai.

Hằng năm, lễ hội chùa Linh Ứng vào ngày 16 tháng 2 âm lịch thu hút đông đảo Phật tử và du khách thập phương.

Tuyến đường từ quốc lộ 217 vào danh thắng Kim Sơn xuống cấp nghiêm trọng, mặt đường bong tróc, chi chít “ổ trâu”, “ổ voi”, gây khó khăn và mất an toàn cho người dân, du khách

Với những giá trị đặc biệt đó, năm 2009, quần thể núi Kim Sơn được công nhận là danh thắng quốc gia, trở thành niềm tự hào không chỉ của địa phương mà còn của cả xứ Thanh.

Hạ tầng “thắt cổ chai” và nỗi lo thường trực của người dân

Trái ngược với vẻ đẹp non nước hữu tình của danh thắng quốc gia Kim Sơn là thực trạng đáng lo ngại của tuyến đường từ quốc lộ 217 dẫn vào khu di sản. Đây là tuyến giao thông huyết mạch, giữ vai trò “cửa ngõ” kết nối danh thắng với bên ngoài, song suốt nhiều năm qua đã xuống cấp nghiêm trọng.

Mặt đường bong tróc, lồi lõm, chi chít “ổ trâu”, “ổ voi”; vào mùa mưa, nước đọng thành những hố sâu khó quan sát, còn mùa nắng bụi bay mù mịt, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.

Theo phản ánh của người dân địa phương, nguyên nhân chính là do tuyến đường thường xuyên phải “oằn mình” gánh chịu lưu lượng lớn xe tải chở đá quá khổ, quá tải từ các mỏ đá và xưởng chế tác nằm sát khu danh thắng.

Khói bụi, tiếng ồn kéo dài không chỉ khiến hạ tầng giao thông nhanh chóng xuống cấp mà còn gây ô nhiễm môi trường, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống sinh hoạt của các hộ dân sinh sống dọc tuyến.

Ông Nguyễn Văn Thành, Trưởng thôn 4, xã Biện Thượng cho biết, tình trạng xuống cấp của tuyến đường này đã kéo dài nhiều năm, gây bức xúc trong nhân dân.

Theo ông Thành, trong các cuộc tiếp xúc cử tri, người dân thôn 4 nói riêng và xã Biện Thượng nói chung đã nhiều lần kiến nghị với chính quyền các cấp về việc sửa chữa, nâng cấp tuyến đường, song đến nay thực tế vẫn chưa có chuyển biến đáng kể.

“Đây là tuyến đường độc đạo, vừa phục vụ sinh hoạt hằng ngày của người dân, vừa là lối vào danh thắng quốc gia Kim Sơn. Thế nhưng mặt đường hiện nay hư hỏng rất nặng, bong tróc, lồi lõm, nhiều đoạn xuất hiện ‘ổ trâu’, ‘ổ voi’, đặc biệt nguy hiểm vào ban đêm hoặc mùa mưa khi nước đọng che kín hố sâu. Người dân đi lại đã vất vả, công nhân đi làm xa về khuya càng tiềm ẩn nhiều rủi ro”, ông Thành phản ánh.

Tuyến đường vào danh thắng quốc gia Kim Sơn xuống cấp nghiêm trọng, mặt đường hư hỏng, nhiều “ổ trâu”, “ổ voi” kéo dài nhưng đến nay vẫn chưa được xử lý, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn cho người dân và du khách

Theo Trưởng thôn 4, việc sửa chữa tuyến đường trong thời gian qua chủ yếu mang tính tạm thời, chắp vá, không giải quyết được căn cơ, trong khi xe tải chở đá quá tải vẫn hoạt động thường xuyên.

“Thực tế đã xảy ra các vụ tai nạn giao thông, có trường hợp công nhân đi làm ca về muộn bị ngã xe do sập hố, trượt bánh. Rất may chưa xảy ra hậu quả nghiêm trọng, nhưng nguy cơ mất an toàn thì luôn rình rập”, ông Thành lo ngại.

Cũng theo ông Nguyễn Văn Thành, người dân địa phương hoàn toàn ủng hộ chủ trương phát triển kinh tế, khai thác khoáng sản theo đúng quy định của Nhà nước, song mong muốn các cấp, các ngành sớm có giải pháp đồng bộ nhằm bảo đảm an toàn giao thông, bảo vệ môi trường và giữ gìn hình ảnh của danh thắng quốc gia Kim Sơn.

“Kim Sơn là niềm tự hào của địa phương, được công nhận là danh thắng quốc gia từ năm 2009. Tuy nhiên, nhiều năm nay đường vào di sản xuống cấp nghiêm trọng, khiến du khách e ngại, ảnh hưởng đến phát triển du lịch và sinh kế của người dân. Chúng tôi rất mong các dự án đầu tư nâng cấp tuyến đường sớm được triển khai trên thực tế, chứ không chỉ dừng lại ở các văn bản, kế hoạch”, ông Thành bày tỏ.

