Dám bước ra khỏi vùng an toàn
Con người thường không ngại khó mà lại ngại những điều chưa quen. Điều khó nhất của đổi mới đôi khi không phải là nghĩ ra một điều mới, mà là dám rời khỏi điều cũ. Đổi mới sáng tạo, nhìn từ ý thức còn là câu chuyện về thái độ của con người trước sự đổi thay.
Ngày hội Đổi mới sáng tạo quốc gia 2026 (INNOVATION DAY), diễn ra ngày 4/10 tại Trung tâm Hội nghị Quốc gia (Hà Nội), mang một thông điệp: “Đổi mới sáng tạo - Động lực phát triển toàn xã hội”. Vấn đề cần bàn ở đây là làm thế nào để tinh thần đổi mới sáng tạo thực sự đi vào đời sống, trở thành ý thức thường trực của mỗi người, xa hơn là phương thức hành động của mỗi tổ chức?
Một xã hội có thể sở hữu những phòng thí nghiệm hiện đại, những trung tâm nghiên cứu lớn, những doanh nghiệp công nghệ mạnh, nhưng nếu phần đông con người vẫn quen với suy nghĩ “trước nay vẫn làm thế”, thì đổi mới khó trở thành động lực phát triển.
Bởi sáng tạo luôn bắt đầu bằng một sự nghi vấn. Tại sao phải làm như vậy? Có cách nào đơn giản hơn không? Có thể nhanh hơn, tiết kiệm hơn, hiệu quả hơn không? Có thể tạo ra một sản phẩm tốt hơn không? Có thể phục vụ người dân thuận tiện hơn không? Những câu hỏi ấy tưởng nhỏ, nhưng chính chúng mở ra khoảng trống cho cái mới. Không có câu hỏi, sẽ không có đổi mới.
Nhưng đặt câu hỏi mới chỉ là bước đầu. Cái khó hơn là dám biến câu hỏi thành hành động. Bởi ngay khi một ý tưởng được đưa vào thực tế, nó sẽ gặp vô số lực cản: chi phí, thói quen, quy trình, lợi ích, rủi ro và cả sự hoài nghi. Đó là lúc cần đến tinh thần dám thử.
Không phải mọi sáng kiến đều thành công. Không phải công nghệ mới nào cũng tạo ra sản phẩm tốt. Không phải ý tưởng kinh doanh nào cũng tìm được thị trường. Và không phải cải tiến nào cũng cho kết quả ngay từ lần đầu tiên.
Nhưng nếu vì sợ thất bại mà không dám thử, xã hội sẽ chỉ có một thứ chắc chắn: sự trì trệ!
Điều đó không có nghĩa cổ xúy cho việc làm liều. Đổi mới sáng tạo không đồng nghĩa với chấp nhận mọi rủi ro. Ngược lại, một tinh thần đổi mới trưởng thành phải biết thử nghiệm trong phạm vi có thể kiểm soát, biết đo lường kết quả, biết dừng khi cần thiết và quan trọng nhất là biết rút kinh nghiệm từ những lần chưa thành công.
Có lẽ đây là một trong những thay đổi quan trọng nhất về tư duy mà một xã hội đổi mới cần có: không xem mọi thất bại trong thử nghiệm là điều đáng xấu hổ, nhưng cũng không xem thất bại là cái cớ để thiếu trách nhiệm.
Muốn làm được điều đó, cần xây dựng một môi trường khuyến khích con người nói ra ý tưởng. Nhưng ngay cả khi đã có một môi trường như vậy, đổi mới vẫn không thể đi xa nếu thiếu học tập. Vì vậy, xã hội sáng tạo trước hết phải là xã hội học tập.
Khi nói đổi mới sáng tạo phải trở thành động lực phát triển toàn xã hội, điều quan trọng là tạo ra một văn hóa đổi mới - nơi mỗi người có thói quen nhìn lại cách mình đang làm, nhận ra điều cần thay đổi và chủ động tìm cách làm tốt hơn.
Không phải đổi mới nào cũng làm thay đổi thế giới. Nhưng hàng triệu đổi mới nhỏ được thực hiện mỗi ngày có thể làm đổi thay một xã hội. Và, hãy tự hỏi chính mình: chúng ta có dám bước ra khỏi vùng an toàn?