Công ước Hà Nội - Bước tiến đối ngoại đa phương mới

Trong dòng chảy đầy biến động của thế giới ngày nay, khi các thách thức về an ninh, kinh tế và công nghệ đan xen phức tạp, chủ nghĩa đa phương và luật pháp quốc tế tiếp tục là điểm tựa vững chắc cho hòa bình, hợp tác, phát triển và là lựa chọn chiến lược của các quốc gia trong duy trì trật tự toàn cầu.

Với Việt Nam, kiên định đường lối đối ngoại của Đảng, chúng ta chủ động và tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, hiệu quả, phát huy vai trò và đóng góp trách nhiệm tại các cơ chế khu vực và toàn cầu. Như Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Đất nước ta đang bước vào kỷ nguyên vươn mình tới thịnh vượng, hùng cường, ‘dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh’, đòi hỏi phải có tâm thế, vị thế mới và tư duy, cách tiếp cận mới về hội nhập quốc tế”.

Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội), được mở ký tại Hà Nội vào ngày 25-26/10/2025 là minh chứng rõ nét cho tầm nhìn ấy, thể hiện vị thế, bản lĩnh và trách nhiệm của Việt Nam trong việc kiến tạo không gian mạng an toàn, bao trùm và nhân văn cho mọi người dân, mọi quốc gia.

Việt Nam và hành trình hội nhập quốc tế

Ngay từ những ngày đầu độc lập, trong Lời kêu gọi gửi Liên hợp quốc năm 1946, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã khẳng định: “Nhân dân chúng tôi thành thật mong muốn hòa bình, nhưng cũng kiên quyết chiến đấu đến cùng để bảo vệ những quyền thiêng liêng nhất: Toàn vẹn lãnh thổ cho Tổ quốc và độc lập cho đất nước…” và “Đối với các nước dân chủ, nước Việt Nam sẵn sàng thực thi chính sách mở cửa và hợp tác trong mọi lĩnh vực”.

Lời khẳng định giản dị mà sâu sắc ấy đã đặt nền móng cho tư tưởng đối ngoại của Việt Nam, kết tinh của khát vọng hòa bình, tinh thần hợp tác và ý chí kiên định với độc lập, tự chủ, hạnh phúc của nhân dân. Theo chiều dài lịch sử, đối ngoại Việt Nam luôn là mặt trận tiên phong trong việc bảo vệ độc lập, xây dựng môi trường hòa bình, huy động nguồn lực quốc tế cho phát triển.

Vượt qua những mất mát của chiến tranh và khó khăn của thời kỳ bao vây cấm vận, Việt Nam vươn lên trở thành thành viên tích cực, đối tác tin cậy và chủ thể kiến tạo trong nhiều tiến trình đa phương. Việt Nam hiện là thành viên của hơn 70 tổ chức quốc tế và khu vực, đảm nhiệm nhiều trọng trách đa phương như Chủ tịch ASEAN, Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc, thành viên Hội đồng Nhân quyền Liên hợp quốc; tham gia và đóng góp thực chất vào nhiều vấn đề toàn cầu, khu vực, từ duy trì hòa bình, an ninh, đến phát triển bền vững, ứng phó biến đổi khí hậu, hợp tác y tế, giáo dục, thúc đẩy và bảo vệ quyền con người. Hành trình ấy phản ánh những bước chuyển chiến lược trong tư duy đối ngoại, từ “tiếp nhận” sang “chia sẻ trách nhiệm’’, từ “thích ứng” đến “chủ động”, từ “tham gia” đến “đóng góp” và “định hình”. Và Công ước Hà Nội viết nên câu chuyện tương lai số nhân văn và bao trùm, khẳng định một Việt Nam tiên phong, tin cậy và có trách nhiệm trong kiến tạo trật tự quốc tế dựa trên luật lệ.

Hội tụ của niềm tin và đồng thuận

Thế giới đang bước vào kỷ nguyên số, nơi công nghệ, dữ liệu và kết nối định hình lại mọi lĩnh vực của đời sống. Tuy nhiên, đi cùng với những cơ hội phát triển to lớn, là những thách thức chưa từng có tiền lệ từ tội phạm mạng, đe dọa trực tiếp an ninh quốc gia, ổn định kinh tế, an toàn cá nhân, niềm tin xã hội. Theo Báo cáo của Cybercrime Ventures, thiệt hại toàn cầu do tội phạm mạng dự kiến đạt tới 10,5 nghìn tỷ USD năm 2025, tương đương nền kinh tế lớn thứ ba thế giới, chỉ sau Mỹ và Trung Quốc.

