Cú hích cho giao thông công cộng

Không chỉ giúp người dân tiết kiệm chi phí đi lại, chính sách miễn phí vé xe buýt còn được kỳ vọng tạo bước chuyển lớn trong thói quen sử dụng giao thông công cộng, kéo giảm ùn tắc, hạn chế ô nhiễm…

Theo Nghị quyết 09/2026 của HĐND TP HCM, từ ngày 1-7 đến hết 31-12, người dân sử dụng 134 tuyến xe buýt tại thành phố được hỗ trợ 100% giá vé.

Miễn phí theo lộ trình, kiểm soát bằng công nghệ

Chính sách này áp dụng trên 134 tuyến xe buýt, gồm 109 tuyến trợ giá và 25 tuyến không trợ giá. Tổng kinh phí dự kiến phát sinh để thực hiện chính sách miễn vé xe buýt trong 6 tháng khoảng 665 tỉ đồng.

Việc miễn phí vé xe buýt được triển khai theo 2 giai đoạn. Giai đoạn 1 - từ tháng 7 đến hết tháng 9-2026, thành phố hỗ trợ 100% giá vé theo hình thức khoán doanh thu chuyến xe. Người dân sử dụng xe buýt hoàn toàn miễn phí và không bắt buộc phải xác thực định danh. Nhà nước sẽ thanh toán cho đơn vị vận tải dựa trên doanh thu định mức của các chuyến xe, thay vì tính theo số lượng hành khách thực tế. Việc này tạo điều kiện thuận lợi tối đa để thu hút người dân sử dụng xe buýt, từng bước hình thành thói quen đi lại bằng phương tiện công cộng.

Để kiểm soát việc thực hiện chính sách trên, cơ quan quản lý sẽ ứng dụng công nghệ trong giám sát hoạt động vận tải. Bên cạnh đó, hành khách vẫn được khuyến khích thực hiện định danh và thao tác trên máy bán vé điện tử nhằm hỗ trợ nhận diện đối tượng thụ hưởng, ngăn chặn việc lợi dụng chính sách và góp phần bảo đảm an ninh trật tự trên xe buýt.

Trạm xe buýt trên đường Hàm Nghi, phường Sài Gòn, TP HCM

Giai đoạn 2 - từ tháng 10 đến hết tháng 12-2026, sau khi hệ thống vé điện tử vận hành ổn định, thành phố sẽ chuyển sang cơ chế hỗ trợ theo nguyên tắc "thực thanh, thực chi", tức thanh toán dựa trên số lượt hành khách thực tế. Theo đó, nhà nước sẽ chi trả trực tiếp tiền vé cho từng lượt hành khách thông qua hệ thống vé điện tử.

Để sử dụng dịch vụ miễn phí, toàn bộ hành khách - gồm: người cao tuổi, học sinh, sinh viên, người có công và các nhóm đối tượng khác - phải thực hiện xác thực định danh khi sử dụng xe buýt. Việc xác thực được thực hiện thông qua quét thẻ hoặc mã QR bằng các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt như thẻ ngân hàng, ví điện tử, ứng dụng MultiGo hoặc VNeID trên hệ thống máy quét được lắp đặt trên xe. Dữ liệu ghi nhận từng lượt sử dụng dịch vụ của hành khách là căn cứ để thanh toán tiền vé cho các đơn vị vận tải.

Kỳ vọng thay đổi thói quen đi lại

Bà Phùng Hòa (ngụ phường Linh Xuân, TP HCM), người sử dụng xe buýt hàng chục năm qua, vui mừng đón nhận chính sách mới của thành phố. Theo bà, thành phố có trợ giá nên giá vé xe buýt không cao nhưng với mật độ sử dụng thường xuyên, liên tục thì số tiền cộng lại hằng tháng khá lớn.

"Tôi luôn sử dụng xe buýt để đi thăm người thân, gặp mặt bạn bè… Việc đi lại thuận tiện hơn khi có tuyến metro số 1. So với trước, giao thông công cộng ở thành phố đã tốt hơn nhiều" - bà Hòa nhận xét.

Chị Nguyễn Như Quỳnh (ngụ phường Diên Hồng, TP HCM) cho rằng việc miễn phí vé sẽ khuyến khích người dân sử dụng xe buýt nhiều hơn. Tuy nhiên, để người dân lựa chọn xe buýt thì cần mạng lưới tổ chức tốt hơn nữa, nâng cao thái độ phục vụ, cải tạo các trạm dừng. Ngoài ra, xe buýt cần kết hợp, kết nối với những phương tiện khác, như: xe đạp công cộng, xe buýt sông.

Theo ông Trần Quang Lâm, Giám đốc Sở Xây dựng TP HCM, bên cạnh chính sách miễn phí vé xe buýt, thành phố còn đang đẩy mạnh chuyển đổi phương tiện theo hướng xanh, sạch và hiện đại. Cùng với đó, thành phố triển khai nâng cấp hạ tầng, cải thiện hệ thống trạm dừng, nhà chờ và chất lượng phục vụ để nâng cao trải nghiệm cho hành khách sử dụng xe buýt.

Số liệu của Trung tâm Quản lý giao thông công cộng TP HCM cho thấy thành phố hiện có 180 tuyến xe buýt đang hoạt động, gồm 158 tuyến nội tỉnh và 22 tuyến liên tỉnh. Thành phố đã đấu thầu 102/109 tuyến xe buýt được trợ giá, góp phần nâng cao chất lượng phục vụ và hiệu quả khai thác. Thành phố cũng đang đẩy mạnh chuyển đổi sang xe buýt điện và phương tiện sử dụng năng lượng thân thiện môi trường. Trong 2.432 xe buýt đang hoạt động, 1.649 chiếc sử dụng điện hoặc nhiên liệu sạch.

Ngoài ra, nhiều vị trí kết nối giữa xe buýt và tuyến metro số 1 cũng đang được nghiên cứu cải thiện qua việc bổ sung mái che, tăng cường lối đi bộ tại các khu vực, như: ga Bến Thành, Văn Thánh, An Phú và ĐHQG TP HCM. Bến xe buýt Sài Gòn đã được chỉnh trang theo hướng hiện đại, thông minh nhằm nâng cao chất lượng phục vụ hành khách.

Trong thời gian tới, TP HCM sẽ đầu tư 4 nhà giữ xe cao tầng tại các bến xe buýt lớn, đồng thời nghiên cứu xây dựng thêm 6 - 8 nhà giữ xe thông minh gần các ga metro và khu vực có nhu cầu cao. Thành phố cũng tiếp tục nghiên cứu mở các tuyến kết nối với sân bay Long Thành, các tuyến hoạt động ban đêm và mô hình vận tải theo nhu cầu để tăng khả năng tiếp cận giao thông công cộng.

Bài và ảnh: QUỐC ANH