Không chỉ người dân địa phương, nhiều du khách khi trực tiếp đến tham quan, vãn cảnh danh thắng quốc gia Kim Sơn cũng bày tỏ sự tiếc nuối trước thực trạng hạ tầng giao thông chưa tương xứng với giá trị của di sản.

Chị Nguyễn Thị Hà, du khách đến từ phường Hạc Thành (Thanh Hóa) cho biết, dù ấn tượng với cảnh quan non nước hữu tình và không gian tâm linh thanh tịnh của chùa Linh Ứng, song hành trình di chuyển vào khu danh thắng lại khiến chị không khỏi e ngại.

“Đường vào Kim Sơn rất xấu, mặt đường lồi lõm, nhiều ổ gà, xe đi rung lắc mạnh. Nếu đi buổi tối hoặc gặp trời mưa thì cảm giác khá nguy hiểm. Một điểm du lịch đẹp như thế này mà đường sá khó đi thì thật đáng tiếc”, chị Hà chia sẻ.

Cùng chung nhận xét, anh Hoàng Hùng, du khách đến từ Hà Nội cho rằng Kim Sơn có nhiều tiềm năng để trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình tham quan các di sản của xứ Thanh, song hạ tầng giao thông hiện nay đang là “điểm nghẽn” lớn.

“Gia đình tôi từng có ý định quay lại Kim Sơn kết hợp tham quan Thành nhà Hồ và các điểm du lịch lân cận, nhưng đoạn đường vào khu danh thắng khiến mọi người khá lo lắng. Nếu tuyến đường này được đầu tư nâng cấp đồng bộ, chắc chắn Kim Sơn sẽ thu hút đông du khách hơn, nhất là vào mùa lễ hội”, anh Hùng nói.

Theo ghi nhận thực tế, không ít du khách dù đánh giá cao vẻ đẹp cảnh quan và giá trị lịch sử – văn hóa của danh thắng quốc gia Kim Sơn, song chỉ ghé thăm trong thời gian ngắn, hạn chế lưu trú và sử dụng các dịch vụ tại địa phương do việc di chuyển khó khăn.

Điều này cho thấy, tình trạng tuyến đường xuống cấp không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của người dân mà còn trực tiếp kìm hãm sự phát triển du lịch, làm giảm sức hút của một danh thắng đã được Nhà nước công nhận từ năm 2009.

Trước đó, hơn hai năm về trước, Báo Văn Hóa đã từng phản ánh thực trạng danh thắng Kim Sơn bị “bào mòn” bởi hoạt động khai thác, chế biến đá và hạ tầng giao thông xuống cấp.

Khi đó, Sở Tài nguyên và Môi trường Thanh Hóa (nay là Sở Nông nghiệp và Môi trường) đã có văn bản đề nghị sửa chữa khẩn cấp tuyến đường, đồng thời đẩy nhanh việc di dời các xưởng chế biến đá ra khỏi khu vực nhằm bảo vệ cảnh quan di sản. Tuy nhiên, đến nay, những kiến nghị này vẫn chưa được triển khai triệt để.

Trao đổi với phóng viên, ông Nguyễn Văn Hùng, Chủ tịch UBND xã Biện Thượng cho biết, tuyến đường từ quốc lộ 217 vào danh thắng quốc gia Kim Sơn được đầu tư từ nhiều năm trước, với quy mô ban đầu còn hạn chế.

Qua thời gian khai thác, trong khi hạ tầng chưa được nâng cấp đồng bộ, lưu lượng phương tiện tham gia giao thông ngày càng tăng, đặc biệt là xe tải chở vật liệu từ các mỏ đá và cơ sở chế tác trên địa bàn, đã khiến mặt đường xuống cấp nghiêm trọng, tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông, ảnh hưởng trực tiếp đến đời sống, sinh hoạt của nhân dân và hoạt động du lịch tại địa phương.

Theo ông Nguyễn Văn Hùng, do điều kiện ngân sách còn nhiều khó khăn, công tác sửa chữa trong thời gian qua chủ yếu mới dừng ở các biện pháp khắc phục tạm thời nhằm bảo đảm lưu thông, chưa thể xử lý một cách căn cơ, lâu dài.

Chính quyền và nhân dân địa phương bày tỏ kỳ vọng UBND tỉnh sớm đưa dự án nâng cấp tuyến đường từ quốc lộ 217 tới danh thắng quốc gia Kim Sơn vào kế hoạch đầu tư công năm 2026.

Khi dự án được đầu tư đồng bộ và triển khai hiệu quả, tuyến đường sẽ từng bước được nâng cấp, góp phần bảo đảm an toàn giao thông, cải thiện cảnh quan, môi trường, đồng thời phát huy tốt hơn giá trị của danh thắng quốc gia Kim Sơn, đáp ứng mong mỏi của nhân dân và du khách.

TRẦN HOÀNG