Cơ quan nghiên cứu hàng đầu của Mỹ dự báo những xu hướng đặc biệt đáng chú ý năm 2026

Bước sang năm 2026, có một số phương hướng trọng điểm thế giới cần đặc biệt quan tâm. (Nguồn: Shutterstock)

Cạnh tranh về khoáng sản then chốt

Năm 2025, các khoáng sản then chốt đã tái định hình cục diện địa chính trị.

Trong danh sách mới nhất của Cục khảo sát địa chất Mỹ, đất hiếm và 60 loại khoáng sản được liệt kê là khoáng sản then chốt liên quan đến an ninh quốc gia và an ninh kinh tế. Những khoáng sản này có vai trò sống còn đối với quốc phòng và công nghiệp dân dụng, nhưng nguồn cung lại thiếu sự bảo đảm.

Cơ quan năng lượng quốc tế (IAEA) dự báo đến năm 2030, nhu cầu toàn cầu đối với phần lớn các khoáng sản then chốt sẽ tăng mạnh.

Mặc dù Mỹ đã có nhiều nỗ lực nhằm tăng cường khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng khoáng sản then chốt, song trong bối cảnh cấu trúc an ninh khu vực không ngừng thay đổi và cạnh tranh địa chính trị ngày càng gay gắt, tốc độ tiến triển, tính bền vững cũng như xu hướng cuối cùng của Mỹ trong việc bảo đảm an ninh chuỗi cung ứng khoáng sản then chốt vẫn còn nhiều bất định.

Người tiêu dùng chịu chi phí thuế quan

Bước sang năm 2026, xu hướng chính sách thuế quan của Tổng thống Mỹ Donald Trump cũng như tác động của các chính sách này vẫn là yếu tố bất định lớn đối với nền kinh tế toàn cầu.

Trên thực tế, mặc dù thuế quan do các nhà nhập khẩu Mỹ nộp nhưng các nhà nhập khẩu có thể gây áp lực buộc các nhà xuất khẩu nước ngoài giảm giá để chuyển một phần chi phí, hoặc thông qua việc tăng giá để chuyển gánh nặng sang người tiêu dùng Mỹ.

Theo phân tích của các nhà kinh tế tại ngân hàng Goldman Sachs, sau khi ông Trump tuyên bố tăng thuế vào ngày 2/4/2025, các nhà nhập khẩu Mỹ gánh chịu 64% chi phí thuế quan vào tháng 6, trong khi các nhà xuất khẩu nước ngoài chỉ gánh 14% và người tiêu dùng Mỹ gánh 22%.

Tuy nhiên, đến tháng 10, chi phí mà các nhà nhập khẩu gánh chịu giảm xuống còn 27%, các nhà xuất khẩu tăng lên 18%, trong khi phần chi phí thuế quan mà người tiêu dùng phải chia sẻ tăng mạnh lên 55%. Điều này phù hợp với xu hướng số liệu lạm phát liên tục tăng dần.

Nếu dựa trên giả thiết về việc chính sách thuế quan duy trì được sự ổn định, các dữ liệu liên quan cho thấy đến giữa năm 2026, tỷ lệ chi phí thuế quan do nhà nhập khẩu gánh chịu có thể giảm xuống chỉ còn 8%, trong khi phần do người tiêu dùng gánh chịu sẽ tiếp tục tăng lên 67%.

Xét cho cùng, người tiêu dùng Mỹ sẽ trở thành nạn nhân lớn nhất của thuế quan dưới thời ông Trump 2.0, và lạm phát do thuế quan cũng sẽ ngày càng rõ rệt.

Kịch bản lý tưởng nhất là người tiêu dùng giảm chi tiêu ở mức vừa phải, vừa có thể kiềm chế giá cả tăng cao, vừa không đẩy nền kinh tế vào suy thoái. Kịch bản tồi tệ nhất là nền kinh tế đình trệ do lạm phát, tức là tình trạng lạm phát cao cùng tồn tại với suy thoái kinh tế.

Kỷ nguyên kiểm soát vũ khí không còn

Tháng 2/2026, hiệp ước kiểm soát vũ khí hạt nhân cuối cùng còn tồn tại giữa Mỹ và Nga sẽ hết hạn. Hiệp ước cắt giảm vũ khí chiến lược mới (New START) nhằm duy trì ổn định chiến lược và tránh xảy ra một cuộc chạy đua vũ trang mới.

Đến năm 2026, Mỹ và Nga sẽ sở hữu 87% số vũ khí hạt nhân trên toàn cầu. Cùng với New START hết hiệu lực, kho vũ khí hạt nhân của hai nước sẽ không còn bị ràng buộc bởi bất kỳ khuôn khổ pháp lý nào, và hai bên cũng không còn nghĩa vụ minh bạch.

