Cơn khát chip AI đảo lộn thị trường bộ nhớ toàn cầu

Điện thoại Samsung được rao bán theo hình thức trả góp từ 23 bảng mỗi tháng, cách chia nhỏ chi phí khi giá thiết bị ngày một cao. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh

Với người tiêu dùng, đã từng tồn tại một điều gần như hiển nhiên: chiếc điện thoại, chiếc máy tính của năm sau bao giờ cũng mạnh hơn mà giá lại mềm hơn năm trước.

Cái lẽ thường ấy nay đang lung lay trước cơn khát chip nhớ của trí tuệ nhân tạo (AI). Và phía sau những con số đang lặng lẽ nhích lên từng quý không chỉ là câu chuyện thị trường, mà còn là một cuộc đổi ngôi trong hàng ngũ các nhà sản xuất chip hàng đầu thế giới - một hiện tượng mà những nền kinh tế đang tìm chỗ đứng trong chuỗi cung ứng rất đáng lưu tâm. 

Chỉ trong một năm, giá chip nhớ động (DRAM) đã tăng gấp 5 lần, kéo giá nhiều mặt hàng điện tử lên theo, có loại tăng tới 20%. Mức tăng dồn dập đến mức người dùng trên các diễn đàn công nghệ gọi cơn khan hiếm này bằng cái tên "RAMageddon" - ngày tận thế của bộ nhớ.

Đáng chú ý, đây không phải là một cơn thiếu hụt thoáng qua. Các nhà máy đã chủ động ngừng hoặc giảm sản xuất những dòng chip phổ thông vốn nằm trong điện thoại, máy tính, để dồn năng lực cho loại bộ nhớ băng thông cao phục vụ AI.

Khi dòng chảy linh kiện bị nắn lại như vậy, hệ quả lan ra khắp thị trường: Apple nâng giá máy tính xách tay và máy tính bảng; các nhà sản xuất máy chơi game chật vật gánh chi phí vì phần cứng vốn được bán lỗ, lợi nhuận trông vào phần mềm và các gói thuê bao.

Mẫu Galaxy S26 Ultra được chào bán với mức giảm tới 676 bảng tại một cửa hàng O2 ở London. Khoản khuyến mãi càng lớn càng cho thấy các nhà mạng sẵn sàng hạ giá máy để đổi lấy hợp đồng thuê bao dài hạn. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh

Nintendo báo cáo khoản chi phí phát sinh ngoài dự kiến lên tới 100 tỷ yen, tương đương khoảng 30% lợi nhuận hoạt động hằng năm của hãng. Cổ phiếu Nintendo đã mất khoảng 1/4 giá trị tính từ đầu năm đến nay. Trong khi đó, Nokia đang thiết kế lại một số sản phẩm để bớt phụ thuộc vào chip nhớ. Ông Justin Hotard, Tổng Giám đốc điều hành Nokia, gọi cuộc khủng hoảng chip là "trạng thái bình thường mới trong tương lai gần" và dự báo tình trạng khan hiếm còn kéo dài đến năm 2027.

Vì sao một linh kiện thầm lặng bỗng đủ sức làm đảo lộn cả thị trường? Câu trả lời nằm ở chỗ bộ nhớ đã bước từ hậu trường ra sân khấu chính của cuộc cách mạng AI. Trong nhiều năm, chip nhớ là mảng ít hào nhoáng của ngành bán dẫn, lép vế trước những con chip xử lý.

Nhưng khi các mô hình ngôn ngữ lớn cần lưu trữ và truy xuất khối lượng dữ liệu khổng lồ, loại bộ nhớ băng thông cao (HBM) trở thành mắt xích then chốt.

Và ở đây, ai đi trước sẽ thắng. SK Hynix sớm đặt cược vào HBM và làm chủ được công nghệ này, trong khi Samsung - "ông lớn" dẫn đầu thị trường bộ nhớ suốt mấy chục năm - lại chậm nhận ra tầm quan trọng của nó.

Khoảng cách ấy đủ làm nên một cuộc đổi ngôi: lần đầu tiên kể từ khi hai tập đoàn bước vào cuộc cạnh tranh hồi thập niên 1980, doanh thu chip nhớ DRAM của SK Hynix đã vượt qua đại kình địch Samsung. Cả một ngành từng đứng ở hậu trường nay bừng dậy, như một nhà nghiên cứu đúc kết: "bộ nhớ đã trở lại".

