Chuyện mẹ Hẹ

Gia đình kiên trung

Bà Lê Thị Đẳng, 66 tuổi, cháu nội Mẹ VNAH Lê Thị Hẹ hiện sống ở phường Đông Hà. Bà là một trong những người cháu thường xuyên về nơi mẹ Hẹ từng sinh sống, nay đã được xây dựng nhà tưởng niệm khang trang để thăm nom, nhang khói. Phía trước ngôi nhà tưởng niệm quay mặt ra cánh đồng thoáng rộng này có tấm bia khắc tên các Bà mẹ VNAH và liệt sĩ thuộc nhiều thế hệ của gia đình mẹ Hẹ.

Đó cũng chính là minh chứng cho những cống hiến lớn lao của đại gia đình mẹ trong hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹ cứu nước. Lần tay lên những dòng chữ trên bia tưởng niệm, bà Đẳng xúc động cho biết: Hai bên nội, ngoại của mẹ Hẹ có 7 Mẹ VNAH và 13 liệt sĩ. Theo bà Đẳng, mẹ Hẹ mất sớm, đến năm 2015 mẹ được Nhà nước truy tặng danh hiệu Bà mẹ VNAH.

Mẹ Hẹ có con gái, 3 con dâu, em dâu và cháu dâu đều là Bà mẹ VNAH (trong đó có 2 người đồng thời là liệt sĩ), gồm: Con gái Lê Thị Con; các con dâu: Lê Thị Xá, Nguyễn Thị Con, Nguyễn Thị Xân; em dâu Nguyễn Thị Cương; cháu dâu Nguyễn Thị Ném. Mẹ Hẹ còn có con trai, con rể và 11 người cháu là liệt sĩ.

Bà Đẳng cho biết, mẹ Hẹ và các con, cháu mất trong chiến tranh nên phần lớn không có di ảnh. Dù vậy, sự kiên trung, lòng dũng cảm và những hy sinh to lớn của đại gia đình mẹ luôn được các cấp, ngành, địa phương và người dân trân trọng nhắc nhớ.

Bà Lê Thị Đẳng (góc phải ảnh) bên tấm bình phong nơi ghi danh đại gia đình kiên trung - Ảnh: Đ.V

Những câu chuyện chiến đấu bi hùng, anh dũng hy sinh mà những người thân trong đại gia đình mẹ Hẹ đã cống hiến cho cách mạng chẳng thể nào diễn tả hết trong câu chuyện ngắn ngủi. Ông Lê Gia Lịch, 76 tuổi, một nhân chứng trú tại thôn Linh An cho biết, bản thân ông biết khá rõ chuyện Mẹ VNAH-liệt sĩ Nguyễn Thị Xân (SN 1920, con dâu mẹ Hẹ) hoạt động cách mạng bị địch vây bắt, tra tấn dã man và hy sinh năm 1969.

Ông Lịch kể, mẹ Xân bị địch truy lùng gắt gao nhưng rất gan dạ, kiên cường. Có mấy lần bà bị địch phát hiện, truy đuổi trên vùng rú cát nhưng đều thoát được. Có lần bà bị bắt đưa lên lao xá Quảng Trị, nhưng bà nhanh trí khai tên giả, xin đi ra ngoài vệ sinh sau đó trốn thoát.

Lần cuối cùng, khi hầm trú ẩn bị phát hiện, bà trốn vào khu rừng trên rú cát. Địch không tìm ra được bèn huy động rơm rạ lên chất vây quanh khu rừng đốt mới bắt được bà. Sau nhiều lần tra tấn dã man, bà nhất quyết không khai đồng chí, đồng đội nên bọn chúng giết, đốt xác bà đưa lên giấu trên rú cát. Gia đình tìm mãi mới đưa được thi hài bà về chôn cất. Con trai mẹ Xân cũng hy sinh trong kháng chiến chống Mỹ. Mẹ được truy tặng danh hiệu Bà Mẹ VNAH năm 2017.