Các hiệp ước kiểm soát vũ khí trước đó như Hiệp ước bầu trời mở, Hiệp ước các lực lượng hạt nhân tầm trung, Hiệp ước chống tên lửa đạn đạo đều lần lượt mất hiệu lực. Hiện chỉ còn Hiệp ước không phổ biến vũ khí hạt nhân tạo ra sự ràng buộc pháp lý đối với hai nước, nhưng hiệp ước này không hạn chế số lượng vũ khí hạt nhân được triển khai.

Liên đoàn các nhà khoa học Mỹ chỉ ra rằng, sau khi New START hết hiệu lực, trong 10 năm tới, số lượng đầu đạn hạt nhân được triển khai của Mỹ và Nga có khả năng vượt quá 6.000 đầu đạn.

Nếu Mỹ và Nga tiếp tục mở rộng triển khai vũ khí hạt nhân, thì có thể kích thích các quốc gia khác không ngừng nâng cao sức mạnh hạt nhân, từ đó làm gia tăng rủi ro sử dụng vũ khí hạt nhân và xác suất xảy ra sự cố hạt nhân.

Triển vọng năm 2026, nhiều khả năng trên toàn cầu sẽ không còn sự kiểm soát vũ khí hạt nhân.

Sự trỗi dậy của “quốc gia điện lực”

Năm 2025, trong lĩnh vực chính sách năng lượng và khí hậu toàn cầu xuất hiện một thuật ngữ mới - “quốc gia điện lực”. Khái niệm này tương ứng với “quốc gia dầu mỏ”, và Trung Quốc chính là đại diện tiêu biểu của “quốc gia điện lực”.

Hàm ý thứ nhất của “quốc gia điện lực” được thể hiện ở tỷ trọng điện năng trong cơ cấu tiêu thụ năng lượng cuối cùng của một quốc gia.

Thông thường, các quốc gia có thu nhập cao có mức độ điện khí hóa cao hơn, bởi trong cơ cấu kinh tế, tỷ trọng các ngành trực tiếp tiêu thụ nhiên liệu hóa thạch như nông nghiệp, khai khoáng và chế tạo thấp hơn, trong khi các ngành dịch vụ chủ yếu tiêu thụ điện năng chiếm tỷ trọng lớn.

Theo quy luật này, là một quốc gia có thu nhập trung bình, tỷ trọng tiêu thụ điện năng của Trung Quốc lẽ ra phải thấp hơn châu Âu và Mỹ, nhưng trong những năm gần đây, mức độ điện khí hóa của nước này đã vượt qua châu Âu và Mỹ.

Một phần nguyên nhân khiến Trung Quốc đạt được bước đột phá này nằm ở quá trình điện khí hóa nhanh chóng trong lĩnh vực giao thông vận tải.

Năm 2025, trong số xe du lịch bán ra tại Trung Quốc, tỷ lệ xe điện đã vượt quá 50%, và dự kiến đến năm 2030, tỷ lệ này sẽ tăng lên 73%.

Để hỗ trợ quá trình chuyển đổi điện khí hóa, Trung Quốc đã thúc đẩy mạnh mẽ việc mở rộng và nâng cấp lưới điện, qua đó đặt nền tảng cho sự tăng trưởng bùng nổ phát điện từ năng lượng tái tạo. Hiện nay, sản lượng điện từ năng lượng tái tạo đã chiếm hơn 1/4 tổng sản lượng điện của Trung Quốc, gấp đôi so với 3 năm trước.

Ngành công nghiệp năng lượng mặt trời của Trung Quốc giải thích hàm ý thứ hai của “quốc gia điện lực”, tức là thuộc tính của một quốc gia xuất khẩu sản phẩm năng lượng.

Tấm pin mặt trời, xe điện và pin đã trở thành 3 mặt hàng mới trong xuất khẩu của Trung Quốc. Trung Quốc chiếm vị trí chủ đạo trong thương mại toàn cầu về tấm pin mặt trời cũng như toàn bộ chuỗi sản xuất liên quan.

Các module quang điện của Trung Quốc có chất lượng tốt và giá rẻ đang giúp các nước đang phát triển như Brazil, Pakistan, Nam Phi… giảm sự phụ thuộc vào nhiên liệu hóa thạch nhập khẩu, trong khi xuất khẩu xe điện và pin giá rẻ tiếp tục thúc đẩy xu hướng này.

(theo CFR)

Hải Anh