Công thức phát triển từ những hòn đảo của Nhật Bản

Du khách chiêm ngưỡng tác phẩm nghệ thuật “Bí ngô đỏ” trên đảo Naoshima, miền tây Nhật Bản. Ảnh: Jiji Press

“Đánh thức” giá trị bản địa

Theo Jiji Press, Nhật Bản sở hữu hơn 14.000 hòn đảo, mỗi nơi mang hệ sinh thái và bản sắc văn hóa riêng.

Trong bối cảnh nhiều cộng đồng đối mặt với tình trạng già hóa dân số, suy giảm cư dân và tác động ngày càng rõ của biến đổi khí hậu, quốc gia này không chọn cách “thay da đổi thịt” bằng những dự án đầu tư khổng lồ hàng tỷ USD để hút khách. Thay vào đó, kiên trì khai thác giá trị vốn có, từ thiên nhiên trù phú, di sản văn hóa đến tri thức bản địa để tạo sức hút mới, thúc đẩy du lịch, phát triển kinh tế và xây dựng mô hình phát triển bền vững.

Tại Hachijojima, cách trung tâm Tokyo khoảng 290km, dòng hải lưu Kuroshio mang đến nguồn hải sản phong phú, khí hậu ôn hòa giúp hòn đảo được mệnh danh là “điểm đến nhiệt đới gần Tokyo nhất”. Vào mùa đông và mùa xuân, cá voi lưng gù di cư qua vùng biển này, trong khi rùa biển và các loài cá nhiệt đới sinh sống trong làn nước trong xanh. Điểm đặc biệt của Hachijojima không chỉ đến từ vẻ đẹp thiên nhiên kỳ vĩ mà còn ở cách người dân gìn giữ giá trị truyền thống.

Nghề dệt Kihachijo, có lịch sử khoảng 800 năm, vẫn sử dụng thuốc nhuộm hoàn toàn từ thực vật và đất tự nhiên trên đảo. Từ việc trồng cây, tạo màu đến nhuộm vải đều phản ánh tri thức bản địa được tích lũy qua nhiều thế hệ. Khi nghề truyền thống đứng trước nguy cơ thiếu người kế tục, chính quyền địa phương đã triển khai nhiều chương trình đào tạo để truyền nghề cho thế hệ trẻ, giúp di sản tiếp tục được duy trì.

Tư duy đó được áp dụng với năng lượng. Năm 1999, Hachijojima đưa vào vận hành nhà máy điện địa nhiệt quy mô lớn đầu tiên trên một hòn đảo xa bờ của Nhật Bản. Qua đó, nhằm tận dụng nguồn nhiệt từ núi lửa địa phương, giúp giảm bớt sự phụ thuộc vào nguồn nhiên liệu hóa thạch vận chuyển từ đất liền.

Nền tảng tăng trưởng

Naoshima chứng minh sức mạnh của văn hóa và nghệ thuật trong hồi sinh cộng đồng và tạo kỳ tích kinh tế. Theo Japan Times, hòn đảo chỉ khoảng 3.000 cư dân đã vươn mình trở thành một trong những trung tâm nghệ thuật đương đại nổi tiếng thế giới, hấp dẫn du khách trong và ngoài Nhật Bản.

Ngay khi đặt chân đến cảng Miyanoura, du khách ấn tượng với tác phẩm “Bí ngô đỏ” của nghệ sĩ gạo cội Yayoi Kusama. Trên khắp hòn đảo là những công trình nổi tiếng khác như Bảo tàng Chichu, Benesse House. Ở đây, kiến trúc, nghệ thuật và thiên nhiên hòa quyện thành không gian trải nghiệm độc đáo.

Điểm sáng tạo nhất là dự án “Nhà nghệ thuật” với những ngôi nhà truyền thống bỏ hoang được cải tạo thành tác phẩm nghệ thuật đương đại. Ánh sáng len qua ô cửa cũ, gió biển thổi qua những con hẻm nhỏ, nền gỗ nhuốm màu thời gian hay chính nhịp sống thường nhật của người dân đều trở thành một phần của tác phẩm. Nhờ vậy, du khách thưởng lãm nghệ thuật độc đáo, đồng thời khám phá chiều sâu lịch sử và đời sống bình dị của người dân.

Trong khi đó, Yakushima, nằm cách thành phố Kagoshima khoảng 135km, minh chứng mô hình phát triển dựa trên hệ sinh thái tự nhiên. Khoảng 90% diện tích đảo được rừng bao phủ, với lượng mưa hằng năm tại vùng núi vượt 8.000mm, cao gấp khoảng 5 lần mức trung bình của Nhật Bản. Hòn đảo này là một trong những Di sản thiên nhiên thế giới đầu tiên của UNESCO tại Nhật Bản, nổi tiếng với cây tuyết tùng Jomon Sugi có tuổi đời ước tính hơn 2.000 năm, thậm chí có thể trên 7.000 năm.

Yakushima đang xây dựng cơ chế để du lịch đóng góp trở lại cho công tác bảo tồn. Du khách đi bộ trong rừng được khuyến khích đóng góp 1.000 yên cho chuyến đi trong ngày và 2.000 yên nếu lưu trú qua đêm. Nguồn kinh phí này dùng để sửa chữa đường mòn, bảo trì nhà vệ sinh, thúc đẩy sử dụng nhà vệ sinh di động và bảo tồn hệ sinh thái. Đảo cũng hạn chế xe cá nhân trên tuyến đường đến Jomon Sugi, yêu cầu du khách sử dụng xe buýt trung chuyển nhằm giảm áp lực lên môi trường.

Ba hòn đảo, ba hướng đi khác nhau song cùng phản ánh triết lý phát triển nhất quán khi xem thiên nhiên và văn hóa là “vốn gốc” phải được gìn giữ và gia tăng giá trị qua từng thế hệ. Trong bối cảnh biến đổi khí hậu, suy thoái môi trường biển, câu chuyện này cho thấy phát triển bền vững nằm ở khả năng nhận diện giá trị sẵn có, bảo tồn bằng tư duy hiện đại và chuyển hóa thành động lực tăng trưởng bền vững.

THƯ LÊ