Đà Nẵng: Đưa công nghệ số vào bảo tồn đền tháp Mỹ Sơn

Các chuyên gia khảo cổ Ấn Độ trao đổi về phương pháp tiếp cận trùng tu tháp. Ảnh: MS.

Theo Ban Quản lý DSVH thế giới Mỹ Sơn, từ nhiều năm trước, công nghệ số đã từng bước được đưa vào công tác khảo sát, bảo tồn DSVH thế giới Mỹ Sơn. Năm 2003, các chuyên gia Đại học Milan (Ý) phối hợp với Viện Vật lý Việt Nam tiến hành khảo sát hai nhóm tháp G và L bằng phương pháp quét từ trường nhằm nghiên cứu các cấu trúc kiến trúc nằm dưới lòng đất.

Đến tháng 4/2024, các chuyên gia Đại học Warszawa (Ba Lan) phối hợp với Ban Quản lý DSVH thế giới Mỹ Sơn triển khai quét toàn bộ khu di tích bằng công nghệ lidar.

Phương pháp này giúp phát hiện các dấu tích khảo cổ bị che phủ bởi thảm thực vật, nhận diện hiện trạng địa hình và theo dõi những biến đổi của khu vực di tích, mang lại nhiều kết quả tích cực phục vụ công tác nghiên cứu và bảo tồn.

Các chuyên gia cùng các ngành chức năng kiểm tra công tác trùng tu khu đền tháp Mỹ Sơn. Ảnh: MS.

Theo Ban Quản lý DSVH thế giới Mỹ Sơn, trước đây, hầu hết các dự án trùng tu đều bắt đầu bằng việc khảo sát hiện trạng theo phương pháp truyền thống như đo đạc thủ công, lập bản vẽ 2D và chụp ảnh.

Tuy nhiên, với những công trình có tuổi đời hàng trăm năm, các phương pháp này không còn đáp ứng yêu cầu về độ chính xác cũng như khả năng lưu trữ dữ liệu lâu dài. Vì vậy, việc ứng dụng công nghệ số trở thành yêu cầu tất yếu.

Ông Nguyễn Văn Thọ, Trưởng phòng bảo tồn-bảo tàng, thuộc Ban Quản lý DSVH thế giới Mỹ Sơn cho biết, hiện nay, hệ thống quét laser 3D, thiết bị bay không người lái (flycam) và công nghệ ảnh lập thể (photogrammetry) được sử dụng để thu thập dữ liệu hiện trạng một cách đầy đủ, chính xác. Các công nghệ này cho phép tái tạo mô hình số với độ sai số rất nhỏ, phản ánh trung thực hình dáng, kích thước và cấu trúc của từng công trình.

Du khách nước ngoài tham quan khu đền Mỹ Sơn. Ảnh: NT.

“Tại dự án bảo tồn, trùng tu nhóm tháp E và F, triển khai từ năm 2025, các chuyên gia Ấn Độ đã ứng dụng công nghệ photogrammetry kết hợp quét 3D để xây dựng mô hình số ba chiều của từng ngôi tháp trước và sau trùng tu. Nhờ đó, toàn bộ quá trình triển khai dự án được theo dõi trực quan, đồng thời hỗ trợ các chuyên gia đánh giá chính xác hiện trạng và phương án can thiệp”, ông Thọ nói.

Ông Nguyễn Văn Thọ thông tin thêm, việc số hóa đã tạo nên hệ thống hồ sơ kỹ thuật chi tiết, ghi nhận chính xác từng viên gạch, mảng tường, hoa văn, phù điêu cũng như các vết nứt, độ nghiêng và mức độ phong hóa của từng công trình.

