Cơn khát lao động lành nghề trên toàn cầu

Thế giới đang thiếu hụt nhân lực tay nghề cao.

Lao động lành nghề khan hiếm

Hàng loạt "ông lớn" công nghệ như Amazon, Microsoft, Google, Meta và Oracle đang đầu tư hàng trăm tỷ USD xây dựng trung tâm dữ liệu và hạ tầng AI. Ước tính tổng vốn đầu tư cho hạ tầng AI của ngành công nghệ lên tới khoảng 725 tỷ USD. Tuy nhiên, theo Giáo sư Rob Lalka (Đại học Tulane, Mỹ), rào cản lớn nhất hiện nay không phải là tuyển thêm kỹ sư mà là xây dựng hạ tầng vật chất. Ông nhận định: "Các lãnh đạo công nghệ ở Thung lũng Silicon sẽ không thể thành công nếu thiếu lực lượng lao động kỹ thuật trên khắp nước Mỹ".

Nhu cầu nhân lực tăng mạnh đang tạo sức ép lớn lên thị trường lao động. Theo Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Mỹ (ABC), riêng năm 2026, ngành xây dựng nước này cần bổ sung khoảng 349.000 lao động để đáp ứng các dự án AI và hạ tầng năng lượng. Trong khi đó, bộ phận nghiên cứu và phân tích kinh tế, tài chính, thị trường của tập đoàn ngân hàng đầu tư Goldman Sachs (Mỹ) dự báo đến năm 2030, Mỹ sẽ cần thêm hơn 500.000 lao động kỹ thuật, gồm 207.000 người cho lĩnh vực truyền tải và kết nối lưới điện, cùng 300.000 người trong sản xuất, xây dựng và vận hành để bổ sung 300 GW công suất điện mới. Cục Thống kê Lao động Mỹ (BLS) cũng dự báo nhu cầu tuyển dụng thợ điện sẽ tăng nhanh hơn phần lớn các ngành nghề khác, với khoảng 81.000 vị trí mới mỗi năm trong giai đoạn 2024-2034.

Nguồn cung lao động lại đang thu hẹp do lực lượng lao động già hóa. Theo Trung tâm Quốc gia về Giáo dục và Nghiên cứu Xây dựng Mỹ (NCCER), 41% lao động ngành xây dựng sẽ nghỉ hưu trước năm 2031, trong khi gần 20% thợ điện hiện từ 55 tuổi trở lên. Nhà kinh tế trưởng của ABC, Anirban Basu cho rằng: "Nhu cầu gần như vô tận đối với các trung tâm dữ liệu đã khiến nhu cầu thợ điện tăng mạnh".

Không chỉ lĩnh vực xây dựng, tình trạng thiếu nhân lực còn lan sang ngành AI. Ấn Độ có thể thiếu hơn 1 triệu nhân lực AI vào năm 2027, khi nhu cầu đạt khoảng 2,3 triệu người nhưng nguồn cung chỉ khoảng 1,2 triệu người. Khoảng 80% doanh nghiệp cho biết gặp khó khăn trong tuyển dụng nhân lực AI, đặc biệt ở các vị trí triển khai và vận hành hệ thống, khiến nhiều dự án chỉ dừng ở giai đoạn thử nghiệm thay vì được triển khai trên quy mô lớn.

Tại Australia, nhu cầu lao động trong các lĩnh vực xây dựng, năng lượng và hạ tầng số cũng gia tăng khi các dự án trung tâm dữ liệu và chuyển đổi năng lượng được đẩy mạnh, làm gia tăng áp lực lên thị trường lao động kỹ thuật. Ở châu Á, các doanh nghiệp sản xuất chip như Samsung (Hàn Quốc) và TSMC (Đài Loan) cũng phải tăng lương, mở rộng chương trình học nghề và đào tạo tại chỗ để cạnh tranh nguồn nhân lực kỹ thuật ngày càng khan hiếm.

Đẩy mạnh đào tạo nhân lực

Trước tình trạng thiếu lao động lành nghề, nhiều quốc gia và doanh nghiệp đẩy mạnh đầu tư đào tạo, hướng tới xây dựng nguồn nhân lực kỹ thuật từ học sinh, sinh viên đến người lao động trẻ.

Tại Mỹ, Google vừa công bố khoản đầu tư 50 triệu USD để đào tạo hơn 300.000 lao động trong các lĩnh vực xây dựng và kỹ thuật tại hơn 20 bang, phối hợp với 14 công đoàn lao động và 4 hiệp hội ngành nghề. Chương trình tập trung vào các nghề đang thiếu nhân lực như thợ điện, thợ hàn, thợ lắp đặt đường ống và lao động kỹ thuật phục vụ xây dựng hạ tầng AI. Khoản đầu tư này nối tiếp cam kết hơn 1 tỷ USD mà Google đã dành cho các chương trình phát triển kỹ năng trên toàn cầu.

CEO Google, Sundar Pichai nhấn mạnh: "Nền kinh tế số của nước Mỹ phụ thuộc vào hạ tầng vật chất và những người lao động như thợ điện, thợ lắp đặt đường ống, thợ hàn, công nhân sản xuất... những người xây dựng và duy trì hạ tầng đó". Ngay cả trong thời đại AI, các ngành nghề kỹ thuật truyền thống vẫn giữ vai trò nền tảng trong việc xây dựng và vận hành hạ tầng số.

Nhiều doanh nghiệp công nghệ khác cũng triển khai các chương trình tương tự. Meta dành 250 triệu USD đào tạo lao động xây dựng trung tâm dữ liệu; Microsoft và Oracle mở rộng hợp tác với các trường nghề và tổ chức đào tạo để phát triển nguồn nhân lực phục vụ AI. Trong lĩnh vực sản xuất, Ford cho biết sẽ chi 300 triệu USD trong năm 2026 nhằm giải quyết tình trạng thiếu kỹ thuật viên, đồng thời phối hợp với Quỹ từ thiện Bloomberg Philanthropies xây dựng các xưởng thực hành trong trường học để đào tạo học sinh ngay từ bậc trung học.

Ở cấp độ quốc gia, nhiều giải pháp sáng tạo cũng đang được áp dụng. Tại Anh, Ủy ban Môi trường Xây dựng thuộc Thượng viện đề xuất sử dụng các trò chơi như Minecraft và SimCity để khơi gợi hứng thú của giới trẻ với các ngành xây dựng, quy hoạch đô thị và phát triển hạ tầng. Đề xuất này xuất phát từ thực tế 1/5 doanh nghiệp xây dựng tại Anh phải hủy dự án trong năm qua vì không tuyển được lao động có tay nghề, trong khi khoảng 1/3 lao động của ngành đã trên 50 tuổi.

Bên cạnh đào tạo, doanh nghiệp cũng tăng lương và cải thiện chế độ đãi ngộ để giữ chân người lao động. Theo Hiệp hội Nhà thầu Xây dựng Mỹ, thu nhập bình quân của lao động xây dựng tại Mỹ đã tăng 4,8% trong một năm, lên khoảng 38,73 USD mỗi giờ. Tuy nhiên, các chuyên gia cho rằng đây chỉ là giải pháp trước mắt nếu không đi kèm chiến lược phát triển nguồn nhân lực dài hạn.

AI đang làm tăng nhu cầu với cả kỹ sư công nghệ lẫn lao động kỹ thuật truyền thống như thợ điện, thợ hàn và kỹ thuật viên bảo trì. Khi tốc độ phát triển hạ tầng số vượt khả năng đào tạo nhân lực, lao động lành nghề sẽ tiếp tục là yếu tố then chốt của nền kinh tế số.

Hồng Nhung