Chuyển từ 'xử lý hậu quả' sang 'tạo giá trị'

Thực tiễn phát triển đô thị cho thấy, nếu chỉ xử lý phần ngọn, các vấn đề môi trường sẽ lặp lại theo chu kỳ và ngày càng phức tạp hơn. Muốn giải quyết tận gốc ô nhiễm không khí, nước thải, chất thải rắn, cần chuyển từ tư duy quản lý môi trường đơn thuần sang phát triển một ngành công nghiệp môi trường hiện đại, có năng lực công nghệ, có thị trường và có sức cạnh tranh. Đây không chỉ là yêu cầu bảo vệ môi trường sống, mà còn là lựa chọn phát triển tất yếu của Thủ đô trong giai đoạn mới.

Việc UBND thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 49/KH-UBND ngày 4-2-2026 về triển khai Chương trình phát triển ngành công nghiệp môi trường giai đoạn 2025-2030 của thành phố Hà Nội đã thể hiện rõ quyết tâm chuyển đổi tư duy phát triển. Đây là bước đi mang tính chiến lược, đặt nền móng cho việc hình thành lĩnh vực kinh tế mới gắn với tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn. Khi môi trường trở thành một phần của kinh tế, việc đầu tư cho xử lý ô nhiễm môi trường sẽ tạo ra giá trị gia tăng.

Theo kế hoạch, thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, phát triển ngành công nghiệp môi trường thành lĩnh vực có đóng góp quan trọng cho kinh tế Thủ đô. Đây là định hướng phù hợp xu thế chung. Tuy nhiên, để mục tiêu này trở thành hiện thực, cần nhìn thẳng vào những thách thức hiện hữu. Công nghiệp môi trường là lĩnh vực đòi hỏi vốn đầu tư lớn, công nghệ cao và nguồn nhân lực chuyên sâu. Trong khi đó, năng lực nghiên cứu, chế tạo của nhiều doanh nghiệp trong nước hạn chế, phụ thuộc vào thiết bị nhập khẩu. Cơ chế ưu đãi đầu tư, định giá dịch vụ môi trường, đấu thầu và đặt hàng chưa tạo đủ động lực để doanh nghiệp tư nhân tham gia mạnh mẽ. Nếu không tháo gỡ các rào cản này bằng chính sách đồng bộ và nhất quán, ngành công nghiệp môi trường khó có thể phát triển đúng với tiềm năng.

Vì vậy, phát triển công nghiệp môi trường cần được xác định là nhiệm vụ liên ngành gắn với chiến lược phát triển kinh tế - xã hội của thành phố. Trọng tâm là hoàn thiện cơ chế khuyến khích đầu tư theo hướng thực chất, ổn định và dài hạn. Các chính sách ưu đãi về thuế, đất đai, tín dụng xanh, cơ chế đặt hàng dịch vụ môi trường cần được cụ thể hóa để bảo đảm lợi ích kinh tế cho doanh nghiệp. Cùng với đó, cần chuẩn hóa hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật, dán nhãn sản phẩm môi trường và ưu tiên sử dụng thiết bị, dịch vụ trong nước đối với các dự án công. Đây là giải pháp quan trọng để tạo “đầu ra” ổn định, giúp doanh nghiệp yên tâm đầu tư dài hạn…

Đặc biệt, thành phố cần hỗ trợ doanh nghiệp ứng dụng tự động hóa, chuyển đổi số, từng bước thiết kế và chế tạo thiết bị môi trường trong nước, giảm phụ thuộc vào công nghệ nhập khẩu. Việc đào tạo nguồn nhân lực kỹ thuật chất lượng cao cần được triển khai thường xuyên gắn với nhu cầu thực tiễn của doanh nghiệp và cơ sở xử lý môi trường.

Ở góc độ quản lý, yêu cầu đặt ra là nâng cao hiệu quả phối hợp giữa các sở, ngành, lồng ghép mục tiêu phát triển công nghiệp môi trường với các chương trình năng lượng tái tạo, sản xuất sạch hơn và kinh tế tuần hoàn. Công tác truyền thông cần được đẩy mạnh để hình thành thói quen phân loại rác tại nguồn, tiêu dùng xanh và sử dụng sản phẩm thân thiện môi trường.

Phát triển công nghiệp môi trường là bước chuyển căn bản từ tư duy “xử lý hậu quả” sang “tạo giá trị”. Đây không chỉ là yêu cầu trước mắt, mà còn là nền tảng cho phát triển bền vững của Thủ đô. Khi chính sách được triển khai đồng bộ, doanh nghiệp được tiếp sức và xã hội cùng tham gia, ngành công nghiệp môi trường sẽ trở thành một trong những trụ cột của tăng trưởng xanh. Điều quan trọng lúc này là tổ chức thực hiện với quyết tâm cao, hành động nhanh và nhất quán để Kế hoạch số 49/KH-UBND sớm đi vào cuộc sống, tạo chuyển biến rõ rệt trong việc cải thiện, nâng cao chất lượng môi trường đô thị.

Hoàng Sơn