Đồng thời, dữ liệu số giúp nhận diện đầy đủ kích thước, hình dạng và hiện trạng của từng ngôi tháp, hiện vật; đồng thời dễ dàng đối chiếu sự thay đổi của kiến trúc qua từng giai đoạn, phát hiện sớm những biến động dù rất nhỏ. Hồ sơ số còn lưu giữ toàn bộ thông tin về khảo sát, vật liệu sử dụng, quá trình trùng tu và lịch sử can thiệp của từng hạng mục, tạo nền tảng quan trọng cho công tác quản lý và bảo tồn lâu dài.

Đến nay, gần như toàn bộ các công trình đền tháp cùng khoảng 200 hiện vật tiêu biểu tại Mỹ Sơn đã được quét 3D và số hóa. Nhờ hệ thống dữ liệu này, các chuyên gia có thể mô phỏng nhiều phương án kỹ thuật, đánh giá khả năng chịu lực của công trình sau khi can thiệp, dự báo nguy cơ biến dạng kết cấu và lựa chọn giải pháp tối ưu trước khi triển khai trên thực địa.

Ông Nguyễn Công Khiết, Giám đốc Ban Quản lý DSVH thế giới Mỹ Sơn cho biết, việc ứng dụng mô hình số đang mang lại hiệu quả rõ nét trong công tác bảo tồn các công trình kiến trúc xuống cấp hoặc bị sụp đổ.

Thông qua phân tích hình học, kích thước và các dấu vết liên kết còn lưu lại, các chuyên gia có thể xác định chính xác vị trí ban đầu của từng cấu kiện, qua đó hạn chế tối đa nguy cơ phục dựng sai lệch hoặc làm ảnh hưởng đến yếu tố gốc của di tích.

Theo ông Khiết, sau mỗi dự án trùng tu, toàn bộ dữ liệu về quá trình thi công, vật liệu sử dụng, các vị trí gia cố, kết quả kiểm định và hiện trạng công trình đều được cập nhật vào hệ thống cơ sở dữ liệu số. Nhờ đó, mỗi cụm tháp từng bước được xây dựng hồ sơ điện tử riêng, tạo điều kiện theo dõi diễn biến kết cấu theo thời gian và phục vụ hiệu quả công tác quản lý, bảo tồn lâu dài.

Một góc khu đền tháp Mỹ Sơn. Ảnh: CĐ.

Tại buổi làm việc với Phó Chủ tịch UBND TP Đà Nẵng Nguyễn Thị Anh Thi ngày 8/7 vừa qua, Đại sứ Đặc mệnh toàn quyền Ấn Độ tại Việt Nam Tshering Wangchuk Sherpa cho biết, ngoài việc tiếp tục hỗ trợ kinh phí thực hiện dự án bảo tồn nhóm tháp E và F giai đoạn 2025-2029, Chính phủ Ấn Độ còn cam kết tài trợ 1,4 triệu USD để xây dựng Trung tâm Thông tin DSVH thế giới Mỹ Sơn.

Theo Giám đốc Ban Quản lý DSVH thế giới Mỹ Sơn Nguyễn Công Khiết, trung tâm này được định hướng trở thành một không gian trưng bày hiện đại theo mô hình “Di sản số thông minh”, tích hợp các công nghệ tiên tiến như Digital Twin, lidar, HBIM và trí tuệ nhân tạo (AI) phục vụ bảo tồn; đồng thời phát triển cơ sở dữ liệu mở cho nghiên cứu khoa học và ứng dụng các công nghệ thực tế ảo (VR), thực tế tăng cường (AR), hologram nhằm nâng cao trải nghiệm của du khách.

Cùng với đó, dự án mạng lưới vạn vật kết nối Internet (IoT) chuyên thu thập dữ liệu thời gian thực từ cảm biến, và hệ thống thông tin địa lý (GIS) và hệ thống giám sát thời gian thực trong quản lý di sản, không chỉ giới thiệu những thành tựu bảo tồn các nhóm tháp H, K, A, E và F trong gần một thập niên qua, trung tâm còn được kỳ vọng trở thành mô hình tiêu biểu về bảo tồn và phát huy giá trị di sản Champa bằng công nghệ số tại Việt Nam và khu vực.