Công nghiệp xanh cần hạ tầng số

Từ thực tế trong phát triển hạ tầng công nghiệp nhà kho, nhà xưởng xây sẵn theo định hướng xanh và hiện đại, cộng đồng doanh nghiệp cho biết, bài toán chi phí cho công nghiệp xanh hiện nay không phải là lựa chọn giữa tiết kiệm chi phí và đầu tư vào logistics hiện đại. Vấn đề quan trọng hơn của doanh nghiệp, là làm thế nào để tiếp cận được một nền tảng hạ tầng phù hợp, từng bước nâng cao khả năng thích ứng với những yêu cầu xanh trong và ngoài nước.

Tiết kiệm chi phí ẩn

Đối với doanh nghiệp sản xuất thì logistics không chỉ nằm ở khâu vận chuyển. Ảnh minh họa: TTXVN

Cụ thể, đối với doanh nghiệp sản xuất thì logistics không chỉ nằm ở khâu vận chuyển mà bắt đầu từ cách bố trí nhà xưởng, kho bãi, luồng hàng, khu vực xuất nhập, tiêu chuẩn an toàn và tuân thủ, sử dụng năng lượng và khả năng quản lý dữ liệu. Nếu hạ tầng ban đầu được quy hoạch và thiết kế tốt, doanh nghiệp sản xuất có thể giảm đáng kể chi phí ẩn như thời gian chờ xe, hao hụt trong lưu kho, tiêu hao năng lượng, gián đoạn vận hành hoặc chi phí cải tạo phát sinh sau này và đây cũng chính là vai trò mà mô hình hạ tầng logistics xanh, hiện đại có thể đóng góp.

Bà Nguyễn Lê Hằng, Giám đốc đối ngoại SLP Việt Nam phân tích, thay vì mỗi doanh nghiệp phải tự bỏ vốn lớn để phát triển kho bãi hoặc nhà xưởng riêng, việc sử dụng nhà kho, nhà xưởng xây sẵn với tiêu chuẩn phù hợp sẽ giúp doanh nghiệp tiếp cận nhanh hơn với hạ tầng chất lượng cao, có khả năng mở rộng linh hoạt, đồng thời kiểm soát tốt hơn dòng tiền. Thực tế cũng cho thấy, đây còn là cách mà một số doanh nghiệp chuyển gánh nặng đầu tư hạ tầng thành chi phí vận hành có thể dự báo được, trong khi vẫn được hưởng lợi từ thiết kế hiện đại, tiêu chuẩn an toàn, giải pháp tiết kiệm năng lượng và môi trường làm việc tốt hơn.

Từ góc nhìn của SLP, bà Hằng thông tin thêm, “xanh” và “hiện đại” không nên được hiểu là những khái niệm xa xỉ hay mang tính hình ảnh, bởi khi nếu được tích hợp ngay từ khâu quy hoạch, thiết kế và phát triển hạ tầng sẽ phát huy vai trò hỗ trợ doanh nghiệp sản xuất tiết kiệm chi phí một cách sâu rộng hơn. Doanh nghiệp sản xuất có thể tiết kiệm năng lượng, tiết kiệm thời gian vận hành, giảm lãng phí không gian, giảm rủi ro tuân thủ và nâng cao tính sẵn sàng khi làm việc với khách hàng quốc tế.

Còn theo một số nhà đầu tư, bối cảnh tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu thì cũng là giai đoạn quyết định quốc gia nào trở thành nền tảng công nghiệp chiến lược và quốc gia nào chỉ dừng lại ở vai trò một địa điểm sản xuất đơn thuần. Hiện nay, lợi thế cạnh tranh đang dịch chuyển từ việc sở hữu nhiều hạ tầng hơn sang việc khai thác giá trị nhiều hơn từ chính hạ tầng mà mình đang có; đồng thời, đang tạo ra khoảng cách hiệu suất ngày càng lớn giữa các doanh nghiệp trong cùng một ngành.

Trong sản xuất, những khác biệt nhỏ về năng suất cuối cùng sẽ trở thành những khác biệt rất lớn về năng lực cạnh tranh. Hay nói cách khác, công nghiệp sản xuất 4.0 không còn là cuộc đua về công nghệ, mà đang trở thành cuộc đua về quy mô triển khai và năng lực thực thi.

Điển hình, những doanh nghiệp công nghiệp hóa được quá trình chuyển đổi đang ngày càng bỏ xa những doanh nghiệp vẫn còn tiếp tục thử nghiệm. Cùng với đó, cộng đồng doanh nghiệp dẫn đầu cải thiện nhanh hơn vì mỗi lần cải thiện lại tạo ra những năng lực mới.

Phó Tổng Thư ký, Hội Tự động hóa Việt Nam (VAA) Nguyễn Mạnh Cường chia sẻ, ở Việt Nam có thể kể đến một số doanh nghiệp sản xuất như công ty CP Sữa Việt Nam (Vinamilk) là tấm gương sáng với nhà máy tự động hóa cao, kho thông minh, chuỗi lạnh và gần đây là hệ thống phối hợp đơn hàng bằng trí tuệ nhân tạo (AI), giúp tiết kiệm hàng triệu USD mỗi năm. Hay công ty CP Tập đoàn Trường Hải (THACO) cũng nổi bật trong số hóa sản xuất và phát triển công nghiệp hỗ trợ. Tuy nhiên, phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME) vẫn gặp khó khăn về chi phí, nhân lực và dữ liệu.

