Đàm phán Mỹ - Iran: Chưa đạt thỏa thuận nhưng có tiến triển

Nguồn: Doha Institute

“Cơ hội cuối” tránh chiến tranh

Ông Sayyid Badr Albusaidi, Ngoại trưởng Oman - quốc gia đóng vai trò trung gian cho biết, hai bên sẽ sớm nối lại đàm phán sau khi tham vấn tại thủ đô mỗi nước. Các cuộc thảo luận cấp kỹ thuật dự kiến diễn ra vào tuần tới tại Vienna (Thụy Sĩ).

Phát biểu sau hai phiên họp kín trong ngày tại Geneva, ông Albusaidi đánh giá: “Chúng tôi đã kết thúc một ngày làm việc với những tiến triển đáng kể trong đàm phán giữa Mỹ và Iran”. Tuy nhiên, ông không nêu chi tiết cụ thể, cũng không xác nhận liệu hai bên đã thu hẹp được các bất đồng cốt lõi hay chưa.

Giới phân tích nhận định, đây có thể là cơ hội ngoại giao cuối cùng nhằm ngăn chặn nguy cơ xung đột quân sự, khi Tổng thống Mỹ Donald Trump nhiều lần cảnh báo sẽ hành động nếu không đạt được thỏa thuận mới với Tehran. Mỹ hiện đã tăng cường triển khai lực lượng hải quân, không quân tới khu vực gần Iran, làm dấy lên lo ngại về một cuộc đối đầu quy mô lớn.

Vòng đàm phán “nghiêm túc nhất”

Phía Iran do Ngoại trưởng Abbas Araqchi dẫn đầu, trong khi phái đoàn Mỹ có sự tham gia của các đặc phái viên Steve Witkoff và Jared Kushner. Các cuộc trao đổi diễn ra gián tiếp, thông qua trung gian Oman.

Ông Araqchi mô tả đây là một trong những vòng đàm phán “nghiêm túc nhất” giữa hai nước trong nhiều năm qua. “Chúng tôi đã đạt được đồng thuận về một số vấn đề, song vẫn còn khác biệt ở một số nội dung khác", ông nói trên truyền hình nhà nước Iran, đồng thời cho biết vòng đàm phán tiếp theo có thể diễn ra trong vòng chưa đầy một tuần.

Điểm nghẽn: uranium và tên lửa đạn đạo

Điểm nghẽn lớn nhất tiếp tục xoay quanh yêu cầu của Washington về việc Tehran phải từ bỏ hoàn toàn hoạt động làm giàu uranium - quy trình có thể phục vụ sản xuất nhiên liệu cho nhà máy điện hạt nhân nhưng cũng có thể được sử dụng để chế tạo vũ khí hạt nhân.

Mỹ tin rằng Iran đang tìm kiếm năng lực chế tạo bom nguyên tử, trong khi Tehran nhiều lần bác bỏ cáo buộc này và khẳng định chương trình hạt nhân của mình chỉ nhằm mục đích hòa bình. Iran cho biết sẵn sàng thể hiện “sự linh hoạt”, song yêu cầu Mỹ dỡ bỏ các biện pháp trừng phạt và công nhận quyền làm giàu uranium của nước này.

Một quan chức Iran cho biết, hai bên có thể đạt được khuôn khổ thỏa thuận nếu Washington tách riêng vấn đề hạt nhân khỏi các nội dung phi hạt nhân. Tuy nhiên, chính quyền Tổng thống Trump khẳng định chương trình tên lửa đạn đạo và sự ủng hộ của Iran đối với các nhóm vũ trang trong khu vực phải được đưa vào bàn đàm phán.

Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 25/2 cho rằng, việc Iran từ chối thảo luận về tên lửa đạn đạo là “một vấn đề lớn” và cần phải được giải quyết, đồng thời cáo buộc các tên lửa này đe dọa ổn định khu vực.

Áp lực trong và ngoài nước

Trong bài phát biểu liên bang mới đây, Tổng thống Donald Trump tái khẳng định ông ưu tiên giải pháp ngoại giao nhưng “sẽ không cho phép Iran sở hữu vũ khí hạt nhân”, đồng thời cảnh báo “những điều thực sự tồi tệ” có thể xảy ra nếu không đạt được thỏa thuận trong vòng 10 - 15 ngày.

Năm ngoái, Mỹ đã phối hợp cùng Israel không kích các cơ sở hạt nhân của Iran. Đáp lại, Tehran phóng nhiều loạt tên lửa vào Israel và cảnh báo sẽ trả đũa mạnh mẽ nếu tiếp tục bị tấn công, làm dấy lên lo ngại về một cuộc xung đột lan rộng ảnh hưởng tới toàn khu vực Vùng Vịnh - nơi tập trung các nhà sản xuất dầu mỏ lớn.

Ở trong nước, Lãnh tụ Tối cao Ali Khamenei đang đối mặt với áp lực chưa từng có trong 36 năm cầm quyền, khi nền kinh tế suy yếu do các lệnh trừng phạt siết chặt và làn sóng biểu tình tái bùng phát. Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian ngày 26/2 nhấn mạnh rằng, Tehran không phát triển vũ khí hủy diệt hàng loạt, viện dẫn sắc lệnh tôn giáo do ông Khamenei ban hành từ đầu những năm 2000 cấm sản xuất vũ khí hạt nhân.

Dù chưa đạt được đột phá, việc hai bên tiếp tục duy trì đối thoại được xem là tín hiệu tích cực hiếm hoi trong bối cảnh khu vực đang ở sát lằn ranh xung đột. Các cuộc đàm phán sắp tới tại Vienna được kỳ vọng sẽ làm rõ khả năng hình thành một khuôn khổ thỏa thuận nhằm hạ nhiệt căng thẳng kéo dài nhiều thập kỷ giữa Washington và Tehran.

Quỳnh Vũ