Bà Đẳng cho biết, bà có người anh liệt sĩ Lê Công Điến (Điện) là cán bộ an ninh, cũng chiến đấu và hy sinh vô cùng oanh liệt. Bà Đẳng kể: Khi bị địch phát hiện, chúng ráo riết truy đuổi dồn anh Điến ra tận cánh đồng làng. Lúc ấy nhiều đồng đội đã hy sinh, chỉ còn anh sống sót nhưng bị thương nặng ở chân. Anh chỉ còn đúng 1 quả lựu đạn, súng còn vài viên đạn nữa. Khi tốp lính lần theo vết máu anh để lại trên cỏ, tiếp cận gần chỗ anh ẩn nấp. Anh mở chốt ném lựu đạn về phía tốp lính nhưng đạn không nổ.

Bà Đẳng tự hào kể: “Biết trước sau gì cũng khó thoát, anh Điến đứng lên hô khẩu hiệu “Hồ Chí Minh muôn năm” rồi bắn những viên đạn cuối cùng vào quân địch. Sự hy sinh của anh Điến đến nay nhiều dân làng vẫn còn ghi nhớ”.

“Địa chỉ đỏ”

Tranh thủ quét dọn khuôn viên nhà tưởng niệm, bà Đẳng cho biết, trước kia ngôi nhà thờ cúng chung các Bà mẹ VNAH và các liệt sĩ do bố chị là ông Lê Công Biên, con trai của mẹ Hẹ đảm nhiệm. Năm 2003, ông Biên qua đời nên mấy anh chị em bà Đẳng đứng ra thờ cúng, hương khói. Sau khi nghỉ hưu, mấy chị em bà Đẳng thường xuyên về chăm nom, nhang khói cho người thân tại căn nhà của bà nội.

Bà Đẳng chia sẻ: “Từ ngày nghỉ hưu, chị em chúng tôi có nhiều thời gian hơn để về nhà tưởng niệm chăm sóc, nhang khói cho những người thân đã khuất. Nhắc đến truyền thống cũng như những hy sinh, mất mát quá lớn của gia đình, chị em tôi rất xúc động. Quá khứ đau thương, hào hùng nhưng đó cũng chính là niềm tự hào lớn mà những người con, người cháu như chúng tôi luôn ghi tạc trong lòng để phấn đấu vươn lên”.   

Có một nỗi niềm mà bà Đẳng luôn đau đáu. Đó là người anh liệt sĩ Lê Công Hùng (Diệm) của bà hy sinh năm 1962 tại chiến trường Quân khu V đến nay vẫn chưa tìm thấy hài cốt. Bà Đẳng đã nhiều lần vào Quảng Nam-Đà Nẵng để tìm nhưng vẫn chưa thấy. “Hơn 60 năm qua, gia đình chúng tôi vẫn khắc khoải đi tìm anh. Trong hành trình tìm kiếm ấy, có nhiều người không cùng ruột thịt nhưng đã tận tình sẻ chia, giúp đỡ. Chúng tôi luôn cảm kích và ghi nhớ điều đó. Và sẽ trọn vẹn hơn nếu gia đình sớm tìm được và đón anh trở về”, bà Đẳng tâm sự. 

Ông Vũ Thành Công, Bí thư Đảng ủy, Chủ tịch HĐND xã Nam Cửa Việt cho biết, những đóng góp, sự hy sinh của đại gia đình mẹ VNAH Lê Thị Hẹ rất lớn lao, xứng đáng là tấm gương sáng để giáo dục truyền thống cách mạng cho thế hệ trẻ. Địa phương luôn quan tâm, gìn giữ và phát huy giá trị lịch sử của Nhà tưởng niệm Mẹ VNAH Lê Thị Hẹ, để “địa chỉ đỏ” này trở thành nơi tri ân của cán bộ, Nhân dân đối với những đóng góp to lớn mà gia đình mẹ đã cống hiến cho Tổ quốc.