Một cửa hàng bán và sửa chữa điện thoại tại London, Anh. Khi giá thiết bị mới tăng cao, người tiêu dùng có xu hướng giữ máy cũ lâu hơn thay vì mua mới. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh

Sự vươn lên của đối thủ từng đứng sau và bước hụt của người khổng lồ để lại một bài học không cũ. Samsung được cho là đã tối ưu cho kỷ nguyên điện thoại thông minh và chậm hình dung một thế giới nơi điện thoại không còn là sản phẩm trung tâm. Một chuyên gia gọi việc xem nhẹ tiềm năng của dòng chip mới là "một sai lầm chiến lược".

Trong công nghệ, phần thắng thường không thuộc về kẻ mạnh nhất ở hiện tại, mà thuộc về ai đọc đúng hướng đi của tương lai và dám đặt cược sớm.

Câu chuyện con chip vì thế đã vượt khỏi phạm vi thương mại. Khi bộ nhớ trở nên thiết yếu với sức mạnh tính toán, nó lập tức nằm giữa lằn ranh cạnh tranh giữa các cường quốc. Washington siết chặt khả năng tiếp cận thiết bị và công nghệ tối tân, còn Bắc Kinh dốc sức gây dựng năng lực trong nước.

CXMT - nhà vô địch bộ nhớ của Trung Quốc - đã nâng thị phần chip nhớ DRAM toàn cầu từ gần như bằng 0 lên khoảng 5% chỉ trong ít năm, nhưng giới phân tích cho rằng nếu thiếu những cỗ máy quang khắc cực tím và vật liệu then chốt, khoảng cách vẫn còn tính bằng nhiều năm. Con chip, tự bao giờ, đã thành một thước đo của chủ quyền công nghệ.

Từ những diễn biến ấy, có mấy điều đáng để những nền kinh tế đang hội nhập sâu vào chuỗi cung ứng điện tử suy nghĩ. Trước hết, giá cả không còn là chuyện riêng của người đi mua sắm. Khi linh kiện đắt lên, những nhà sản xuất ở phân khúc phổ thông, nơi khách hàng khó lòng gánh thêm chi phí, chịu sức ép nặng nhất.

Tiệm sửa chữa iSmash tại London Anh với khẩu hiệu "hỏng nhiều tháng, sửa trong vài phút" - phản ánh xu hướng níu giữ thiết bị cũ giữa thời giá hàng điện tử leo thang. Ảnh: Hương Giang - PV TTXVN tại Anh

Các hãng Trung Quốc như Xiaomi, Oppo và Vivo, vốn bán sản phẩm giá mềm hơn, được mô tả là đang lao đao. Với một thị trường tiêu dùng còn nhạy cảm về giá và một ngành lắp ráp, gia công giữ vai trò quan trọng trong nền kinh tế, biến động của chuỗi cung ứng chip chạm đến cả túi tiền người dân lẫn sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Sâu xa hơn là câu hỏi về vị trí trong chuỗi giá trị. Có một lời cảnh báo đáng chú ý: nếu phần khó và tinh xảo nhất dần rơi vào tay các hãng thiết kế và đúc chip, thì ngay cả doanh nghiệp bộ nhớ hàng đầu cũng có thể rơi vào cảnh "vừa ngọt vừa đắng" - thắng lợi trước mắt nhưng đánh mất phần giá trị cốt lõi về lâu dài.

Kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, xét cho cùng, dành phần thưởng cho những ai làm chủ được các tầng nền tảng - từ con người, tri thức cho đến năng lực công nghệ lõi - và biết nhìn xa hơn tín hiệu ngắn hạn của thị trường.

Đầu tư cho nhân lực chất lượng cao, chọn đúng mắt xích để vươn lên, kiên trì với những lĩnh vực đòi hỏi thời gian và bản lĩnh - đó là cách một quốc gia không chỉ có mặt trong chuỗi cung ứng mà còn giữ được quyền chủ động của mình. Một con chip nhỏ nhưng đang góp phần định hình trật tự của cả một thời đại. Ứng phó với trật tự ấy đòi hỏi sự chuẩn bị từ hôm nay, cả về công nghệ lẫn con người.