Cơ chế đặc thù và bài toán phát huy giá trị di sản

 Đoàn ĐBQH thành phố khảo sát thực địa tại Dự án Bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị tổng thể di tích lăng Vua Thiệu Trị.

Công trình phải tạo ra giá trị

Tại chuyến khảo sát thực địa tại Dự án Bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị tổng thể di tích lăng Vua Thiệu Trị mới đây của Đoàn ĐBQH TP. Huế, Phó Trưởng đoàn ĐBQH chuyên trách thành phố Nguyễn Thị Sửu đặt ra nhiều câu hỏi liên quan. Đó là: Sau mỗi giai đoạn đầu tư có đánh giá giá trị khai thác của di tích hay không? Ai chịu trách nhiệm đánh giá hiệu quả sau đầu tư? Lượng khách tham quan riêng của khu vực lăng này là bao nhiêu? Và nếu nguồn lực bỏ ra chưa tương xứng với hiệu quả phát huy thì giải pháp tiếp theo sẽ là gì?...

Dự án Bảo tồn, tu bổ và phát huy giá trị tổng thể di tích lăng Vua Thiệu Trị được triển khai ba giai đoạn với tổng mức đầu tư gần 150 tỷ đồng. Giai đoạn 1 thực hiện từ năm 2005 với kinh phí 4,1 tỷ đồng; giai đoạn 2 hoàn thành năm 2025 với 40,7 tỷ đồng; giai đoạn 3 có tổng mức đầu tư hơn 60,6 tỷ đồng, hiện đạt khoảng 70% khối lượng và dự kiến hoàn thành trong năm nay, vượt tiến độ khoảng một năm.

Tại buổi làm việc, việc báo cáo của đơn vị quản lý tập trung đánh giá công tác bảo quản, phục hồi di tích, trong khi các chỉ số về hiệu quả kinh tế và lượng khách tham quan đang chờ tổng hợp.

“NQ 38 không chỉ là một gói ưu đãi về tài chính, mà còn là sự thừa nhận rằng Huế có mô hình phát triển khác với nhiều địa phương khác: Một đô thị di sản, nơi giá trị cốt lõi nằm ở văn hóa, cảnh quan, lịch sử và bản sắc. Trong quá trình xây dựng nghị quyết, vai trò của Đoàn ĐBQH thành phố không dừng ở việc tham gia biểu quyết. Các đại biểu đã phản ánh những vướng mắc rất riêng của Huế như thiếu nguồn lực trùng tu, áp lực bảo tồn trong quá trình đô thị hóa, nhu cầu khai thác kinh tế di sản và yêu cầu phát triển du lịch bền vững”, đồng chí Nguyễn Thị Sửu cho biết.

Cơ chế mới cần được đo bằng hiệu quả

Sau gần 5 năm triển khai, NQ 38 đã tạo ra những chuyển động đáng ghi nhận. Phó Giám đốc Sở Tài chính Võ Thị Quế Hương cho biết, giai đoạn 2022 - 2025, các cơ chế đặc thù đã góp phần huy động khoảng 2.137 tỷ đồng cho đầu tư phát triển, tạo thêm nguồn lực cho hạ tầng đô thị, giao thông và bảo tồn di sản.

Trong số các chính sách được áp dụng, cơ chế về phí tham quan di tích được đánh giá là phát huy hiệu quả rõ rệt nhất. Từ năm 2022 đến nay, số thu phí tham quan di tích nộp ngân sách nhà nước đạt gần 724 tỷ đồng; thành phố đã bố trí vốn cho hàng chục dự án trùng tu, tôn tạo di tích và di sản.

Dù vậy, bà Võ Thị Quế Hương cũng thẳng thắn nhìn nhận NQ 38 chưa tạo được bước chuyển biến mang tính đột phá như kỳ vọng ban đầu; quy mô nguồn lực bổ sung chưa đủ lớn để hình thành các động lực tăng trưởng mới có tính lan tỏa mạnh.

Một số cơ chế triển khai còn chậm; việc huy động nguồn lực xã hội hóa cho bảo tồn di sản vẫn hạn chế; Quỹ bảo tồn di sản Huế sau hơn ba năm hoạt động mới tiếp nhận khoảng 8,3 tỷ đồng; nhiều chính sách vẫn phụ thuộc vào các yếu tố ngoài thẩm quyền của địa phương.

Hiện nay, TP. Huế đã xây dựng đề án cơ chế đặc thù thay thế NQ 38 và dự kiến trình Kỳ họp thứ hai, Quốc hội khóa XVI. Theo đồng chí Nguyễn Thị Sửu, cần đánh giá thực chất những mặt được và chưa được; chính sách nào phát huy hiệu quả cần tiếp tục duy trì, chính sách nào không còn phù hợp cần điều chỉnh, và những nội dung mới cần được đề xuất với Quốc hội trên cơ sở số liệu cụ thể.

Đồng chí Nguyễn Thị Sửu cũng nhấn mạnh yêu cầu lượng hóa tác động của từng chính sách. Các chính sách về công nghiệp văn hóa, du lịch chất lượng cao, kinh tế đêm và bảo tồn di sản phải xác định rõ tiêu chí, đối tượng và điều kiện áp dụng để bảo đảm tính khả thi khi trình Quốc hội.

“Đây không còn là cách tiếp cận “xin thêm cơ chế”, mà là cách tiếp cận của một đô thị đã có vị thế mới và cần chứng minh hiệu quả của từng chính sách bằng kết quả cụ thể. Khi một chính sách vừa giúp bảo vệ di sản, vừa tạo ra giá trị kinh tế - xã hội cụ thể, lúc đó cơ chế đặc thù mới thực sự có ý nghĩa đối với tương lai của Huế”, đồng chí Nguyễn Thị Sửu nhấn mạnh.