Liên kết chuyển đổi số

Ghi nhận tại TP. Hồ Chí Minh và vùng Đông Nam bộ thì thách thức lớn không chỉ ở doanh nghiệp riêng lẻ mà là xây dựng hệ sinh thái chuỗi cung ứng thông minh và công nghiệp xanh; trong đó, những cụm ngành cơ khí, điện tử, hóa dược, chế biến thực phẩm… cần vượt qua liên kết cung - cầu truyền thống để đạt liên kết dữ liệu, tiêu chuẩn, năng lực vận hành và niềm tin.

Trước thực trạng nêu trên, các chuyên gia cho rằng, TP. Hồ Chí Minh nói riêng, Việt Nam nói chung cần xây dựng bản đồ dữ liệu vận hành ngành, xác định dữ liệu tối thiểu cần chia sẻ năng lực sản xuất, tồn kho, tiến độ, chất lượng, truy xuất, lịch giao hàng… với cơ chế quản trị và bảo vệ thông tin nhạy cảm. Song song đó, thành phố đẩy mạnh hợp tác theo chuỗi: doanh nghiệp đầu chuỗi dẫn dắt, chia sẻ tiêu chuẩn, kế hoạch và hỗ trợ SME nâng cao năng lực.

Cảng Cái Mép - Thị Vải. Ảnh: Vũ Sinh – TTXVN

Mặt khác, từ trước đến nay, TP. Hồ Chí Minh luôn mang trên mình sứ mệnh lịch sử là "đầu tàu kinh tế" - trái tim tài chính và công nghiệp của cả nước. Trong bức tranh tổng thể đó, hệ thống khu công nghiệp và khu chế xuất của thành phố đóng vai trò nền tảng không thể thay thế.

Theo quy hoạch tổng thể mới, TP. Hồ Chí Minh sở hữu mạng lưới lớn nhất cả nước với 66 khu chế xuất, khu công nghiệp, đang hoạt động, đạt tỷ lệ lấp đầy trung bình 80%, vận hành 5.360 dự án với tổng vốn đầu tư đăng ký lên tới 78,37 tỷ USD, giải quyết việc làm cho gần 920.000 lao động. Vai trò của hệ sinh thái khu chế xuất, khu công nghiệp, được thể hiện trên ba trụ cột chiến lược: thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài; sản xuất và xuất nhập khẩu; đóng góp thu ngân sách và GRDP của thành phố.

Mục tiêu đạt tăng trưởng kinh tế hai con số của quốc gia nói chung và của TP. Hồ Chí Minh nói riêng trong giai đoạn tới sẽ là thách thức rất lớn nếu không nhận diện đúng và tham gia tích cực, hiệu quả vào công nghiệp 4.0 và chuỗi cung ứng thông minh. Mô hình cũ dựa trên thâm dụng lao động, tài nguyên và đất đai giá rẻ tại các khu công nghiệp chế xuất, khu công nghiệp truyền thống đã chạm trần giới hạn tăng trưởng.

Chính vì vậy, TP. Hồ Chí Minh cũng không còn nhiều quỹ đất để mở rộng theo chiều ngang. Do đó, hành động "Tăng cường tính bền vững trong sản xuất và chuỗi cung ứng khu chế xuất, khu công nghiệp" không còn là một khẩu hiệu tự nguyện hay xu thế đến rồi đi, mà là hành động sống còn để "đầu tàu" thành phố bứt tốc lấy lại vị thế dẫn dắt và bứt phá trong thập kỷ tới.

Để hiện thực hóa mô hình chuỗi cung ứng thông minh, nâng tầm vị thế các khu chế xuất, khu công nghiệp và bảo vệ mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số của TP. Hồ Chí Minh, ông Trần Ngọc Liêm, Giám đốc VCCI, chi nhánh khu vực TP. Hồ Chí Minh (VCCI-HCM) đề xuất, thành phố nên có trọng tâm chiến lược, dựa trên nhận thức rõ ràng về định hướng phát triển giai đoạn mới. Trong đó, thành phố chuyển mạnh từ tu duy thu hút số lượng sang chiến lược lựa chọn chất lượng quỹ đất khu chế xuất, khu công nghiệp; tái cấu trúc không gian công nghiệp xanh nội khu; xây dựng hệ thống quản trị số dùng chung minh bạch; liên kết hệ sinh thái sản xuất và logistics thông minh.

Ông Liêm nhấn mạnh, cuộc cách mạng chuyển đổi này bắt buộc phải được thực hiện theo mô hình "Kiềng ba chân" chiến lược, đủ vững chắc để chuyển hóa tầm nhìn thành hành động cụ thể: Nhà nước đột phá về thể chế và chính sách, tạo không gian pháp lý rộng mở và thông thoáng; Nhà công nghệ cung cấp các công cụ và nền tảng số tiên tiến phù hợp với đặc thù khu công nghiệp; và doanh nghiệp khu công nghiệp giữ vai trò trung tâm thực thi quyết liệt - dám đổi mới, dám đầu tư và dám chịu trách nhiệm trước tương lai.

Mỹ Phương/vnanet.vn