Cuộc chiến về lịch sử nước Mỹ

Hình ảnh George Washington - vị Tổng thống đầu tiên của Hoa Kỳ và bức thư viết tay viết ngày 15/8/1798. Ảnh: AFP/TTXVN

"Ngôi nhà ma" và những tấm biển bị gỡ bỏ

Di tích President’s House (Nhà Tổng thống) vốn là nơi ở của George Washington và John Adams từ năm 1790 đến 1800, khi Philadelphia còn là thủ đô tạm thời của Hoa Kỳ. Tuy nhiên, vào ngày 22/1 vừa qua, các nhân viên công sở đã bất ngờ xuất hiện với xà beng và gỡ bỏ toàn bộ 30 tấm biển diễn giải tại địa điểm ngoài trời này.

Cục Công viên Quốc gia (NPS) cho biết họ thực hiện việc này để tuân thủ sắc lệnh của Tổng thống Trump, yêu cầu gỡ bỏ hoặc sửa đổi các nội dung "xúc phạm các cá nhân người Mỹ trong quá khứ hoặc hiện tại một cách không phù hợp". Mục tiêu của hành động này, theo người phát ngôn của NPS, là nhằm đảm bảo sự "chính xác, trung thực và phù hợp với các giá trị quốc gia chung".

Tâm điểm của sự mâu thuẫn: George Washington và Chế độ nô lệ

Sở dĩ di tích này trở nên nhạy cảm là bởi nó không chỉ tôn vinh các vị tổng thống mà còn xoáy sâu vào một sự thật phức tạp: George Washington đã giữ chín người nô lệ tại đây. Trước khi bị gỡ bỏ, các tấm biển tại đây tập trung mạnh mẽ vào cuộc sống của những người nô lệ này, nhấn mạnh rằng khách tham quan đang đi theo bước chân của họ cũng như bước chân của các vị khai quốc công thần.

Sự phức tạp trong lịch sử của Washington là điều không thể phủ nhận. Một mặt, ông đã để lại di chúc giải phóng những người nô lệ thuộc sở hữu của mình sau khi vợ ông qua đời. Mặt khác, khi còn ở Philadelphia, ông đã âm thầm luân chuyển nô lệ về Virginia để lách luật bãi bỏ nô lệ dần dần của Pennsylvania và quyết liệt truy đuổi những người bỏ trốn, tiêu biểu là trường hợp của Ona Judge.

Hai luồng quan điểm đối lập

Cuộc chiến này phản ánh một câu hỏi lớn hơn đang bao trùm nước Mỹ khi lễ kỷ niệm 250 năm Tuyên ngôn Độc lập đang đến gần: Làm thế nào để cân bằng giữa việc tôn vinh các thành tựu của hệ thống tự quản với việc thảo luận thẳng thắn về những thiếu sót của nó?.

Phía ủng hộ việc gỡ bỏ cho rằng di tích này đã quá chú trọng vào nô lệ (25 trên 30 tấm biển) mà bỏ qua các thành tựu tiền lệ của Washington như việc thành lập Nội các. Việc giữ nguyên này các tấm biển diễn giải sẽ khiến khách tham quan rời đi với ấn tượng rằng Washington là một "nhân vật phản diện".

Trong khi đó, nhiều người dân Philadelphia và các nhà hoạt động coi đây là một hành động "xóa bỏ lịch sử" một cách trắng trợn. Michael Coard, lãnh đạo liên minh Avenging the Ancestors, gọi việc gỡ bỏ này là một sự "xúc phạm phân biệt chủng tộc lộ liễu". Thành phố Philadelphia cũng đã đệ đơn kiện lên tòa án liên bang, lập luận rằng NPS đã vi phạm thỏa thuận năm 2006 khi thiết lập di tích này.

Tương lai của việc diễn giải lịch sử

Không chỉ dừng lại ở President’s House, chính quyền còn có kế hoạch xem xét lại nội dung tại Trung tâm Chuông Tự do và Tòa nhà Độc lập (Independence Hall). Ngay cả một màn hình tương tác tại Bảo tàng Benjamin Franklin, nơi mời khách tham quan đánh giá bằng chứng về việc Franklin ủng hộ hay phản đối nô lệ, cũng đang bị NPS gắn cờ cảnh báo vì lo ngại khách tham quan có thể hiểu lầm về ông.

Bất chấp những tấm biển bị gỡ bỏ, người dân địa phương vẫn tìm cách duy trì câu chuyện lịch sử bằng cách dán các thông điệp viết tay như "Lịch sử là có thật" lên các bức tường gạch đỏ. Nhà sử học John Garrison Marks nhận định “không có một câu trả lời đúng duy nhất. Việc nhìn nhận lại lịch sử chỉ có thể được thực hiện bởi chúng ta, trong hiện tại".

Trường Giang (P/v TTXVN tại New York)