Cựu chiến binh Phạm Ngọc Quý - Những bước chân không mỏi tìm đồng đội

“Trở lại nơi đồng đội tôi nằm xuống”

Căn nhà nhỏ của ông Quý ở xóm Đoàn Kết (xã Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên) từ lâu đã trở thành “địa chỉ đỏ” của những niềm hy vọng. Thân nhân liệt sĩ lặn lội tìm đến ông, người rưng rưng cầm tờ giấy báo tử đã sờn cũ, người mang theo vài dòng ghi chép ố vàng, hay đôi khi chỉ khắc khoải nhớ đúng một cái tên địa danh nơi người ruột thịt từng chiến đấu.

Từ những manh mối ít ỏi và xót xa ấy, ông Quý cùng các thành viên trong Ban liên lạc lại cặm cụi rà soát hồ sơ, kết nối nhân chứng, gọi cho đồng đội ở khắp các tỉnh thành phía Nam. Họ chắt lọc, đối chiếu từng chi tiết nhỏ nhất để mong định vị được nơi đồng đội nằm xuống.

Trong kháng chiến, Sư đoàn 5 là một trong những đơn vị chủ lực trên chiến trường miền Đông Nam Bộ. Lớp lớp cán bộ, chiến sĩ Sư đoàn sau đó lại tiếp tục chiến đấu bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế tại Campuchia. Hòa bình lập lại, nhiều người đã vĩnh viễn nằm lại chiến trường, thân xác hòa vào đất mẹ khi danh tính và quê quán vẫn chưa được xác định. 

Cựu chiến binh Phạm Ngọc Quý (bên trái) trao đổi thông tin liệt sĩ với đồng đội.

Năm 2010, Ban liên lạc Hội bạn chiến đấu Sư đoàn 5, Quân khu 7 tại Thái Nguyên được thành lập. Thời gian qua, Ban liên lạc thường xuyên tổ chức nhiều hoạt động nghĩa tình đồng đội, tổ chức thăm hỏi, động viên nhau phát triển kinh tế, xây dựng gia đình văn hóa, phát huy phẩm chất Bộ đội Cụ Hồ, đúng với phương châm hoạt động là “Trọn nghĩa nước non - Vẹn tình đồng đội”, kề vai sát cánh trong một nhiệm vụ mới đầy gian lao: Tìm kiếm và xác minh phần mộ liệt sĩ.

Bằng nỗ lực không ngừng nghỉ, gần 100 người con ưu tú của Sư đoàn 5 đã hoàn thành trọn vẹn chuyến đi cuối cùng để trở về với gia đình, quê hương. Riêng tại Nghĩa trang Liệt sĩ Phấn Mễ, xã Phú Lương, có 9 liệt sĩ được trở về từ những chuyến đi của các cựu chiến binh Sư đoàn 5. Đằng sau con số ấy là những gia đình đã chờ đợi thông tin của người thân hàng chục năm đằng đẵng. Trong hành trình ấy, ông Quý là người trực tiếp dấn bước không biết bao nhiêu lần. “Có những chuyến đi kéo dài nhiều ngày, vượt hàng nghìn cây số; có nơi phải lội vào bới tìm nhiều lần mới xác định được thông tin. Có chuyến vỡ òa kết quả, cũng có chuyến ngậm ngùi chưa tìm thấy dấu vết. Nhưng tôi vẫn đi, bởi với tôi, chỉ cần còn một tia hy vọng mong manh thì vẫn phải tìm”, ông bộc bạch.

Trường hợp của liệt sĩ Nguyễn Văn Vũ (xóm Hoa 2, xã Phú Lương) là một hành trình dài như thế. Nhập ngũ năm 1967, đồng chí Nguyễn Văn Vũ đã anh dũng chiến đấu, hy sinh năm 1972 tại chiến trường miền Đông Nam Bộ. Thông tin về nơi an nghỉ của liệt sĩ từng bặt vô âm tín. Ròng rã tìm kiếm suốt nhiều năm, phải đến năm 2023, ông Quý cùng đồng đội mới xác định được phần mộ của liệt sĩ Nguyễn Văn Vũ tại TP Hồ Chí Minh và hỗ trợ gia đình đưa liệt sĩ về với người thân.

