Cồn Mã Nhón

Những ngày đầu tháng 7/1945, phong trào Việt Minh tại Hoằng Hóa phát triển rất mạnh mẽ. Trước tình hình đó, tri phủ Hoằng Hoá tổ chức lùng sục đến các cơ sở ở Đằng Trung, Đằng Xá, Đằng Cao, xã Hoằng Đạo và Liên Châu - Hoá Lộc (cũ), nhằm uy hiếp Việt Minh. Tự vệ “3 Đằng” chọn địa điểm Cồn Mã Nhón làm nơi phục kích và vạch kế hoạch kéo địch vào tròng, tổ chức tác chiến.

Khu Di tích lịch sử Cồn Mã Nhón - “địa chỉ đỏ” giáo dục truyền thống yêu nước cho thế hệ trẻ.

Ngày 24/7/1945, tri phủ xin viện binh ở tỉnh gồm 34 lính bảo an do tên Quản Hiến binh chỉ huy. Từ phủ lỵ chúng chia làm 2 mũi tiến quân. Một mũi gồm 22 lính do Quản Hiến dẫn đầu theo đường qua chợ Quăng đến Hoá Lộc - Hải Châu, thuộc xã Hoằng Châu. Một mũi gồm 12 lính mang theo súng do đích thân tri phủ Phạm Trung Bảo chỉ huy, xuất phát từ phủ ly, qua cầu Già vào Đằng Xá. Lập tức tự vệ Đằng Xá đã theo dõi sát và báo cáo với Ban Chỉ huy của Việt Minh. Kế hoạch đánh địch liền được triển khai.

Đồng thời, bố trí một số quần chúng, chỉ đường cho địch qua Cồn Mã Nhón đến Hoá Lộc - Hải Châu. Cùng thời điểm ấy, các đồng chí Nguyễn Đức Minh và Lê Khắc Duy phụ trách 1 tổ gồm 13 chiến sĩ tự vệ dũng cảm, khỏe mạnh, mưu trí đóng giả nông dân đang làm đồng, đảm nhiệm việc xông lên bắt sống tên tri phủ Phạm Trung Bảo và 12 tên lính bảo an.

Khi toán quân 12 tên và tri phủ Phạm Trung Bảo lọt vào trận địa mai phục, 13 tự vệ mang đòn xóc, đòn càn như vừa làm đồng về đi ngược chiều theo hình cánh sẻ quân địch. Hiệu lệnh phát ra, 13 tự vệ nhanh chóng mỗi người bắt gọn 1 tên làm cho địch không kịp trở tay. Cuộc chiến đấu diễn ra chớp nhoáng vào lúc 12 giờ 30 phút trưa. Toán địch hùng hổ đã bị vây bắt hoàn toàn giải về đình Đằng Trung chờ xét xử.

Như vậy, chỉ trong khoảng 1 giờ đồng hồ vào giữa trưa 24/7/1945, lực lượng tự vệ, Nhân dân 3 Đằng đã điểm một dấu son lịch sử cho công cuộc khởi nghĩa giành chính quyền ở Hoằng Hoá.

Khung cảnh tri phủ Hoàng Trung Bảo và 12 tên lính bảo an bị quân Việt Minh vây bắt được khắc trên phiến đá tại Cồn Mã Nhón.

Danh sách 13 chiến sỹ tự vệ trực tiếp chiến đấu tại Cồn Mã Nhón còn ghi danh trên bia đá. Khí thế tinh thần chiến đấu dũng cảm của Nhân dân được mô tả trong bức tranh phù điêu cảnh bắt trói tri phủ Phạm Trung Bảo và 12 lính bảo an đã tạo ấn tượng mạnh cho khách đến tham quan mỗi khi về thăm điểm di tích này.

Hiện nay, cán bộ và Nhân dân thôn Đằng Trung tiếp tục phát huy truyền thống yêu nước của cha anh, cùng nhau đoàn kết xây dựng nông thôn mới kiểu mẫu; đồng thời, cùng nhau giữ gìn, bảo vệ Khu Di tích lịch sử Cồn Mã Nhón.