Dải Gaza trước ngưỡng cửa hòa bình

Trong thông điệp đăng trên Truth Social sáng nay (31/7, giờ Hà Nội), Tổng thống Mỹ Donald Trump thông báo Hội đồng Hòa bình do ông sáng lập đã đạt được thỏa thuận lịch sử với phong trào Hamas và các nhóm vũ trang người Palestine khác về lộ trình giải giáp tại dải Gaza, Reuters đưa tin.

Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: GettyImages

"Thỏa thuận này là một bước đi mang tính then chốt để Gaza cuối cùng được điều hành bởi một chính phủ Palestine mới, sẽ phối hợp chặt chẽ với Hội đồng Hòa bình nhằm hỗ trợ người dân Palestine", ông Trump nêu rõ và cho biết Ai Cập, Qatar, Thổ Nhĩ Kỳ là các bên trung gian cho thỏa thuận mới nhất.

Tổng thống Trump cũng tuyên bố, khi hoạt động giải giáp hoàn tất, quân đội Israel sẽ rút khỏi dải Gaza và Lực lượng Ổn định Quốc tế sẽ hợp tác với cảnh sát Palestine để chịu trách nhiệm bảo đảm an toàn cho người dân ở đây. "Israel sẽ có được an ninh, bởi Gaza sẽ không còn bị sử dụng làm căn cứ cho các cuộc tấn công nữa", ông nói.

Theo ông chủ Nhà Trắng, việc giải giáp được triển khai theo nhiều giai đoạn và là một phần của kế hoạch hòa bình 3 giai đoạn mà Mỹ làm trung gian, đạt được hồi tháng 10/2025 nhằm chấm dứt cuộc xung đột giữa Israel và Hamas tại Gaza. Một quan chức Mỹ cấp cao tiết lộ với New York Times rằng việc giải giáp Hamas sẽ diễn ra " vài tuần tới".

Thông báo của Tổng thống Mỹ được đưa ra trong bối cảnh Hamas và các bên trung gian đang tiến hành các cuộc đàm phán ở Cairo (Ai Cập). Một nhóm lãnh đạo Hamas đã đến Cairo từ tuần trước. Nguồn tin của AlJazeera xác nhận tiến trình thương lượng tích cực và "đạt được tiến triển". Dự kiến, đại diện Mỹ, Hamas và các bên trung gian sẽ sớm gặp mặt để vạch ra lộ trình chi tiết cũng như cách thức kiểm chứng các cam kết.

Phi quân sự hóa hoàn toàn Gaza là yêu cầu cốt lõi của Israel trong mọi cuộc đàm phán. Theo kế hoạch hòa bình 3 giai đoạn mà Mỹ công bố, được Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc ủng hộ, Hamas sẽ giải giáp trong giai đoạn 2 và quân đội Israel phải rút dần khỏi Gaza.

Dải Gaza bị tàn phá nghiêm trọng trong xung đột Israel-Hamas. Ảnh: NYTimes

Kế hoạch này còn quy định rằng một nhóm chuyên gia kỹ trị người Palestine, có tên là Ủy ban Quốc gia về Quản lý Gaza (NCAG), đảm nhận hoạt động điều hành hàng ngày trong giai đoạn chuyển tiếp sau chiến sự.

Tháng 4/2026 hai quan chức Hamas nói với tờ The New York Times rằng nhóm này sẵn sàng từ bỏ một số lượng nhất định súng trường tự động và các loại vũ khí khác thuộc lực lượng an ninh do Hamas điều hành ở Gaza, nhưng sự nhượng bộ đó vẫn chưa đáp ứng được các yêu cầu của Israel và Mỹ.

Các chuyên gia ước tính rằng cánh quân sự của Hamas sở hữu số lượng vũ khí nhiều hơn đáng kể so với lực lượng an ninh, bao gồm hàng chục nghìn khẩu súng trường tự động và các loại vũ khí hạng nặng hơn như tên lửa chống tăng.

Theo bản dự thảo mới nhất mà Al Jazeera tiếp cận, sau khi thỏa thuận hoàn tất, một kế hoạch kiểm kê toàn bộ kho vũ khí của Hamas phải được xây dựng xong trong vòng 14 ngày. Việc kiểm kê ban đầu sẽ tập trung vào vũ khí hạng nặng, cơ sở sản xuất vũ khí, kho vũ khí và đường hầm của Hamas ở Gaza.

Ông Ghazi Hammad, thành viên cấp cao của Hamas, xác nhận Hamas sẽ giải trừ vũ khí, nhưng nói rằng vấn đề đó phụ thuộc vào việc Israel rút quân và tiến trình tái thiết dải Gaza. “Israel sẽ không can thiệp vào vấn đề giải trừ quân bị, và Ủy ban Quốc gia sẽ là cơ quan thực hiện nhiệm vụ này”, ông Hammad tuyên bố.

Quan chức Hamas cũng mô tả các cuộc đàm phán để đạt được thỏa thuận cuối cùng “rất khó khăn, khắc nghiệt” và Hamas đã cố gắng đạt được công thức tốt nhất có thể, đồng thời nhấn mạnh phong trào này “vẫn kiên định với các mục tiêu quốc gia của mình, thể hiện qua việc bảo vệ quyền lợi của người dân Palestine”.

Trước đó, trong động thái khác thể hiện sự nhượng bộ, ngày 6/7, Hamas đã giải thể cơ quan đã điều hành Gaza, được thiết lập kể từ khi họ giành kiểm soát dải đất năm 2007, mở đường để NCAG đảm nhận vai trò.

Israel hiện chưa bình luận về thỏa thuận được Tổng thống Trump công bố. Hôm 30/7, truyền thông khu vực cho biết Israel tiếp tục tiến hành các cuộc không kích vào nhiều khu vực, khiến ít nhất 6 người Palestine thiệt mạng.

Các thành viên Hamas được trang bị vũ khí chống tăng hạng nặng. Ảnh: Reuters

Theo Al Jazeera, mặc dù lệnh ngừng bắn ở dải Gaza vẫn có hiệu lực, Israel những tháng qua vẫn tiếp tục không kích các mục tiêu mà họ cho là có liên quan đến Hamas, khiến hơn 1.200 người Palestine thiệt mạng (từ tháng 10/2025); đồng thời thực hiện các biện pháp mở rộng kiểm soát lãnh thổ, duy trì hạn chế nghiêm ngặt đối với việc đi lại của người Palestine cũng như hoạt động vận chuyển hàng hóa ra vào dải Gaza.

Trong bài đăng trên X cùng ngày, ông Nikolay Mladenov, đại diện cấp cao của Hội đồng Hòa bình, cho biết thỏa thuận về giải giáp Hamas và chuyển đổi sang quản lý dân sự tại Gaza là kết quả của "nhiều tháng đàm phán vô cùng khó khăn" giữa các bên.

"Nội dung của thỏa thuận rất quan trọng. Nhưng những gì diễn ra tiếp theo còn quan trọng hơn. Việc triển khai và xác minh phải được thực hiện một cách thực chất. Quá trình rút quân phải diễn ra đồng bộ với tiến trình giải giáp", ông kêu gọi và cho biết "nhiệm vụ của chúng ta hiện nay" là xây dựng lại một dải Gaza "do người Palestine quản lý và chung sống trong hòa bình với Israel, đồng thời mở ra một triển vọng chính trị hướng tới giải pháp thực chất cho cuộc xung đột Israel - Palestine".

Thái Hà