Trước thách thức chung đó, nhu cầu cấp bách về một khuôn khổ pháp lý toàn cầu trở nên rõ ràng hơn bao giờ hết. Nghị quyết 74/247 của Đại hội đồng Liên hợp quốc năm 2019 đã mở đường cho việc thành lập Ủy ban chuyên trách nghiên cứu khả năng xây dựng một Công ước quốc tế về chống sử dụng công nghệ thông tin vào mục đích tội phạm. Trải qua hơn 5 năm đàm phán với sự tham gia tích cực của hơn 150 quốc gia thành viên cùng các tổ chức, tập đoàn công nghệ toàn cầu, tiến trình xây dựng Công ước được xem là một trong những nỗ lực đa phương lớn nhất của Liên hợp quốc trong thập niên qua.

Tháng 8/2024, các nước đã đạt được đồng thuận lịch sử, thông qua “Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng”, văn kiện pháp lý quốc tế đầu tiên điều chỉnh toàn diện hành vi tội phạm trên không gian mạng, khẳng định nguyên tắc hợp tác bình đẳng, tôn trọng chủ quyền, thúc đẩy hỗ trợ kỹ thuật và hợp tác tư pháp quốc tế. Trong một thế giới biến động phức tạp, giá trị của Công ước vượt khỏi những nội dung pháp lý, thể hiện sức sống mạnh mẽ của chủ nghĩa đa phương trong kỷ nguyên số, khẳng định giá trị của đối thoại và hợp tác trong thu hẹp bất đồng và vun đắp niềm tin, cùng quyết tâm xây dựng không gian mạng an toàn, ổn định và nhân văn.

Phát huy dấu ấn Hà Nội

Việc lựa chọn Hà Nội làm nơi mở ký Công ước không chỉ thể hiện niềm tin quốc tế đối với Việt Nam, mà còn khẳng định tầm vóc mới của đối ngoại Việt Nam trong thời đại mới. Trong suốt quá trình đàm phán, Việt Nam đã phát huy vai trò chủ động, tích cực và xây dựng, với tinh thần tôn trọng khác biệt, thúc đẩy đồng thuận và tìm kiếm giải pháp. Việt Nam đã góp phần quan trọng thúc đẩy nhiều nội dung then chốt của Công ước, cân bằng giữa an ninh và phát triển, giữa tôn trọng chủ quyền và bảo vệ quyền con người trên không gian chung, đồng thời, thúc đẩy hỗ trợ kỹ thuật, thu hẹp khoảng cách số và nâng cao năng lực cho các nước đang phát triển. Những đóng góp của Việt Nam được đánh giá cao, bởi tính thực tiễn, cân bằng, hài hòa, phản ánh tiếng nói và quan tâm chính đáng của các nước, đặc biệt các nước đang phát triển.

Lễ mở ký Công ước vượt qua ý nghĩa của một sự kiện đối ngoại để truyền tải thông điệp về tinh thần hành động toàn cầu, mở ra tương lai mới của đối thoại, hợp tác và niềm tin. Với Việt Nam, đây không chỉ là cơ hội mà còn là trách nhiệm tiên phong trong việc thúc đẩy hiện thực hóa các cam kết toàn cầu bằng những hành động cụ thể. Trong thời gian tới, Việt Nam sẽ tập trung triển khai ba định hướng lớn:

Một là, tiếp tục hoàn thiện khuôn khổ pháp lý và thể chế pháp luật trong nước về phòng chống tội phạm mạng, phù hợp với các chuẩn mực quốc tế; nâng cao năng lực thực thi, tăng cường nhận thức cộng đồng, hướng tới không gian mạng an toàn, bảo vệ quyền và lợi ích chính đáng của người dân, đặc biệt là các nhóm dễ bị tổn thương, trên môi trường số.

Hai là, thúc đẩy hợp tác quốc tế thực chất về chia sẻ dữ liệu, hỗ trợ kỹ thuật, đào tạo nguồn nhân lực, chuyển giao công nghệ; kết nối chính phủ, trung tâm, viện nghiên cứu, doanh nghiệp và tổ chức quốc tế, phát triển hành lang hợp tác công-tư về an ninh mạng và an toàn dữ liệu.

Ba là, phát huy vai trò tiên phong của Việt Nam trong định hình các quy tắc, chuẩn mực đạo đức và khung pháp lý quốc tế về công nghệ, thúc đẩy các sáng kiến khu vực và toàn cầu gắn thực thi Công ước với hợp tác an ninh mạng, chuyển đổi số, kinh tế số, quản trị dữ liệu.

Công ước Hà Nội không chỉ là kết tinh trí tuệ và nỗ lực của các quốc gia, mà còn là lời cam kết chung của cộng đồng quốc tế về một thế giới an toàn, hợp tác và nhân văn hơn trong kỷ nguyên số. Từ trang mở ký Công ước Hà Nội, một chương mới của đối thoại và hợp tác đang mở ra, nơi các quốc gia cùng chung tay xây dựng tương lai số an toàn cho con người và vì con người, phấn đấu cho hòa bình và thịnh vượng chung của toàn nhân loại.

Đặng Hoàng Giang