Hành trình từ trái tim, trách nhiệm với đồng đội

Điều khiến mọi người kính trọng ở ông Quý là trong tất cả những lần trở lại chiến trường, ông chưa từng nhận một đồng thù lao nào từ thân nhân liệt sĩ. Toàn bộ chi phí tàu xe, ăn ở và các khoản phát sinh dọc đường đều được ông chắt bóp từ chính những đồng trợ cấp của mình. Ông không coi đó là sự hy sinh, cũng chẳng mong cầu sự đền đáp. Người cựu chiến binh tâm niệm một điều rất đỗi giản dị: Gia đình liệt sĩ đã chịu nỗi đau mất mát quá lớn, tìm được người thân trở về đã là niềm hạnh phúc vô giá, ông nỡ lòng nào để họ phải nặng gánh thêm chi phí cho hành trình ấy.

Ban liên lạc Hội bạn chiến đấu Sư đoàn 5, Quân khu 7 tại Thái Nguyên viếng Nghĩa trang Liệt sĩ Phấn Mễ, xã Phú Lương, tỉnh Thái Nguyên.

Thấu hiểu lòng chồng, bà Nguyễn Thị Phượng (vợ ông Quý) tâm sự: “Tôi hiểu rằng, với ông nhà tôi, tìm đồng đội không chỉ là một công việc. Đó là tình cảm đồng chí thiêng liêng từ những năm tháng vào sinh ra tử, là cái tâm trong sáng, trách nhiệm với đồng chí, đồng đội”.

Thế nhưng, bà Phượng cũng không khỏi lo thắt ruột gan sau mỗi chuyến đi dài tìm đồng đội là sức khỏe của ông. Tuổi ngày một cao, những vết thương chiến tranh đau nhức mỗi khi trái gió trở trời, cộng thêm di chứng chất độc da cam khiến những bước chân của ông không còn nhanh nhẹn như trước. Vậy mà, hễ nắm được thông tin về đồng đội, ông lại không chần chừ xách ba lô lên đường. “Các anh đã lấy máu xương hòa vào đất mẹ, để những người như tôi được may mắn ngày trở về. Vì thế, tôi phải đi, đi đến khi nào sức cạn, gối mỏi, không thể gượng dậy được nữa mới thôi”, ông Quý đưa ánh mắt xa xăm nhìn về khoảng không vô tận, giọng chùng xuống nhưng chất chứa một sự kiên định không gì lay chuyển nổi.

Mỗi người trở về là một lời hứa trọn vẹn

Tìm và đưa được một liệt sĩ về quê nhà chưa bao giờ là việc dễ dàng. Ông Quý cho biết, nhiều thông tin liệt sĩ gặp sai lệch, cộng thêm địa giới hành chính và thực địa thay đổi, khiến việc xác minh nhiều khi như “mò kim đáy bể”. Lúc này, những mảnh ký ức còn sót lại của những người lính từng kề vai sát cánh trở thành “bản đồ” quý giá nhất. Một địa danh, một trận đánh, hay tên một đồng đội lại là chiếc chìa khóa duy nhất mở ra cánh cửa trở về cho một liệt sĩ.

Ban liên lạc Hội bạn chiến đấu Sư đoàn 5, Quân khu 7 tại Thái Nguyên thăm đồng đội tại Nghĩa trang Liệt sĩ Phấn Mễ.

“Với tôi, mỗi đồng đội được trở về với gia đình là một lời hứa được thực hiện. Tôi không chỉ mong tìm được nơi an nghỉ của họ, mà còn mong muốn trả lại cho các anh cái tên, cội nguồn quê hương và một vị trí trang trọng trong ký ức của những người còn sống”, ông Quý bùi ngùi chia sẻ.

Hiện nay, “Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ” đang thắp lên hy vọng mới để những người con ưu tú được trở về. Với ông Quý, đây là lúc những cựu chiến binh phải chạy đua với thời gian để đóng góp thông tin, ký ức. Ông hiểu hơn ai hết quy luật nghiệt ngã của tạo hóa: Thời gian càng lùi xa, nhân chứng càng rụng rơi, ký ức càng phai mờ. Nếu hôm nay không kịp ghi nhận và xác minh, những thông tin quý giá ấy sẽ vĩnh viễn mất đi.

Có thể rồi sẽ đến lúc, quy luật của tuổi tác và bệnh tật buộc ông Quý cùng đồng đội phải dừng bước. Nhưng, những dấu chân trên muôn dặm nẻo đường tìm lại người nằm xuống của các cựu chiến binh Sư đoàn 5 sẽ mãi là một di sản tinh thần vô giá. Với họ, tiếng súng chiến trường dẫu đã lùi xa, nhưng khúc tráng ca về nghĩa tình đồng đội thì vẫn còn ngân vang mãi.